Anadolu’nun en köklü yerleşimlerinden biri olan Çorum, tarih öncesi çağlardan günümüze uzanan zengin bir geçmişe sahiptir. Karadeniz Bölgesi’nin İç Anadolu’ya açılan kapısı konumundaki şehir, 7 bin yıllık tarihi boyunca Hititlerden Osmanlı’ya kadar pek çok uygarlığa ev sahipliği yapmıştır. Peki, Çorum’un tarihçesi nedir? Çorum’un tarihi yerleri ve kültürel mirasları nelerdir?
Karadeniz Bölgesi'nin İç Anadolu'ya açılan kapısı olan Çorum, yalnızca bir geçiş noktası değil, aynı zamanda medeniyetlerin beşiği olan eşsiz bir destinasyondur. Dünyanın ilk organize devletini kuran Hititlerin başkenti Hattuşa'yı sınırlarında barındıran şehir, ziyaretçilerine zamanda yolculuk yapma imkanı tanır. Hititlerin görkemli antik kentlerinin yanı sıra, Selçuklu ve Osmanlı dönemlerinden kalma mimari şaheserler ve el değmemiş doğal güzellikler, Çorum'u keşfedilmeyi bekleyen bir hazineye dönüştürüyor.
ÇORUM’UN TARİHÇESİ
Çorum, Anadolu kültür mozaiği içinde eşsiz bir konuma sahip olup tarih öncesi çağlardan itibaren yerleşim görmüştür. Arkeolojik bulgular, bölgede Kalkolitik Çağ’dan (M.Ö. 6000–3000) itibaren organize yerleşimlerin başladığını göstermektedir.
Şehir, Anadolu’nun ilk organize devleti olarak kabul edilen Hititlerin ilk başkenti Hattuşa’ya ev sahipliği yapmıştır. Boğazköy yakınlarında bulunan bu antik kent, UNESCO Dünya Kültür Mirası Listesi’nde yer alan Türkiye’deki 9 tarihi değerden biridir.
Hitit uygarlığı, sanatı, yazılı belgeleri ve diplomatik geleneğiyle öne çıkmıştır. Mısırlılarla yapılan Kadeş Antlaşması’nın çivi yazılı metinleri de Çorum sınırları içindeki Boğazköy-Hattuşa kazılarında bulunmuştur.
ALACAHÖYÜK VE HİTİT UYGARLIĞI
Hititlerin önemli kült merkezlerinden biri olan Alacahöyük, Çorum’un 45 kilometre güneybatısında yer almaktadır. Burada yürütülen kazılarda 13 kral mezarı, tunçtan yapılmış Güneş Kursları, Sfenksli Kapılar ve dini tören alanları ortaya çıkarılmıştır.
Ulu Önder Mustafa Kemal Atatürk’ün direktifleriyle başlatılan ilk milli arkeolojik kazı olma özelliğini taşıyan Alacahöyük, bugün de Türkiye arkeolojisinin simge alanlarından biridir. Höyükte dört uygarlık katı tespit edilmiş; Hitit, Frig, Roma ve Bizans dönemlerine ait kalıntılar bulunmuştur.
ÇORUM MÜZESİ
Çorum Müzesi, bölgenin arkeolojik zenginliğini yansıtan önemli bir merkezdir. Dört katlı müzede Kalkolitik Çağ’dan Osmanlı dönemine kadar uzanan geniş bir koleksiyon sergilenmektedir.
İlk katta Alacahöyük, Kuşsaray ve Büyük Güllücek kazılarından çıkarılan Kalkolitik Çağ eserleri yer alırken, Eski Tunç Çağı’na ait Alacahöyük prens ve prenses mezarları da bu bölümde aslına uygun olarak teşhir edilmektedir.
Hitit dönemine ait eserler arasında Yörüklü Hüseyindede kabartmalı vazoları ve Hitit Kralı II. Tuthaliya’ya (M.Ö. 1430) ait bronz kılıç da dikkat çekmektedir. Müzede ayrıca Boğazköy-Hattuşa yapılarının mimari kesitleri, fotoğraflar ve tanıtım panoları da yer almaktadır.
