T24 yazarı Faruk Ekici’nin köşe yazısında Çorum’un Osmancık ilçesine bağlı Başpınar köyü, hayvancılık ve tarımla geçinen sıradan bir Anadolu köyü iken bugün “Baletler Köyü” olarak anılıyor. T24 yazarı Faruk Ekici’nin 23 Ağustos tarihli köşe yazısında aktardığına göre köyden tam 13 erkek balet yetişti. Bu sıra dışı hikâye, yönetmen Dr. Fatih Diren tarafından çekilen “Baletler Köyü” belgeseli ile sinema perdesine taşındı.
Niğde Ömer Halisdemir Üniversitesi İletişim Fakültesi öğretim üyesi olan Diren, sektörde uzun yıllara dayanan deneyimini akademik birikimiyle birleştirerek belgeselde farklı bir bakış açısı sundu. Film yalnızca bir sanat belgeseli değil, aynı zamanda Türkiye’nin kültürel çeşitliliğine ışık tutan bir toplumsal hafıza çalışması olarak değerlendiriliyor.
Hikâyenin başlangıcı: Tuzsuz ekmekten konservatuvara
Baletler Köyü’nün hikâyesi, Ankara’da bir fırında çalışan Ömer Acar ile başladı. Dükkâna sık sık gelen bir hanımefendi, Acar’dan birkaç kez tuzsuz ekmek istedi. Aralarında gelişen samimiyetin ardından kadın, Ömer Acar’a konservatuvara girmesini teklif etti. Ancak Acar “Benim yaşım geçti, kardeşimi alın” diyerek kardeşi Alaattin Acar’ı önerdi.
Böylece köyden bale yolculuğu başlamış oldu. Alaattin Acar’ın ardından Erdoğan Şanal, kardeşi Ertan Şanal, şu an Mersin Devlet Opera ve Balesi Müdürü olan Serbülent Biçer ve belgeselin kahramanlarından Alperen Dağ konservatuvara girerek bale sanatçısı oldular. Bu zincirleme süreçte köyden toplamda 13 kişi balet olarak yetişti.
Aileler neden çocuklarını konservatuvara gönderdi?
Yönetmen Diren, ailelerin çocuklarını konservatuvara göndermesinde parasız yatılı eğitim ve mezuniyet sonrası memuriyet garantisinin önemli rol oynadığını belirtiyor. O dönemde bale sanatçısı sayısı az olduğu için konservatuvar mezunlarının devlet kadrolarına atanması daha kolaydı. Bu da aileler için güven verici bir unsur oldu.
İlk nesil daha çok iş ve gelecek kaygısıyla bu sanata yönelirken, sonraki nesiller bale sanatını isteyerek tercih etti. Bugün köyden çıkan baletlerin yanı sıra Devlet Opera ve Balesi’nin teknik kadrosunda çalışan 5-10 kişi de bulunuyor.
Belgeselin çekim süreci
Fatih Diren, Baletler Köyü’nün hikâyesini ilk kez bir haberde ve Çorum Belediyesi’nin çıkardığı bir dergide okuduğunu söyledi. Kendisinin de Çorumlu olduğunu belirten Diren, bu hikâyeyi çok ilginç bularak hemen baletlerle iletişime geçti. İlk olarak Mersin Devlet Opera ve Balesi’nden Erdoğan Şanal ile bağlantı kurdu.
Belgeseli çekmek için Kültür ve Turizm Bakanlığı Sinema Genel Müdürlüğü’ne başvurdu ve destek aldı. 2024 yılının ağustos sonu ile eylül başında Mersin, Çorum ve Ankara’da çekimler yapıldı. Çekimler sırasında köylülerle, baletlerle ve aileleriyle röportajlar gerçekleştirildi, mekânlarda gözlemler yapıldı.
Kimler filmde yer aldı, kimler almadı?
Belgeselde köyden çıkan tüm baletlere yer verilmedi. Bunun nedeni ise bazı kişilerin filmde yer almak istememesi. Yönetmen Diren, “Biz herkese teklif sunduk. Bazıları kabul etmedi, saygı duyduk. Bu yüzden filmde yalnızca kabul edenlerin hikâyelerine yer verdik” diyerek eleştirilere yanıt verdi.
Köyden çıkan baletler ilk başta önyargıyla karşılaşmadı. Diren, “Çorum gibi bir yerde erkek dansçıların olumsuz tepki gördüğünü düşünebiliriz ama öyle olmadı. Çoğu köylü olumlu yaklaşım gösterdi” ifadelerini kullandı.
Belgeselin galası ve köylülerin ilk bale deneyimi
2025 yılında Çorum’da yapılan özel gala gösterimine köy halkı ve sanatseverler katıldı. Açık hava etkinliğinde izleyiciler önce bale gösterisi, ardından filmi izledi. Başpınar köylülerinin çoğu hayatlarında ilk kez canlı bale izledi.
Gösterime Devlet Opera ve Balesi Genel Müdürü Tan Sağtürk de katıldı. İzleyiciler hem gösteriden hem de belgeselden büyük beğeniyle bahsetti. Köyde yaşayan bazı kişiler hâlâ “baleden anlamadıklarını” söylese de, akrabalarının ve komşularının başarılarıyla gurur duyduklarını ifade ettiler.
Uluslararası başarı ve ödüller
“Baletler Köyü” belgeseli, kısa sürede uluslararası festivallerde de yankı buldu. Türkiye’nin en prestijli belgesel festivallerinden Altın Safran Belgesel Film Festivali’nde En İyi Belgesel Ödülünü kazandı. Ayrıca Arnavutluk, Yunanistan, Karadağ gibi ülkelerde ödüller aldı.
Film ayrıca ABD, Rusya, İtalya, Fransa ve Makedonya gibi ülkelerde resmi seçkiye girerek gösterildi. Yönetmen Diren, “Henüz festival sürecinin başındayız, ama 20-30 festivalden davet almak çok büyük mutluluk. Yurt dışında Official Selection’a girmek bile ödül sayılır” dedi.
Uzun metraj film hazırlığı
Fatih Diren, festival sürecinin ardından bu hikâyeyi kurmaca bir uzun metraj filme dönüştürmek istediklerini açıkladı. Bunun için senaryo çalışmalarına başladıklarını, ancak filmin dönem filmi olması sebebiyle 25-30 milyon liralık bütçe gerektiğini söyledi. Yönetmen, yapımcılara çağrıda bulunarak bu ilginç hikâyeyi beyazperdeye taşımak için destek istedi.