Türkiye'nin emeklilik sisteminde son yıllarda yaşanan önemli değişikliklerin ardından, şimdi de gözler kademeli erken emeklilik düzenlemesine çevrildi. Özellikle 8 Eylül 1999 ile 30 Nisan 2008 tarihleri arasında sigorta girişi olan milyonlarca SSK ve Bağ-Kur'lu vatandaş, Emeklilikte Yaşa Takılanlar (EYT) düzenlemesinden yararlanamamış ve bu durumu bir mağduriyet olarak dile getirmişti. Bu kapsamda, kademeli emeklilikle ilgili gelişmeler yakından takip edilirken, Cumhuriyet Halk Partisi (CHP) tarafından Türkiye Büyük Millet Meclisi'ne (TBMM) sunulan yeni yasa teklifi ve hükümet kanadından gelen açıklamalar, beklentileri yeniden alevlendirdi.
KADEMELİ EMEKLİLİK NEDİR, KİMLERİ KAPSIYOR?
Kademeli emeklilik, sigortalı çalışanların belirli yaş ve prim günü şartlarını, ilk sigorta giriş tarihlerine göre kademeli bir şekilde yerine getirerek daha erken yaşta emekli olabilmelerini sağlayan bir sistemdir. Bu sistem, özellikle sigorta başlangıç tarihi bir günle EYT kapsamı dışında kalan ve uzun yıllardır prim ödeyen çalışanlar için büyük bir önem taşıyor. Teklif, 08.09.1999 ile 16.04.2008 tarihleri arasında sigorta girişi olan vatandaşları kapsamayı hedefliyor.
MECLİS'E SUNULAN YASA TEKLİFİ NELERİ İÇERİYOR?
CHP Karabük Milletvekili Cevdet Akay tarafından hazırlanan ve TBMM Başkanlığı'na sunulan yasa teklifinin temel maddeleri şunlar:
08.09.1999 ile 16.04.2008 tarihleri arasında sigorta girişi olan vatandaşlar için kademeli emeklilik hakkının tanınması.
Esnaf ve memurlar için gerekli olan prim ödeme gün sayısının 9000'den 7200'e düşürülmesi.
1 Mayıs 2008 tarihinden sonra işe başlayan memurlar ve Bağ-Kur’lular için uygulanan 9000 prim günü şartının yarattığı adaletsizliğin giderilmesi amacıyla bu konuda yeni bir düzenleme yapılması.
Bu teklif, özellikle EYT düzenlemesinden faydalanamayan ancak yıllardır sisteme prim ödeyen milyonlarca çalışan tarafından büyük bir umutla karşılandı.
UZMAN GÖRÜŞÜ: "KADEMELİ EMEKLİLİK ENİNDE SONUNDA OLACAK!"
Sosyal Güvenlik Uzmanı İsa Karakaş, konuyla ilgili yaptığı değerlendirmelerde kademeli emekliliğin kaçınılmaz bir düzenleme olduğunu belirtti. Karakaş, TGRT Haber'e yaptığı açıklamada, "Kademeli emeklilik eninde sonunda yapılacak bir düzenlemedir. Çünkü EYT düzenlemesi sosyal güvenlik sisteminde bir kopuşa neden oldu. Arada sadece bir günle 17 yıl gibi büyük bir farkın olması kabul edilebilir bir durum değil," ifadelerini kullandı. Karakaş, bu düzenlemenin en geç 2027 yılına kadar hayata geçmesini beklediğini de sözlerine ekledi.
KADEMELİ EMEKLİLİĞE NEDEN İHTİYAÇ DUYULUYOR?
2023 yılında yapılan EYT düzenlemesi ile 8 Eylül 1999 öncesinde sigorta girişi olan yaklaşık 2 milyon kişi emeklilik hakkı kazandı. Ancak bu tarihten sonra, hatta sadece bir gün sonra işe başlayanlar bu düzenlemeden yararlanamadı ve bu durum büyük bir mağduriyet algısı yarattı. Aralarında 23 yıldır çalışan ve 9000 güne yakın prim ödemesi bulunan vatandaşlar dahi, yaş şartı nedeniyle emekli olamıyor. Bu kişiler, “1 güne 17 yıl fark olmaz!” sloganıyla seslerini duyurarak kademeli emeklilik talebinde bulunuyorlar.
