Son yıllarda Türkiye'de meydana gelen büyük depremlerin çoğunlukla gece saatlerinde yaşanması, kamuoyunda "Depremler neden hep gece oluyor?" sorusunu gündeme taşıdı. Özellikle 1999 Gölcük ve 2023 Kahramanmaraş depremlerinin gece yaşanması, bu algının oluşmasına neden oldu. Ancak uzmanlar bu durumun bilimsel açıklamasını yaparak, aslında depremlerin saatle bir ilgisinin olmadığını, gece ya da gündüz fark etmeksizin her an meydana gelebileceğini belirtiyor. Peki, depremler gerçekten gece mi daha çok oluyor, bu durumun ardında nasıl bir neden yatıyor?
Depremler neden genellikle gece oluyor sanılıyor?
Geçmişte yaşanan yıkıcı depremlerin büyük çoğunluğunun gece saatlerinde meydana gelmesi, toplumun hafızasında yer etmiş durumda. 17 Ağustos 1999 Gölcük Depremi'nin 03:02'de, 6 Şubat 2023 Kahramanmaraş Depremleri'nin ilki 04:17’de gerçekleşmiş olması, bu algıyı pekiştirdi. Ancak uzmanlara göre bu durum tamamen bir tesadüften ibaret. Yer kabuğundaki gerilim birikimi ve fay hatlarındaki enerji boşalması, herhangi bir saatle bağlantılı olmadan, doğal sürecin sonunda gerçekleşiyor.
Deprem gece mi gündüz mü olur?
Depremler, dünyanın farklı bölgelerinde hem gece hem gündüz saatlerinde eşit oranda meydana gelir. Deprem oluşumu, fay hatlarında biriken enerjinin kırılmasıyla başlar. Bu olayın, günün saatine bağlı olarak değişmesi mümkün değildir. Bilimsel veriler, gece ya da gündüz fark etmeksizin deprem aktivitesinin rastgele zamanlarda gerçekleştiğini ortaya koymaktadır. Dolayısıyla, “Depremler hep gece olur” düşüncesi doğru değildir.
Gece deprem olmasının etkisi neden daha fazla hissediliyor?
Depremin gece yaşanmasının insan psikolojisi üzerindeki etkisi daha derin olabilir. Bunun birkaç nedeni vardır. Öncelikle, gece insanlar uykuda olduğu için hazırlıksız yakalanırlar. Sessizlik ve karanlık ortam, sarsıntının daha ürkütücü algılanmasına neden olur. Ayrıca, gece yaşanan depremlerde acil müdahale süreci daha zor olabilir. Görüş mesafesinin düşüklüğü, iletişimin yavaşlaması gibi etkenler, insanların güvenlik hissini daha fazla sarsar.
Bunun yanı sıra, gündüz saatlerinde çevresel gürültüler sarsıntının etkisini maskeleyebilir. İnsanlar aktif oldukları için küçük sarsıntıları fark etmeyebilir. Oysa gece, çevresel etkenler azaldığı için en küçük sarsıntı bile hemen hissedilir ve etkisi daha yoğun yaşanır.
Depremin gece olması şiddetini etkiler mi?
Depremin oluş saati ile büyüklüğü arasında doğrudan bir bağlantı yoktur. Bir depremin kaç şiddetinde olacağı, yer altındaki fay hattında biriken enerji miktarına bağlıdır. Yani depremin gece ya da gündüz olması, onun 3.0 veya 7.0 büyüklüğünde olmasını belirlemez. Ancak depremin hissedilme şiddeti, insanların durumuna göre değişebilir. Gece insanlar uyku halinde olduğunda sarsıntıyı daha fazla hissedebilir, panik hali daha yaygın olabilir.
Türkiye'de gece yaşanan büyük depremler
Türkiye'de son yıllarda yaşanan bazı büyük depremler gece saatlerinde gerçekleştiği için bu algı daha da güçlendi. 17 Ağustos 1999 Gölcük Depremi, 6 Şubat 2023 Kahramanmaraş Depremi ve 24 Ocak 2020 Elazığ Depremi, hep akşam veya gece saatlerinde meydana geldi. Ancak 23 Nisan 2025 tarihinde yaşanan İstanbul-Silivri depremi öğlen 12:49’da gerçekleşerek bu algının bilimsel geçerliliğinin olmadığını bir kez daha gösterdi.