Avrupa Birliği, savunma sanayisinde ortak üretim ve tedarik projelerini desteklemek amacıyla 150 milyar avroluk dev bir fonu yürürlüğe koyuyor. “Avrupa için Güvenlik Eylemi (SAFE)” adı verilen bu yeni mekanizma, yalnızca AB ülkelerini değil, Türkiye dahil olmak üzere belirli üçüncü ülkeleri de kapsama alanına alacak. Fonun 29 Mayıs itibarıyla resmen devreye girmesi bekleniyor.
SAFE nedir ve nasıl işleyecek?
SAFE fonu, AB Konseyi tarafından onaylanan uzun vadeli bir mali araç olarak, savunma alanında stratejik iş birliklerine finansman sağlamayı hedefliyor. Fon kapsamında kullanılacak kaynaklar, üye devletlerin ulusal savunma planlarına dayalı olarak uzun vadeli kredi şeklinde aktarılacak. Krediler, AB bütçesi güvencesi altında olacak.
Ancak Almanya gibi piyasadan daha avantajlı kredi sağlayabilen ülkelerin doğrudan fondan yararlanması beklenmiyor. Fonun öncelikli amacı, AB’nin savunma üretim kapasitesini artırmak, hızlı tedarik süreçlerini desteklemek ve özellikle Rusya kaynaklı askeri tehditlere karşı hazırlığı güçlendirmek.
Türkiye sürece nasıl dahil olabilir?
SAFE’in en dikkat çeken yönlerinden biri, yalnızca AB üyeleriyle sınırlı kalmaması. Türkiye, AB üyelik sürecindeki konumu ve savunma sanayii kapasitesi sayesinde fon kapsamındaki projelere dahil olabilecek ülkeler arasında yer alıyor.
Ayrıca Ukrayna, EFTA (Norveç, İsviçre, İzlanda, Lihtenştayn), Birleşik Krallık ve Batı Balkan ülkeleri de benzer statüde sürece katılabilecek. Bu durum, Türkiye’nin hem ortak savunma projelerinde yer alması hem de kendi savunma ürünlerini AB ülkelerine ihraç etmesi açısından önemli fırsatlar sunuyor.
Yerlilik şartı: AB üretimi öncelikli
SAFE kapsamında desteklenecek ürünler, iki ana kategoriye ayrılıyor:
1. Kategori:
-
Mühimmat
-
Topçu sistemleri
-
Kara muharebe araçları
-
Askeri hareketlilik altyapısı
-
Siber güvenlik çözümleri
2. Kategori:
-
İnsansız hava araçları (İHA)
-
Hava ve füze savunma sistemleri
-
Yapay zeka tabanlı askeri çözümler
-
Elektronik harp teknolojileri
-
Stratejik hava taşımacılığı
-
Uzay sistemleri
Ancak bu ürünlerde yerlilik oranı büyük önem taşıyor. Ürünlerin en az %65’inin AB veya ortak ülkelerde üretilmiş olması şart. Dış kaynaklı bileşenlerin ise maliyetin %35’ini aşmaması gerekiyor. Bu durum, yerli üreticilerin projelerde yer alabilmesi için yüksek entegrasyon kabiliyeti ve AB normlarına uyum göstermesini zorunlu kılıyor.
İki ülke şartı, ama istisna var
Projelerin SAFE fonundan yararlanabilmesi için en az iki AB üyesinin ortak başvuru yapması gerekiyor. Ancak jeopolitik aciliyetin bulunduğu durumlarda, tek ülke başvurularına da geçici ve sınırlı olarak izin verilebilecek.
Öne Çıkanlar:
-
SAFE fonu, AB’nin savunma sanayisini güçlendirmek için 150 milyar avroluk kaynak sağlayacak.
-
Türkiye dahil, belirli üçüncü ülkeler ortak projelere katılabilecek.
-
Ürünlerde %65 AB/ortak ülke üretimi zorunlu olacak.
-
Projelerde iki AB üyesi şartı aranacak; bazı istisnalar mümkün olacak.
-
Fon, 29 Mayıs 2025’te yürürlüğe giriyor.