Tarihi M.Ö. 5000'li yıllara dayanan ve binlerce yıldır kesintisiz bir yerleşim yeri olan Çorum, idari olarak da uzun bir geçmişe sahiptir. Osmanlı İmparatorluğu döneminde sancak merkezi olarak önemli bir konumda bulunan şehir, Türkiye Cumhuriyeti'nin kurulmasıyla birlikte il statüsüne kavuşan ilk şehirlerden biridir. Bu durum, Çorum'un herhangi bir ilden ayrılarak değil, kendi tarihi idari statüsünün devamı olarak vilayet olduğunu göstermektedir. Özellikle Yozgat ile olan komşuluğu nedeniyle "Çorum Yozgat'tan ne zaman ayrıldı?" sorusu sıkça sorulsa da, bu yaygın bir yanılgıdır ve tarihsel bir karşılığı bulunmamaktadır.
ÇORUM HANGİ İLDEN AYRILDI?
Çorum, Cumhuriyet dönemi öncesinde farklı idari yapılar içerisinde yer aldı. Tanzimat’tan sonra sancak sistemi uygulanırken, Çorum uzun süre Ankara Eyaleti’ne bağlı bir sancak olarak yönetildi. 1924 yılına kadar vilayet statüsüne sahip olmayan Çorum, 1924’te çıkarılan Teşkilat-ı Esasiye Kanunu çerçevesinde il statüsüne kavuştu.
Çorum’un Yozgat’a bağlı olduğu yönündeki bilgi ise idari sistemin sancak ve kaza düzenine dayandığı dönemlere dayanır. Osmanlı’nın son döneminde zaman zaman Yozgat (Bozok) sancağına bağlı kazalardan biri olarak anılsa da 20. yüzyılda idari olarak Ankara’ya bağlıydı. Dolayısıyla Çorum, doğrudan Yozgat’tan ayrılarak değil, 1924’te vilayet yapılarak bağımsız bir il haline geldi.
ÇORUM ESKİDEN NEREYE BAĞLIYDI?
Çorum, Osmanlı döneminde öncelikle Ankara Eyaleti'ne, sonraları Ankara vilayetine bağlı bir sancak veya kaza statüsündeydi. Cumhuriyet’in ilanından sonra sancak sistemi kaldırıldı ve iller oluşturuldu. 1924 yılına kadar Ankara’ya bağlı bir kaza olan Çorum, bu tarihten sonra il statüsünü aldı.
Dolayısıyla Çorum’un doğrudan Yozgat’a bağlı olduğu bilgisi, sınırlı dönemlerdeki sancak-kaza bağlantılarına dayanmakla birlikte resmî ve kalıcı bir vilayet bağlılığı değildir.
ÇORUM YOZGAT’TAN NE ZAMAN AYRILDI?
Çorum’un doğrudan Yozgat’tan ayrıldığına dair net bir idari kayıt bulunmamaktadır. Yozgat (Bozok) sancağına bağlı olarak kısa dönemlerde anılmış olsa da Cumhuriyet dönemine girildiğinde Çorum, Ankara’ya bağlı bir kazaydı. 1924 yılında yapılan idari düzenlemeyle Çorum, il oldu ve böylece herhangi bir ile bağlı olmaktan çıktı.
Bu bağlamda, Yozgat’tan ayrılma gibi bir süreçten ziyade, doğrudan bağımsız vilayet statüsü kazanması söz konusudur.
ÇORUM’UN ESKİ ADI NEDİR?
Çorum’un bilinen en eski adı “Nikonya”dır. Bizans dönemine ait kaynaklarda bu ad geçmektedir. Ancak bu isim, bugünkü şehir merkezini mi yoksa çevresini mi ifade ettiği kesin olarak bilinmemektedir.
Hitit döneminde bölgedeki başkent Hattuşa (günümüzde Boğazkale) ve Alacahöyük gibi merkezler tarihsel isimler olarak öne çıkar. Osmanlı ve Cumhuriyet arşivlerinde ise “Çorum” adıyla anılmıştır.
ÇORUM KİMİN BAŞKENTİYDİ?
Çorum, tarihsel olarak Hitit İmparatorluğu’na başkentlik yapmıştır. Boğazkale ilçesinde yer alan Hattuşa Antik Kenti, Hititler’in resmî başkentidir. UNESCO Dünya Mirası Listesi’nde yer alan bu merkez, M.Ö. 2. binyılda Anadolu’nun en önemli siyasi ve kültürel başkentiydi.
