Türkiye Ziraat Odaları Birliği (TZOB) Genel Başkanı Şemsi Bayraktar, eylül ayı üretici ve market fiyatlarını değerlendirerek dikkat çekici rakamlar paylaştı. Buna göre eylülde markette incelenen 36 ürünün 29’unda fiyat artışı, 7’sinde ise fiyat azalışı yaşandı. Market raflarında en fazla fiyat artışı marulda görülürken, en sert düşüş ise limonda kaydedildi.
Bayraktar’ın açıklamasına göre markette marul fiyatı %65,1 oranında artarak zirveye oturdu. Marulu %54 ile sivri biber, %38,8 ile kabak, %37,7 ile patates ve %20,1 ile yeşil soğan takip etti. Öte yandan limonun fiyatı %42,7 düşerken, onu %10,3 ile havuç, %4,2 ile yeşil fasulye, %3,2 ile tavuk eti ve %1,4 ile toz şeker izledi.
Üretici ve Market Arasındaki Fiyat Farkı
Eylülde üretici ve market fiyatları arasındaki fark yine dikkat çekici seviyelere ulaştı. Patates üreticide 4,38 TL’den satılırken markette 19,08 TL’ye çıktı ve fiyat farkı %335,5 oldu. Kabakta %308,7, marulda %250,4, patlıcanda %227,9 ve havuçta %218,3 seviyelerinde fark görüldü.
Bu tablo, üretici ile tüketici arasındaki zincirde ciddi maliyet farklarının ve aracı etkisinin hâlâ güçlü olduğunu gösteriyor. Bayraktar, fiyat farklılıklarının dengelenmesi için üretimden tüketime kadar tüm süreçlerde daha şeffaf ve adil mekanizmalara ihtiyaç olduğunu vurguladı.
Üreticide En Fazla Artış Fındıkta Görüldü
Üretici cephesinde 28 ürünün 20’sinde fiyat artışı yaşandı. En fazla artış %73,7 ile fındıkta görüldü. Bayraktar, nisan ayında yaşanan zirai don olayının rekolteyi düşürdüğünü ve arz azalmasının fiyatları yukarı çektiğini belirtti. Fındığın ardından sivri biberde %70,1, kabakta %35,8, marulda %33 ve kuru incirde %29,4 fiyat artışı oldu.
Üreticide fiyat düşüşü ise en çok %26,9 ile limonda gerçekleşti. Limon ihracatının kayda bağlanması ve erkenci çeşitlerin hasada girmesi, arz artışına yol açarak fiyatları aşağı çekti. Ayrıca yeşil fasulye, kuru fasulye, maydanoz, patates ve nohutta da düşüşler kaydedildi.
Girdi Maliyetleri Yükselmeye Devam Ediyor
Bayraktar, girdi maliyetlerindeki artışların üretici üzerindeki baskıyı artırdığını vurguladı. Eylülde “20.20 kompoze gübresi” fiyatı %2,1, DAP ve amonyum nitrat %1,3, amonyum sülfat %1,2 yükseldi. ÜRE gübresi ise %2,9 oranında geriledi. Ancak yıllık bazda bakıldığında ÜRE’de %75,3, DAP’ta %51,3, kompoze gübrede %48,6 artış yaşandı.
Mazot fiyatları da aylık bazda %4,4, yıllık bazda ise %31,3 artarak çiftçinin üretim maliyetlerini yukarı çekti. Ağustosa kıyasla besi yemi %4,1, süt yemi %3,1 arttı. Bu tablo, gıda fiyatlarındaki dalgalanmaların arkasındaki en önemli nedenlerden birinin artan girdi maliyetleri olduğunu gözler önüne seriyor.