Türkiye genelinde hayvan pazarlarının kapatılmasına neden olan şap hastalığı, çiftlik hayvanları arasında hızla yayılıyor. Özellikle sığır, koyun ve keçileri etkileyen bu viral hastalık, ciddi ekonomik kayıplara yol açarken halk arasında da “insana bulaşır mı?” sorusunu gündeme taşıdı. İşte şap hastalığı hakkında bilinmesi gerekenler…
Şap hastalığı nedir, hangi hayvanlarda görülür?
Şap hastalığı (Foot-and-Mouth Disease - FMD), başta sığır, koyun, keçi ve domuz gibi çift tırnaklı hayvanlarda görülen son derece bulaşıcı bir viral enfeksiyondur. Etkeni, Aphtovirus grubuna ait şap virüsüdür ve 7 farklı serotipi bulunur. Bu serotipler arasında bağışıklık geçişi olmadığı için hastalıkla mücadele daha da zorlaşır.
Belirtileri nelerdir?
Sığırlarda yüksek ateş, iştahsızlık, depresyon ve süt veriminde azalma ilk belirtiler arasında yer alır. Ağız ve toynak bölgelerinde oluşan kesecikler (veziküller) daha sonra yırtılıp ülserli yaralara dönüşür. Bu yaralar bakteriyel enfeksiyonlara zemin hazırlar.
Koyun ve keçilerde belirtiler daha hafif seyredebilir. En sık görülen belirti ise topallıktır. Ağızda küçük yaralar da görülebilir ancak genellikle dikkatli gözlemlenmediği sürece fark edilmez.
Şap hastalığı nasıl bulaşır?
Virüs, doğrudan enfekte hayvanlarla temas yoluyla veya dolaylı yollarla kolayca yayılır:
-
Enfekte hayvanların salya, süt, dışkı gibi salgılarıyla temas
-
Hava yoluyla (özellikle domuz ve sığır arasında, 60 km’ye kadar)
-
Kirli çiftlik ekipmanları, giysiler, yem ve su kapları
-
Hayvansal ürünler (süt, deri, et)
-
Vahşi hayvanlar ve kuşlar
-
İnsanların elleri, giysileri, ayakkabıları
Virüs, çevre koşullarına oldukça dayanıklıdır. Sığır derisinde 4 hafta, samanda 15 hafta, kuru otlarda ise 5 ay canlı kalabilir.
İnsana bulaşır mı?
Şap hastalığı hayvandan insana nadiren bulaşabilir. Enfekte hayvanla doğrudan temas veya çiğ süt, pişmemiş et ürünlerinin tüketilmesiyle bulaşma ihtimali oluşabilir. Ancak bugüne kadar Türkiye’de insana bulaştığına dair kayıtlı bir vaka bulunmamaktadır.
Nasıl teşhis edilir, nasıl önlenir?
Hastalık, klinik belirtilerle birlikte serolojik ve virolojik testlerle kesin olarak teşhis edilir. Ağız, toynak ve meme bölgesindeki yaralar tanı açısından kritiktir.
Korunma yöntemleri şunlardır:
– Ahır girişlerine dezenfektanlı paspas
– Yabancı hayvanların sürüye karantina süresi dolmadan sokulmaması
– Temizlik kurallarına uyulması
– Hayvan alışverişinde dikkatli olunması
– Aşılama programlarının aksatılmaması
Şap hastalığı öldürür mü?
Genç hayvanlarda kalbe yerleşen virüs ölüme yol açabilir. Erişkin hayvanlarda ölüm oranı düşük olsa da, hastalık süt ve et veriminde ciddi kayıplara neden olur. Bu da ekonomik anlamda büyük zararlara yol açar.
Sonuç: Şap sadece veterinerlik sorunu değil, ülke meselesi
Tarım ve Orman Bakanlığı’nın aldığı önlemler doğrultusunda hayvan pazarlarının geçici olarak kapatılması, virüsün yayılımını kontrol altına almak için kritik bir adımdır. Şap hastalığı, sadece hayvancılık sektörü için değil, gıda güvenliği, ticaret ve halk sağlığı açısından da yakından takip edilmesi gereken bir konudur. Tüm hayvan üreticilerinin ve yetiştiricilerinin hijyen, karantina ve aşılama kurallarına azami özen göstermesi hayati önem taşır.