Ailevi Akdeniz Ateşi olarak bilinen FMF’ye ilişkin bilimsel çalışmalar, Çorum’un hastalığın Türkiye’de sık görüldüğü bölgeler arasında bulunduğunu ortaya koyuyor. Çorum’da gerçekleştirilen araştırmalarda hastaların tanı almak için yıllarca beklediği, aile öyküsünün yüksek olduğu ve bazı hastalarda tedaviye rağmen atakların devam ettiği belirlendi. Türkiye genelindeki en kapsamlı çalışmalardan birinde ise 2018 yılı e-Nabız kayıtları üzerinden 160 bin 897 FMF hastası tanımlandı.
Çorum bilimsel çalışmalarda sık görülen bölge olarak tanımlandı
Hitit Üniversitesi Tıp Fakültesi ve Çorum Eğitim ve Araştırma Hastanesi bağlantılı araştırmacılar tarafından yayımlanan bir çalışmada Çorum, FMF’nin Türkiye’de sık görüldüğü bölgelerden biri olarak tanımlandı. Araştırmaya Çorum’daki romatoloji birimine başvuran ve FMF tanı kriterlerini karşılayan 112 hasta dahil edildi.
Bu veri Çorum’daki toplam FMF hasta sayısını göstermiyor. Çalışma belirli bir dönemde sağlık kuruluşuna başvuran hastaları kapsadığı için Çorum nüfusunun tamamına ilişkin kesin bir hastalık oranı vermek mümkün değil.
Tanı ortalama 12 yıl gecikmiş
Çorum’daki 112 hastayı inceleyen araştırmada hastalığın ilk belirtilerinin ortaya çıktığı ortalama yaş 13,8, tanı yaşı ise 25,7 olarak belirlendi. Hastaların FMF tanısı alması ortalama 12 yıl gecikti.
Hastaların yüzde 53,6’sında tanı gecikmesinin 10 yıl veya daha uzun, yüzde 11,6’sında ise 20 yıl veya daha fazla olduğu saptandı. Bu sonuçlar, hastalığın bölgede sık görülmesine rağmen tanının uzun süre gecikebildiğini ortaya koydu.
Karın ağrısı ve ateş öne çıkıyor
Aynı araştırmada FMF hastalarının yüzde 92’sinde karın ağrısı, yüzde 87,5’inde ateş görüldü. Artrit oranı yüzde 35,7, göğüs ağrısı yüzde 21,4, erizipel benzeri deri döküntüsü ise yüzde 12,5 olarak kaydedildi.
Hastaların yüzde 65,4’ünde ailede FMF öyküsü bulundu. Yüzde 43,9’unun ise daha önce cerrahi operasyon geçirdiği belirlendi.
Her 10 hastadan yaklaşık 4’ünde ataklar sürüyor
Çorum bölgesinde yapılan başka bir çalışmaya kolşisin kullanan 96 FMF hastası dahil edildi. Hastaların ortalama hastalık süresi 20,6 yıl olarak hesaplandı.
Araştırmada hastaların yüzde 39,6’sının son bir yıl içerisinde en az üç FMF atağı geçirdiği belirlendi. Hastaların yüzde 35,5’inin kolşisini düzenli kullanmadığı, ilacı çok düzenli kullanan bazı hastalarda da atakların devam ettiği bildirildi.
Genetik bulgular da dikkat çekiyor
Çorum ve çevresine odaklanan başka bir araştırmada, ilk bulgusu artrit olan 37 FMF hastası incelendi. Hastaların 25’inde, yani yüzde 68’inde en az bir MEFV gen mutasyonu saptandı.
Mutasyon saptanan hastaların büyük bölümünün Çorumlu olduğu, bu grupta M694V mutasyonunun öne çıktığı bildirildi. Araştırmacılar, Çorum ve çevresinde artritle başlayan FMF olgularının farklı bir klinik özellik gösterebileceğini değerlendirdi.
Türkiye’de 160 bin 897 FMF hastası belirlendi
Türkiye’de FMF’nin yaygınlığına ilişkin en kapsamlı araştırmalardan biri Sağlık Bakanlığı’nın e-Nabız kayıtları kullanılarak gerçekleştirildi. Çalışmada 2018 yılı verileri esas alındı ve 82 milyon 3 bin 882 kişilik nüfus içinde 160 bin 897 kişi FMF hastası olarak tanımlandı.
