2 Temmuz 1993, Türkiye tarihine kara bir leke olarak geçti. O gün Sivas’ta, Pir Sultan Abdal Şenlikleri için bir araya gelen aydın, yazar, ozan ve sanatçılar, Madımak Oteli’nde ateşe verildi. 33 aydın, 2 otel çalışanı ve 2 saldırganın yaşamını yitirdiği bu olay, yalnızca bir katliam değil, aynı zamanda hoşgörüye, düşünce özgürlüğüne ve çok sesliliğe yöneltilmiş organize bir saldırıydı.
Olayların başlangıcı: Pir Sultan Abdal Şenlikleri
Sivas’ın merkezinde her yıl düzenlenen Pir Sultan Abdal Şenlikleri, 1993 yılında da 1-2 Temmuz tarihlerinde gerçekleştirilecekti. Etkinliğe Türkiye’nin dört bir yanından sanatçılar, yazarlar ve aydınlar davet edildi. Katılımcılar arasında Aziz Nesin, Metin Altıok, Behçet Aysan, Asım Bezirci, Nesimi Çimen gibi tanınmış isimler de vardı.
Ancak şenliklerin başlamasından kısa bir süre sonra, etkinliğin hedef haline getirildiği açıkça görülmeye başlandı. Özellikle Aziz Nesin’in Şeytan Ayetleri adlı romanın Türkçeye çevrilmesi yönündeki çalışmaları, radikal çevrelerin tepkisini çekmişti. Yerel gazetelerde ve camilerde yapılan bazı kışkırtıcı açıklamalar, halkı galeyana getirdi.
Saldırı nasıl gerçekleşti?
2 Temmuz 1993 Cuma günü, öğle namazının ardından Ulu Camii önünde toplanan binlerce kişi, “şenliklerin iptali” ve “Aziz Nesin’in Sivas’tan gönderilmesi” talebiyle yürüyüşe geçti. Kalabalık kısa sürede sayıca büyüdü ve sloganlarla Madımak Oteli’nin önüne ulaştı. Saatler ilerledikçe protesto eylemi kontrolden çıktı.
Emniyet güçlerinin yetersiz müdahalesi sonucu göstericiler otelin camlarını kırmaya, içeridekilere taş ve yanıcı maddeler atmaya başladı. Saat 19.00 sularında otel ateşe verildi. Alevlerin hızla yayılmasıyla içeride mahsur kalan onlarca kişi kaçamadı. Yangında 35 insan yaşamını yitirdi; bunlardan 33’ü etkinliğe katılan sanatçı ve aydınlardı. İki otel çalışanı da hayatını kaybetti. Olayın faili olarak gösterilen iki kişi ise çıkan yangında yaşamını yitirdi.
Yaşamını yitirenler
– Metin Altıok (şair)
– Behçet Aysan (psikiyatrist, şair)
– Asım Bezirci (eleştirmen)
– Nesimi Çimen (halk ozanı)
– Hasret Gültekin (müzisyen)
– Muhlis Akarsu (ozan)
– Menekşe Kaya (üniversite öğrencisi)
– Serkan Doğan (12 yaşında)
– Dr. Hürşit Aksoy
– Ethem Derman
– Belkıs Çakır
– Yasemin Sivri
– Koray Kaya
O gün, Türkiye’nin vicdanı da o otelle birlikte yanmıştı.
Devletin ve yargının tutumu
Katliamdan sonra kamuoyunda büyük tepki oluştu. Ancak kamu düzeninin sağlanmasındaki zafiyet, yetkililerin ihmali ve olayların önlenememesi uzun süre tartışıldı. 1994 yılında başlayan davalarda çok sayıda sanık yargılandı. Yıllar süren dava sürecinin ardından bazı sanıklara idam (daha sonra müebbet hapse çevrildi) cezası verildi. Ancak davanın zaman aşımına uğraması ve bazı sanıkların kaçması, mağdurların ve kamuoyunun adalet duygusunu zedeledi.
2012 yılında dönemin Başbakanı Recep Tayyip Erdoğan, zaman aşımı kararı sonrası "milletimiz için hayırlı olsun" açıklamasıyla tepki çekmişti. Olayda hayatını kaybedenlerin aileleri ve sivil toplum örgütleri, adalet arayışlarını hâlâ sürdürüyor.
Madımak Oteli'nin bugünkü durumu
Madımak Oteli, 2000’li yıllarda Sivas Valiliği tarafından kamulaştırıldı. 2011’de ise “Sivas Madımak Bilim ve Kültür Merkezi”ne dönüştürüldü. Ancak bu karar da tartışmalara neden oldu. Zira hayatını kaybedenlerin isimleriyle birlikte iki saldırganın da isminin aynı tabloda yer alması kamuoyunda tepkilere neden oldu.
Alevi kurumları ve demokrasi yanlısı pek çok kuruluş, Madımak Oteli’nin “Utanç Müzesi”ne dönüştürülmesini ve orada sadece kurbanların isimlerinin yer almasını talep etmeye devam ediyor.
Toplumsal bellekteki yeri ve mirası
2 Temmuz Sivas Katliamı, Türkiye’de hoşgörü, inanç özgürlüğü ve laiklik gibi temel değerlere yönelik bir saldırı olarak hafızalara kazındı. Bu olay, sadece Alevi toplumu değil, demokrasiye ve insan haklarına inanan tüm kesimler için bir kırılma noktası oldu. Her yıl 2 Temmuz’da Sivas’ta ve çeşitli şehirlerde anma etkinlikleri düzenleniyor. Bu etkinliklerde sadece ölenler anılmıyor; aynı zamanda bir daha böyle bir karanlığın yaşanmaması için toplumsal hafızayı diri tutma çağrısı yapılıyor.