Küresel ısınmanın yıllardır erittiği buzullar artık beklenenden çok daha karmaşık bir süreçten geçiyor. Bilim insanlarının Antarktika’nın en kırılgan bölgelerinden Thwaites Buzulu’nda tespit ettiği yeni oluşumlar, sıradan bir erime döngüsünün ötesine geçiyor. Araştırmacılar buz kütlesinin altında güçlü su akımları ve türbülans yaratan “sualtı fırtınaları” belirledi. Bu yapıların buz tabakasını dramatik bir hızla erittiği ifade ediliyor.
Thwaites, büyüklüğü ve kırılgan konumu nedeniyle uzun zamandır “Kıyamet Buzulu” olarak adlandırılıyor. Şimdi ise buzun altından yükselen sıcak su hareketleri, küresel deniz seviyeleri için daha karanlık bir tablo çiziyor.
Buzun altında görünmez bir fırtına esiyor
Batı Antarktika’daki Thwaites ve Pine Adası buzulları yıllardır dünyanın en kırılgan buz yapıları olarak kabul ediliyor. Kaliforniya Üniversitesi’nden araştırmacı Mattia Poinelli, yeni bulguların riskin boyutunu artırdığını söylüyor. Poinelli’ye göre buzullara ulaşan dönen su kütleleri tıpkı fırtına gibi davranıyor, daha sıcak okyanus suyunu buzun altına taşıyarak erimeyi hızlandırıyor.
Bilim insanları yıl boyunca aktif kalan bu türbülanslı yapıları “alt mezoskalalı fırtınalar” olarak tanımlıyor. Haziran ayında hareketliliğin arttığı gözlemi, Antarktika’daki erime sürecinin mevsimsellikten bağımsız olduğunu gösteriyor. Yani bu buzullar “yazın eriyip kışın toparlanan” klasik bir döngü içinde değil, sürekli baskı altında.
Neden oluşuyor? Kısır döngü tam gaz çalışıyor
Farklı sıcaklık ve yoğunluktaki su kütleleri çarpıştığında ortaya çıkan girdaplar normalde okyanuslarda sıkça rastlanan yapılar. Ancak bu girdapların buzul altına kadar ilerlemesi, döngüyü tehlikeli bir seviyeye çıkarıyor. Daha sıcak su buzun altına giriyor, buz eriyor, ortaya çıkan tatlı su akışı da yeni türbülanslar yaratıyor. Bu sürecin durmaksızın kendini beslediği belirtiliyor.
Poinelli, bu döngünün buz sahanlıklarında büyük hasar oluşturduğunu, oyulan buz altı boşluklarının çöküş riskini artırdığını ifade ediyor.
En kötü senaryo: 1 ila 3 metre deniz seviyesi artışı
Thwaites Buzulu Büyük Britanya büyüklüğünde bir alanı kaplıyor ve kalınlığı yer yer 4 bin metreyi buluyor. İç kısmının deniz seviyesinin iki kilometre altında olması onu son derece kararsız hale getiriyor. Eğer bu dev buz kütlesi çökerse deniz seviyesinin 1 ila 2 metre yükselmesi bekleniyor. Bu bile kıyı şehirleri için geri dönüşü zor bir etki.
Batı Antarktika Buz Tabakası’nın tamamının çökmesi ise küresel deniz seviyesini 3 metreye kadar yükseltebilir. Bu senaryoda ada ülkeleri, kıyı metropolleri ve düşük rakımlı yerleşimler ciddi risk altında.
Erime yalnızca denizi değil, ekosistemleri de zorluyor
Kutup buzullarındaki bu hızlı bozulma, yalnızca su seviyesini değil tüm ekosistemleri etkiliyor. Soğuk iklim türleri yaşam alanlarını yukarılara taşırken biyoçeşitlilik daralıyor. Eriyen dağ buzulları heyelan ve taşkın riskini artırıyor. Antarktika’daki süreç ise küresel okyanus dolaşımını bile etkileyebilir.
İnsan toplulukları açısından da tablo daha karanlık. Kıyı şehirlerinde altyapı kayıpları, zorunlu tahliyeler ve iklim kaynaklı göçler artık bilimsel raporların soğuk bir ihtimali olmaktan çıkıyor.
Bilim insanları: Bu süreç modellerde yoktu
Yeni bulgular Nature Geosciences’ta yayımlandı ve mevcut iklim tahmin modellerinin bu dinamikleri yeterince hesaba katmadığı vurgulandı. Araştırmacılar, bu tür su altı fırtınalarının iklim modellerine acilen dahil edilmesi gerektiğini belirtiyor. Aksi halde deniz seviyesi tahminleri gerçek riskin altında kalabilir.
Thwaites Buzulu küresel alarm veriyor
Antarktika’daki son gözlemler, buzulların yüzeyden değil, “dipten” kaybedildiğini gösteriyor. Bu da erime sürecinin çok daha hızlı ve kontrolsüz olabileceği anlamına geliyor. Thwaites ve Pine Adası buzullarının geleceği yalnızca kutupların değil, tüm dünyanın geleceğini ilgilendiriyor.
Temel bulgular Daily Mail’in “Doomsday Glacier” haberinden derlenmiş verilerle doğrulanmış durumda. Atmosfer ısınmaya devam ettikçe, okyanusların dip akımları bile buzulları durduramayacak bir hızla eritmeye devam edecek.