Sosyal güvenlik sisteminde birden fazla maaş alma konusu yeniden gündeme geldi. Sosyal Güvenlik Kurumu uygulamalarına ilişkin değerlendirmelerde bulunan İsa Karakaş, bazı durumlarda vatandaşların aynı anda iki farklı maaş alabileceğini, bazı durumlarda ise sistemin yüksek olan aylığın seçilmesine izin verdiğini açıkladı.
Karakaş’ın değerlendirmelerine göre dul eşlerden yetim çocuklara, iş göremezlik gelirinden emeklilik aylığına kadar birçok farklı durumda birden fazla ödeme mümkün olabiliyor. Ancak bu haklar sigorta türüne, aile durumuna ve başvuru şartlarına göre değişiyor.
Dul eşler hem kendi maaşını hem eş aylığını alabiliyor
Sosyal güvenlik sistemi, eşini kaybeden kişilere belirli şartlar altında ölüm aylığı hakkı tanıyor. Kendi çalışması nedeniyle emekli olan bir kişi, hayatını kaybeden resmi nikâhlı eşinden dolayı ölüm aylığı alabiliyor.
Bu durumda kişinin kendi emekli maaşı kesilmiyor ve eşinden bağlanan aylık ek gelir olarak ödeniyor. Örneğin 32 bin 500 lira emekli maaşı alan bir kişi, eşinden de 17 bin 500 lira ölüm aylığı almaya hak kazanırsa toplam gelir 50 bin liraya ulaşabiliyor.
Karakaş, eşten ve anne-babadan aynı anda aylık hakkı doğması halinde sistemin genellikle tercih hakkı sunduğunu belirtiyor. Vatandaşlar bu durumda en yüksek olan aylığı seçebiliyor.
Bazı durumlarda iki maaş yerine yüksek olan bağlanıyor
Sosyal güvenlik sisteminde her durumda iki maaş birlikte bağlanmıyor. Özellikle malullük ve yaşlılık aylıkları söz konusu olduğunda farklı bir uygulama devreye giriyor.
Bu tür durumlarda iki maaş birlikte ödenmiyor ve sistem yüksek olan aylığın bağlanmasına izin veriyor. Eğer iki aylık miktarı eşitse bu durumda yaşlılık emeklilik aylığı tercih ediliyor.
Ancak vazife malullüğü durumunda istisnai bir uygulama bulunuyor. Vazife malulü olup yeniden çalışmaya başlayan kişiler, şartların oluşması halinde hem vazife malullüğü aylığını hem de yaşlılık aylığını birlikte alabiliyor.
Yetim çocuklarda “tam + yarım” formülü uygulanıyor
Anne ve babasını kaybeden çocuklar için sosyal güvenlik sisteminde farklı bir hesaplama yöntemi uygulanıyor. Bu durumda iki ayrı dosyadan hak kazanılması halinde maaşlar belirli bir formüle göre bağlanıyor.
Bu hesaplamaya göre yüksek olan aylığın tamamı, düşük olan aylığın ise yarısı ödeniyor. Örneğin babadan 20 bin lira, anneden 10 bin lira hak kazanan bir çocuğa babanın maaşının tamamı, annenin maaşının ise yarısı bağlanıyor. Böylece toplam ödeme 25 bin liraya ulaşabiliyor.
İş kazası veya meslek hastalığı nedeniyle anne ve babasını kaybeden çocuklar için de benzer bir hesaplama yöntemi uygulanıyor.
Birden fazla çocuğunu kaybeden aileler için özel hesaplama
Sosyal güvenlik mevzuatı, birden fazla çocuğunu kaybeden anne ve babalar için de farklı bir ödeme yöntemi içeriyor. Bu durumda kurum, en fazla ödeme sağlayan iki dosya üzerinden hesaplama yapıyor.
Sisteme göre yüksek olan aylığın tamamı, düşük olan aylığın ise yarısı ödeniyor. İş kazası veya meslek hastalığı gibi durumlarda da aynı hesaplama yöntemi uygulanabiliyor.
Uzmanlar SGK kayıtlarının kontrol edilmesini öneriyor
Uzmanlar, sosyal güvenlik sisteminde birden fazla maaş alma hakkı bulunsa da vatandaşların hak kaybı yaşamaması için kayıtlarını kontrol etmeleri gerektiğini vurguluyor.
İsa Karakaş, sosyal güvenlikte hakların çoğu zaman başvuru ile başladığını hatırlatarak, vatandaşların şartlarının birden fazla maaş almaya uygun olup olmadığını öğrenmek için SGK kayıtlarını inceletmelerinin önemli olduğunu belirtiyor.
Karakaş ayrıca SGK uygulamalarında “aylık” ve “gelir” kavramlarının farklı olduğunu ve yapılan değerlendirmelerin 4/1-a ve 4/1-b sigortalılık kapsamındaki uygulamalara göre yapıldığını ifade ediyor.