Dolayısıyla Çorum, modern dönemde bir başkent olmasa da tarih boyunca Hititler’in idari merkezi olma özelliğiyle dikkat çeker.
ÇORUM HANGİ BÖLGEDE?
Çorum, coğrafi olarak Karadeniz Bölgesi’nin iç kesimlerinde yer alır. Ancak iklim, kültür ve tarım özellikleri açısından İç Anadolu Bölgesi ile benzerlik gösterir. Bu nedenle Çorum, geçiş bölgesi illeri arasında değerlendirilir.
Karadeniz Bölgesi sınırları içinde yer almasına rağmen İç Anadolu’ya özgü karasal iklim ve düz arazi yapısı daha belirgindir.
ÇORUM NE ZAMAN İL OLDU?
Çorum, 1924 yılında il olmuştur. Cumhuriyetin ilk yıllarında yapılan idari reformlar kapsamında sancak ve kaza sistemleri kaldırılmış, modern vilayet sistemi kurulmuştur. Bu kapsamda Çorum, 1924 tarihli düzenlemeyle resmen il statüsünü kazanmıştır.
İl olduktan sonra merkeze bağlı ilçeler oluşturulmuş ve kamu kurumları inşa edilerek yeni idari yapı tesis edilmiştir.
ÇORUM HANGİ İLLERE YAKIN?
Çorum, Türkiye’nin İç ve Orta Karadeniz bölgeleri arasında stratejik bir konumda yer alır. Komşu olduğu iller şunlardır:
Kuzeyde: Amasya ve Samsun
Doğuda: Tokat
Güneydoğuda: Yozgat
Güneybatıda: Kırıkkale
Batıda: Ankara
Kuzeybatıda: Kastamonu
Bu konumu sayesinde hem İç Anadolu hem de Karadeniz illeriyle kara yolu bağlantısı güçlüdür.
ÇORUM İÇ ANADOLU BÖLGESİ’NDE Mİ?
Çorum, idari olarak Karadeniz Bölgesi’nde yer alır. Ancak iklimsel, tarımsal ve kültürel özellikleri açısından İç Anadolu ile büyük benzerlik taşır. Bu nedenle Çorum, İç Anadolu özellikleri gösteren Karadeniz ili olarak tanımlanabilir.
Kışları soğuk ve kar yağışlı, yazları ise sıcak ve kurak geçer. Bu durum İç Anadolu iklimiyle örtüşür.
ÇORUM KARADENİZ Mİ?
Çorum, coğrafi bölgeler sınıflandırmasında Karadeniz Bölgesi’nde yer alır. Ancak dağlık Karadeniz kuşağında değil, daha iç kesimlerde bulunduğu için klasik Karadeniz iklimi görülmez. Bu nedenle halk arasında “Karadeniz değil, İç Anadolu gibi” şeklinde bir tanım yapılır.
Karadeniz’e kıyısı yoktur ve kıyı ikliminden farklı olarak karasal etkiler hâkimdir.
ÇORUM HANGİ İLE BAĞLI?
Çorum, şu an bağımsız bir ildir. Herhangi bir ile bağlı değildir. Kendi mülki idare sınırları ve valiliği olan bir vilayettir.
Osmanlı döneminde dönemsel olarak Ankara ya da Bozok (Yozgat) sancaklarına bağlı kalmış olsa da 1924’ten beri bağımsız bir il statüsündedir.
ÇORUM’UN KÜLTÜREL ÖZELLİKLERİ NELERDİR?
Hitit, Frig, Roma ve Selçuklu mirası taşır.
UNESCO tescilli Hattuşa ve Alacahöyük gibi arkeolojik alanlara sahiptir.
Leblebisiyle Türkiye genelinde bilinir.
Halk oyunları ve geleneksel el sanatları yaygındır.
Tarım ve hayvancılıkla iç içe bir kırsal yaşam sürdürülür.
Ahilik geleneği esnaf ve zanaatkârlıkta yaşatılır.
ÇORUM’UN EN GELİŞMİŞ İLÇESİ HANGİSİ?
Çorum’un en gelişmiş ilçesi Sungurlu’dur. Nüfus yoğunluğu, sanayi altyapısı, eğitim ve sağlık olanakları açısından il merkezinden sonra en çok gelişen ilçedir. Ankara-Samsun kara yolu üzerinde yer alması, Sungurlu’yu ticari açıdan da avantajlı hale getirmiştir.
Osmancık ve İskilip de gelişmişlik bakımından Sungurlu’nun ardından gelmektedir.