Tarım ve Orman Bakanlığı, gıda güvenliğini güçlendirmek ve tüketici sağlığını korumak amacıyla perfloroalkil bileşenleri (PFAS) için uygulanacak numune alma ve analiz kriterlerini belirledi. Hazırlanan “Türk Gıda Kodeksi Belirli Gıdalardaki Perfloroalkil Bileşenlerinin Resmi Kontrolü İçin Numune Alma ve Analiz Metodu Kriterleri Tebliği”, Resmî Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe girdi.
Yeni tebliğle birlikte, sanayide yaygın olarak kullanılan PFAS bileşenlerinin gıdalardaki varlığını tespit etmek için uygulanacak numune alma, hazırlama ve analiz metotları resmen standart hale getirildi. Böylece, Avrupa Birliği mevzuatına uyumlu şekilde Türkiye’de de gıdalarda PFAS denetim süreci başlatılmış oldu.
PFAS bulaşmasını önlemek için sıkı kurallar
Tebliğe göre denetimlerde görevli kontrolörler, numune alırken PFAS içeren herhangi bir materyal veya kişisel bakım ürünü kullanamayacak. Denetim günü görevli personel; Floropolimer içeren veya su geçirmezliği PFAS ile sağlanmış giysi, eldiven gibi ekipman giyemeyecek, Nemlendirici, güneş kremi, el kremi, kozmetik ürün gibi PFAS içerebilecek kişisel bakım malzemelerini kullanamayacak. Bu uygulamayla amaçlanan, numune alma sırasında gıdaya dışarıdan PFAS bulaşmasının tamamen engellenmesi. Ayrıca, numunelerin taşınması ve depolanmasında kullanılacak kapların polipropilen veya polietilen malzemeden yapılması zorunlu kılındı. Cam kaplar ise kullanılmayacak.
Numune alma miktarı ve parti büyüklüğüne göre denetim koşulları
Tebliğ, numune sayısını ve parti büyüklüğüne göre denetim koşullarını da ayrıntılı biçimde belirliyor. Dökme ürünlerde (örneğin bitkisel yağlar) 1500 tonu aşan partiler, her biri 500 tonluk alt partilere ayrılacak. 15 tonu aşan diğer ürünler 15–30 tonluk alt partiler şeklinde incelenecek. 50 kilogramdan az partilerde en az 3 birincil numune alınacak. 500 kilogramı aşan partilerde numune sayısı 10’a çıkarılacak. Ürün 100’den fazla paket veya birimden oluşuyorsa, toplamın yaklaşık %5’ini temsil edecek şekilde en fazla 10 paket numune olarak alınacak. Bu kurallar, hem ticari partilerde homojenlik sağlamak hem de laboratuvar analizlerinin istatistiksel güvenilirliğini artırmak amacıyla getirildi.
Laboratuvar analizlerinde PFAS’sız ekipman zorunluluğu
Analiz sürecinde görevli laboratuvarlar da artık özel kriterlere tabi olacak. Kullanılacak ekipmanların Paslanmaz çelik veya yüksek yoğunluklu polietilen (HDPE) malzemeden üretilmiş olması, PFAS içermeyen özel temizleyicilerle ön temizlikten geçirilmesi ve analiz metotlarının Türk Gıda Kodeksi Bulaşanlar Yönetmeliği’ndeki kriterlere tam uyumlu olması gerekecek. Bu adımla birlikte Türkiye’de, çevre ve insan sağlığı açısından riskli kimyasallar grubuna giren PFAS bileşenlerinin gıda zincirindeki izlenebilirliği ve kontrolü ulusal düzeyde güvence altına alınmış oldu.
PFAS nedir, neden denetleniyor?
PFAS (Per- ve Polifloroalkil Maddeler), suya, yağa ve lekeye dayanıklı özellikleri nedeniyle ambalaj, tekstil, gıda kaplaması, tencere-tava gibi ürünlerde sıkça kullanılan kimyasal bileşiklerdir. Ancak bu maddeler doğada yüzlerce yıl bozulmadan kalabilmeleri ve vücutta birikim yapabilmeleri nedeniyle “sonsuz kimyasallar” olarak adlandırılıyor. Bilimsel araştırmalar, PFAS’a uzun süreli maruz kalmanın kanser, tiroid hastalıkları ve hormonal bozukluklar gibi ciddi sağlık riskleriyle ilişkilendirildiğini ortaya koyuyor. Bu nedenle Avrupa Birliği ve birçok ülke, bu maddelere karşı kapsamlı denetim ve kısıtlama programları uyguluyor.
Türkiye’de gıda güvenliğinde yeni dönem
Tarım ve Orman Bakanlığı’nın bu adımı, Türkiye’nin gıda güvenliği mevzuatında Avrupa standartlarıyla uyumlu yeni bir döneme geçtiğini gösteriyor. PFAS kontrolü, sadece ithal ürünlerde değil, yerli üretim gıdalarda da geçerli olacak. Bu kapsamda gıda üreticileri, ambalaj ve proses malzemelerinde PFAS içermeyen alternatifler kullanmaya yönlendirilecek. Denetim sonuçları, kamuoyu bilgilendirmesi ve risk yönetimi kapsamında değerlendirilecek.a