HÜKÜMET KANADINDAN GELEN AÇIKLAMALAR
AK Parti Grup Başkanı Abdullah Güler, konuya ilişkin yaptığı bir açıklamada, "Prim miktarını, yaşı ve ödenen süreyi esas alan daha adil ve sürdürülebilir bir emeklilik sistemine ihtiyaç var" ifadelerini kullanmış ve şu an için ellerinde somut bir yasa metni olmamakla birlikte, ilerleyen dönemlerde bu konunun daha geniş kapsamlı bir şekilde ele alınabileceğini belirtmişti.
Ancak Cumhurbaşkanı Yardımcısı Cevdet Yılmaz ise daha önceki bir açıklamasında, şu an için "sosyal güvenlikle ilgili bir çalışma olmadığını" vurgulamıştı. Bu açıklama, kademeli emeklilik bekleyen vatandaşlar arasında hayal kırıklığına neden olsa da, CHP'nin sunduğu yeni yasa teklifi konuyu tekrar Meclis gündemine taşıdı.
EMEKLİLİK SİSTEMİNDE AVRUPA VE TÜRKİYE KARŞILAŞTIRMASI
Avrupa ülkelerinde ortalama emeklilik yaşı 65-67 bandında seyrederken, Türkiye'de hala 40’lı ve 50’li yaşlarda emeklilik durumları söz konusu olabiliyor. Sosyal güvenlik sisteminin mali sürdürülebilirliğini sağlamak amacıyla hükümet, yaş ve prim gün sayısı arasında bir denge kurma arayışında. Ancak, sistemin adaletli bir şekilde işlemesi ve mağduriyetlerin giderilmesi için kademeli emeklilik gibi geçiş çözümlerinin uygulanması da önemli bir beklenti olarak öne çıkıyor.
KADEMELİ EMEKLİLİK NE ZAMAN ÇIKACAK?
Şu an için CHP tarafından sunulan yasa teklifi Meclis'e iletilmiş durumda ancak AK Parti ve Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı'nın resmi gündeminde henüz somut bir düzenleme bulunmuyor. Bununla birlikte, kamuoyunda oluşan güçlü beklenti, mağduriyetin boyutları ve sosyal medya üzerinden yürütülen kampanyalar, bu düzenlemenin 2025-2027 yılları arasında ele alınabileceğine dair umutları canlı tutuyor.
2000 YILI VE SONRASI SİGORTALILAR İÇİN ÖNERİLEN KADEMELİ EMEKLİLİK YAŞ TABLOSU
CHP Karabük Milletvekili Cevdet Akay'ın sunduğu kanun teklifinde yer alan ve 1999 sonrası sigortalılar için önerilen kademeli emeklilik yaş ve prim gün tablosu şu şekilde:
İşe Giriş Yılı Kadın Emeklilik Yaşı Erkek Emeklilik Yaşı Prim Günü
8/9/1999 - 31/12/2000 49 51 6525
1/1/2000 - 31/12/2000 50 52 6600
1/1/2001 - 31/12/2001 51 53 6675
1/1/2002 - 31/12/2002 52 54 6750
1/1/2003 - 31/12/2003 53 55 6825
1/1/2004 - 31/12/2004 54 56 6900
1/1/2005 - 31/12/2005 55 57 6975
1/1/2006 - 31/12/2006 56 58 7050
1/1/2007 - 31/12/2007 57 59 7125
1/1/2008 - 30/4/2008 58 60 7200
30/4/2008 Sonrası 58 60 7200 (Teklifte memur ve esnaf için 9000'den 7200'e düşürülmesi öneriliyor)
Teklifin yasalaşması durumunda, malullük aylığı hesaplamalarında da değişiklikler öngörülüyor. Prim gün sayısı 7200 günden az olan sigortalılar için 7200 gün üzerinden, 7200 gün ve daha fazla olanlar için ise toplam prim ödeme gün sayısı üzerinden hesaplama yapılacak.
Gözler şimdi Meclis'te ve hükümetin atacağı adımlarda. Kademeli emeklilik bekleyen milyonlarca vatandaş, adil bir çözüm için umutla bekleyişini sürdürüyor.