Bu sayı Türkiye’de bugün itibarıyla bulunan güncel toplam FMF hasta sayısı anlamına gelmiyor. Araştırma daha sonra yayımlanmış olsa da hasta sayısı 2018 yılı sağlık kayıtlarına dayanıyor. 2026 yılı için Türkiye genelindeki toplam FMF hasta sayısını ortaya koyan daha güncel ve kamuya açık resmi bir veri bulunmuyor.
Prevalans oranında bilimsel tartışma
Ulusal çalışmada FMF prevalansı 10 bin kişide 139 olarak açıklanmıştı. Ancak bu oran daha sonra bilimsel bir değerlendirmede tartışmaya açıldı.
Yayımlanan 160 bin 897 hasta sayısı ile 82 milyon 3 bin 882 kişilik nüfus karşılaştırıldığında oranın yaklaşık 10 binde 19,6’ya karşılık geldiği belirtildi. Bu nedenle araştırmada açıklanan 10 binde 139 oranı ile yayımlanan toplam hasta ve nüfus verileri arasında matematiksel uyumsuzluk bulunduğuna dikkat çekildi.
Bu nedenle Türkiye’de FMF’nin güncel prevalansına ilişkin kesin bir oran verirken ihtiyatlı davranılması gerekiyor. En güvenilir veri olarak 2018 e-Nabız kayıtlarından tanımlanan 160 bin 897 hasta sayısı öne çıkıyor.
Türkiye’nin farklı bölgelerinde oranlar değişiyor
FMF Türkiye genelinde homojen bir dağılım göstermiyor. Daha eski epidemiyolojik çalışmalarda hastalığın görülme sıklığının iller ve bölgeler arasında önemli farklılıklar gösterdiği ortaya konuldu.
Tokat’ta yapılan toplum tabanlı bir araştırmada FMF sıklığı yüzde 0,82 olarak hesaplanırken, Sivas, Ankara ve Denizli gibi illerde yapılan farklı çalışmalarda daha düşük oranlar elde edildi. Bu farklılıklar hastalığın genetik yapı, aile öyküsü ve bölgesel özelliklerle yakından ilişkili olduğunu gösteriyor.
Çorum için güncel toplam hasta sayısı bilinmiyor
Bilimsel araştırmalar Çorum’un FMF açısından dikkat çeken illerden biri olduğunu gösterse de kentte bugün itibarıyla kaç FMF hastası bulunduğunu ortaya koyan kamuya açık ve güncel bir il bazlı veri bulunmuyor.
Bu nedenle Çorum için kesin bir prevalans oranı vermek mümkün değil. Buna karşılık kentte yapılan çalışmalar; yüksek aile öyküsü, uzun tanı gecikmesi, genetik bulgular ve tedaviye rağmen süren ataklar nedeniyle FMF’nin Çorum açısından dikkatle izlenmesi gereken sağlık başlıklarından biri olduğunu ortaya koyuyor.
FMF nedir
Ailevi Akdeniz Ateşi, MEFV genindeki değişikliklerle ilişkili kalıtsal ve otoinflamatuvar bir hastalık olarak biliniyor. Tekrarlayan ateş, karın ve göğüs ağrısı ile eklem yakınmaları hastalığın en sık görülen belirtileri arasında yer alıyor.
Tedavide temel ilaç kolşisin olarak kullanılıyor. Düzenli tedavi, atakların azaltılmasının yanı sıra amiloidoz ve buna bağlı böbrek hasarı gibi ciddi komplikasyonların önlenmesi açısından önem taşıyor.
Haberde kullanılan veriler; Hitit Üniversitesi Tıp Fakültesi ve Çorum Eğitim ve Araştırma Hastanesi bağlantılı FMF araştırmaları, Çorum bölgesinde kolşisin kullanan hastalara ilişkin klinik çalışmalar, Çorum ili ve çevresindeki MEFV gen mutasyonlarını inceleyen Türkiye Klinikleri araştırması ile Sağlık Bakanlığı e-Nabız kayıtlarına dayanan Türkiye geneli FMF prevalans ve coğrafi dağılım çalışmasından derlendi. Türkiye geneli hasta sayısı ve prevalans değerlendirmesinde ayrıca PubMed ile Clinical and Experimental Rheumatology’de yayımlanan çalışma ve bu çalışmadaki prevalans hesabına ilişkin bilimsel değerlendirmeler esas alındı.