HATTUŞA – BOĞAZKALE
Hattuşa Antik Kenti, Çorum’un Boğazkale ilçesi sınırlarında yer almakta olup Hitit İmparatorluğu’nun başkentidir. M.Ö. 17. ve 13. yüzyıllar arasında siyasi, idari ve dini merkez olarak kullanılmıştır.
Kent, ilk kez 1834 yılında Fransız gezgin Charles Texier tarafından keşfedilmiştir. Daha sonra yapılan kazılarla kent surları, tapınak kompleksleri ve yazılı tablet arşivleri gün yüzüne çıkarılmıştır. Hattuşa’da bulunan tapınak ve saray yapıları, Hititlerin yüksek düzeyde mimari bilgiye sahip olduğunu göstermektedir.
YAZILIKAYA AÇIK HAVA TAPINAĞI
Hattuşa’nın hemen dışında yer alan Yazılıkaya Tapınağı, Hititlerin en büyük açık hava tapınağıdır. Yüksek kayalar arasına oyularak yapılan bu kutsal mekanda 90’dan fazla tanrı, tanrıça ve mitolojik yaratık kabartması bulunmaktadır.
Tapınakta yer alan kabartmalarda fırtına tanrısı ve güneş tanrıçası başta olmak üzere imparatorluk panteonunun tüm tanrıları bir arada betimlenmiştir. Arkeolojik yorumlara göre Yazılıkaya, Hititlerin yeni yıl ve ilkbahar törenlerinin yapıldığı kutsal alan olarak kullanılmıştır.
LAÇİN KAPILIKAYA ANITSAL KAYA MEZARI
Çorum’un Laçin ilçesi Kırkdilim mevkiinde yer alan Kapılıkaya Anıtsal Kaya Mezarı, Hellenistik Dönem’e (M.Ö. 2. yüzyıl) tarihlenmektedir. Mezarın, dönemin komutanlarından İkezios’a ait olduğu kabul edilir.
Yaklaşık 65 metre yükseklikteki kayaya oyulmuş mezara merdivenlerle ulaşılmaktadır. Kare planlı mezar odasının girişinde, sağ ve solda niş biçiminde oyulmuş figürler bulunmaktadır. Bu yapı, bölgedeki antik mezar mimarisinin en iyi korunmuş örneklerinden biridir.
KOYUNBABA KÖPRÜSÜ
Osmancık ilçesinde, Kızılırmak üzerinde yer alan Koyunbaba Köprüsü, Osmanlı döneminin önemli eserlerindendir. II. Bayezid döneminde inşa edilen köprünün yapımına 1484 yılında başlanmış, 1489 yılında tamamlanmıştır.
Yaklaşık 250 metre uzunluğunda ve 7,5 metre genişliğinde olan köprü, sarı kesme taşlardan yapılmış ve 19 sivri kemer gözüyle tasarlanmıştır. Zamanla birikintiler nedeniyle bugün 15 kemer gözü görülebilmektedir. Köprünün kitabesinde yapım tarihine dair bilgiler Arapça harflerle yer almaktadır.
KARGI YAYLASI VE DOĞAL GÜZELLİKLER
Çorum’un doğal zenginlikleri arasında yer alan Kargı Yaylası, Aksu ve Gökçedoğan göletleriyle çevrili bir doğa alanıdır. Alabalık yetiştiriciliği, zengin bitki örtüsü ve temiz su kaynaklarıyla dikkat çeker.
İstanbul–Doğu Karadeniz güzergâhının 12 kilometre iç kısmında yer alan yaylaya, Kargı ilçesinden 8 kilometre kuzeydoğuya gidilerek ulaşılabilir. Bölgedeki Aksu, Örencik, Çetni ve Doğluca yaylaları, yaz aylarında yerli ve yabancı ziyaretçilerin ilgisini çekmektedir.