Türkiye’de son 55 yılın en sıcak temmuz ayı yaşandı. Artan sıcaklıklarla birlikte klima kullanımı da hızla yükselirken, elektrik tüketiminde tüm zamanların rekoru kırıldı. Uluslararası enerji düşünce kuruluşu Ember’in yeni analizine göre, 28 Temmuz’da saatlik elektrik tüketimi 59 gigavatsaat ile tarihin en yüksek seviyesine çıktı. Bu tüketimin yüzde 18’i sadece soğutmadan kaynaklandı.
Uzmanlara göre bu durum, artık soğutmanın bir “lüks tüketim” değil, elektrik şebekesi üzerinde belirleyici bir yük unsuru olduğunu ortaya koyuyor. Yaz aylarında özellikle 12.00–18.00 saatleri arasında soğutmaya bağlı talep, toplam elektrik kullanımında yüzde 10’un üzerinde seyrediyor. Bu artış, şebeke üzerindeki ani yüklenmeler nedeniyle kesinti riskini de beraberinde getiriyor.
Her Derece Sıcaklık Artışı Yeni Santral İhtiyacı Doğuruyor
Analizde dikkat çeken bir başka veri ise sıcaklıklarla doğrudan bağlantılı olan ek üretim ihtiyacı. Türkiye’de her 1 derecelik sıcaklık artışı, 0,77 gigavat ek elektrik üretim kapasitesi gerektiriyor. Yani sıcaklığın 22 dereceden 32 dereceye çıkması, Atatürk Barajı’nın üretim kapasitesine eşdeğer en az 3 yeni santralin devreye alınması anlamına geliyor.
Bu çarpıcı tablo, iklim değişikliğinin enerji altyapısı üzerindeki etkilerini de gözler önüne seriyor. Talepteki ani sıçramalar, özellikle trafo merkezleri ve hatlarda aşırı yüklenmeye yol açarak arıza ve kesinti ihtimalini artırıyor.
Güneş Enerjisi Doğal Çözüm Olarak Öne Çıkıyor
Rapora göre, artan soğutma talebine karşı en etkili çözüm güneş enerjisi. Çünkü güneşin en yüksek üretim saatleri, günün en sıcak ve klimanın en yoğun kullanıldığı zaman dilimleriyle örtüşüyor. 2024 yazında güneş enerjisi, soğutma ihtiyacının zirvede olduğu saatlerde Türkiye’nin elektrik talebinin yüzde 20’sinden fazlasını karşıladı.
Ember Enerji Analisti Bahadır Sercan Gümüş, temiz enerjiye geçişin önemine dikkat çekerek, klima kullanımına dair kapsamlı bir envanter hazırlanması, enerji verimliliği politikalarının güçlendirilmesi ve şebeke esneklik çözümlerinin yaygınlaştırılması gerektiğini vurguladı. Gümüş, “Türkiye, güneş enerjisi sayesinde artan soğutma talebini sürdürülebilir bir şekilde karşılayabilir” dedi.
Soğutma Talebi Katlanarak Artacak
Türkiye’de yalnızca alan soğutmasına bağlı elektrik tüketimi 2023–2024 döneminde %19 artarak 10 teravatsaate ulaştı. Bu rakam, yaklaşık 4 milyon elektrikli otomobilin bir yıllık şarj ihtiyacına eşdeğer. Mevcut eğilim devam ederse, soğutma talebinin 2030’a kadar iki katına, 2035’te ise 3,5 katına çıkacağı öngörülüyor.
Son 10 yılda elektrik talebinin zirveye çıktığı saatlerdeki tüketim 1,5 kat artış gösterdi. 2008’e kadar zirve tüketim kış aylarında kaydedilirken, 2008 sonrası en yüksek talep yaz aylarına taşındı. 2025 itibarıyla yaz ve kış arasındaki zirve tüketim farkı, 2008’e kıyasla 12 katına çıktı.
Küresel iklim değişikliğinin etkileriyle şekillenen bu tablo, Türkiye’nin elektrik talebi alışkanlıklarının köklü biçimde değiştiğini ortaya koyuyor. Enerji uzmanlarına göre çözüm, yenilenebilir enerji yatırımlarının hızlandırılması ve enerji verimliliğinin artırılmasından geçiyor.