Sosyal Güvenlik Kurumu, sahte sigortalılıkla mücadele kapsamında denetimlerini sıklaştırdı. Çalışmadan sigortalı gösterilme, usulsüz prim ödemeleri ve paravan şirketler üzerinden yapılan bildirimler mercek altına alındı. Denetimler sonucunda çok sayıda kişinin sigortalılığı ve emekliliği iptal edildi.
Noyan Doğan, köşe yazısında SGK’nın hangi durumları “sahte sigortalılık” saydığını ve tespit halinde izlenen süreci ayrıntılarıyla aktardı. Verilere göre yalnızca 2024 yılında 2 binden fazla sahte işyeri ve 97 bin sahte sigortalı tespit edildi.
Hangi durumlar sahte sigortalılık sayılıyor
SGK’nın en sık karşılaştığı yöntemlerin başında, prim gün sayısı eksik olan kişilerin fiilen çalışmadıkları halde bir tanıdığının şirketinde sigortalı gösterilmesi geliyor. Bu yöntemde kişiler, prim tutarını işverene ödeyip SGK’ya yatırılmasını sağlıyor; hatta denetimden kaçınmak için asgari ücret tutarında banka hareketi oluşturulabiliyor.
Gerçekte faaliyeti bulunmayan, yalnızca sahte sigortalı bildirmek amacıyla kurulan paravan şirketler de risk alanları arasında yer alıyor. Bazı kişilerin bu şirketler aracılığıyla bilerek sigortalı gösterildiği, bazılarının ise durumun farkında olmadan bu sistemin parçası haline geldiği belirtiliyor.
Hamilelik döneminde sağlık hizmetlerinden veya doğum sonrası iş göremezlik ödeneğinden yararlanmak için kısa süreli sigortalı gösterilme, Bağ-Kur’lu olup daha yüksek emekli maaşı almak amacıyla SSK’lı gösterilme ya da protez giderlerini karşılatmak için sigortalı bildirilme gibi yöntemler de sahte sigortalılık kapsamında değerlendiriliyor.
Tespit halinde sigortalılık ve emeklilik iptal ediliyor
Sahte sigortalılık tespit edildiğinde ilk adım olarak ilgili döneme ait sigortalılık ve prim günleri iptal ediliyor. Bu süreçte ödenmiş primler iade edilmiyor ve kazanılmış hak oluşmadığı kabul ediliyor.
Kişi emekli olmuşsa aylığı kesiliyor ve emeklilik statüsü iptal ediliyor. O tarihe kadar ödenen maaşlar ise yasal faiziyle birlikte geri talep ediliyor.
Sağlık giderleri ve ödenekler faiziyle geri alınıyor
Sahte sigortalılık süresince kişinin kendisi ve bakmakla yükümlü olduğu kişiler adına karşılanan sağlık giderleri de geri isteniyor. İş göremezlik ödeneği, emzirme ödeneği ve protez giderleri gibi ödemeler de faiziyle tahsil ediliyor.
Ayrıca sahte sigortalılık fiilinin tespiti halinde savcılığa suç duyurusunda bulunuluyor ve hapis cezası istemiyle yargılama süreci başlatılabiliyor. Sahte bildirim yapan işverenlere ise yüksek idari para cezaları uygulanıyor; kamu zararının tahsilinde hem sigortalı hem işveren sorumlu tutulabiliyor.
Son 5 yılda 650 binin üzerinde tespit
Açıklanan verilere göre son 5 yılda 650 binin üzerinde sahte sigortalı tespit edildi. SGK, özellikle paravan şirketler ve fiili çalışmaya dayanmayan prim bildirimleri üzerinde yoğunlaşmış durumda.
Uzmanlar, sigortalılık işlemlerinin fiili çalışmaya dayanması gerektiğini ve kısa vadeli kazanım amacıyla yapılan usulsüzlüklerin uzun vadede ağır mali ve hukuki sonuçlar doğurabileceğini vurguluyor. Denetimlerin 2026 yılında da artarak sürmesi bekleniyor.