Sivrisineklerin bazı insanlara yoğun şekilde yönelirken bazılarını neredeyse hiç tercih etmemesinin nedeni bilimsel araştırmalarla daha net ortaya çıkmaya başladı. Uzmanlara göre sivrisineklerin insan seçimi tamamen rastgele değil. Vücut kokusu, karbondioksit salınımı, cilt yapısı ve hatta alkol tüketimi sivrisineklerin hedef belirlemesinde önemli rol oynuyor.
Araştırmalar, özellikle yaz aylarında sıkça dile getirilen “Beni hep sivrisinekler ısırıyor” şikayetinin bilimsel karşılığı olduğunu gösteriyor. Bilim insanları, bazı insanların sivrisinekler için gerçekten daha çekici olduğunu belirtiyor.
Sivrisinekler insanları nasıl tespit ediyor?
Uzmanlara göre insanları yalnızca dişi sivrisinekler ısırıyor. Bunun nedeni ise yumurta üretimi için kana ihtiyaç duymaları. Sivrisinekler hedeflerini belirlerken birçok biyolojik sinyali aynı anda değerlendiriyor.
Frederic Simard, sivrisineklerin bazı insanlara diğerlerinden daha fazla ilgi duyduğunu belirterek bunun bir şehir efsanesi olmadığını söyledi. Ancak kişilerin her zaman aynı derecede “çekici” olmayabileceğini de vurguladı.
Bilim insanlarına göre sivrisinekler önce nefes yoluyla yayılan karbondioksiti algılıyor. Daha sonra vücut kokusu, cilt nemi ve sıcaklık gibi faktörler devreye giriyor.
Karbondioksit ve vücut ısısı etkili oluyor
Rickard Ignell, sivrisineklerin onlarca metre uzaktan karbondioksiti algılayabildiğini belirtti. Yaklaşık 10 metre yaklaştıklarında ise insan vücudundan yayılan kokuların belirleyici hale geldiğini ifade etti.
Araştırmalara göre daha fazla karbondioksit üreten kişiler sivrisineklerin dikkatini daha kolay çekebiliyor. Spor yapanlar, hızlı metabolizmaya sahip bireyler ve yüksek vücut sıcaklığına sahip kişiler bu nedenle daha fazla hedef haline gelebiliyor.
Uzmanlar ayrıca terleme ve cilt neminin de sivrisineklerin insan seçimini etkileyen unsurlar arasında yer aldığını belirtiyor.
Kan grubunun etkisi olduğuna dair güçlü kanıt yok
Toplumda yaygın şekilde konuşulan “sivrisinekler belirli kan grubunu sever” görüşünün ise bilimsel olarak net biçimde kanıtlanamadığı ifade ediliyor.
Frederic Simard, kan gruplarıyla ilgili çalışmalar yapıldığını ancak bu araştırmaların sınırlı sayıda kişi üzerinde gerçekleştirildiğini söyledi. Ayrıca göz rengi, saç rengi veya ten renginin de belirleyici bir unsur olmadığı belirtildi.
Bilim insanları, sivrisineklerin insan tercihinde en önemli etkenin kan grubu değil, kişinin kendine özgü vücut kokusu olduğunu vurguluyor.
Asıl belirleyici unsur vücut kokusu
Araştırmalara göre insan cildinde yaşayan mikroorganizmalar yüzlerce farklı kokusal bileşik üretiyor. Bu bileşiklerin bazıları sivrisinekleri daha fazla çekebiliyor.
Uzmanlar, insan vücudunun 300 ila bin arasında farklı kokusal bileşik yayabildiğini belirtiyor. Sivrisineklerin özellikle bazı kimyasal bileşiklere yoğun tepki verdiği ifade ediliyor.
Laboratuvar ortamında yapılan çalışmalarda, sivrisineklerin belirli kokulara karşı çok daha hassas davrandığı gözlemlendi.
“Mantar alkolü” sivrisinekleri çekiyor
Araştırmalardan birinde, sarı humma ve dang humması taşıyabilen Aedes aegypti türü sivrisineklerin tercihleri incelendi.
42 kadın üzerinde yapılan laboratuvar araştırmasında, sivrisineklerin özellikle “1-octen-3-ol” isimli bileşiğin yoğun olduğu kişilere daha fazla yöneldiği belirlendi. “Mantar alkolü” olarak da bilinen bu bileşik, cilt yağının parçalanması sonucu oluşuyor.
Bilim insanları, bu bileşikteki küçük artışların bile sivrisineklerin davranışını etkileyebildiğini ifade ediyor.
Bira tüketimi sivrisinekleri çekebiliyor
Araştırmalar, alkol tüketiminin de sivrisineklerin ilgisini artırabileceğini ortaya koyuyor. Özellikle bira tüketiminin ardından vücut sıcaklığının yükselmesi ve daha fazla karbondioksit salınmasının sivrisinekleri çektiği düşünülüyor.
Burkina Faso’da yapılan bir araştırmada, gönüllülerin bazı günler bira bazı günler ise su tüketmesi sağlandı. Sonuçlarda, sıtma taşıyan Anopheles mosquito sivrisineklerinin bira tüketen kişilere daha fazla yöneldiği görüldü.
2023 yılında Hollanda’da gerçekleştirilen başka bir araştırmada ise son 24 saat içinde bira içen kişilerin sivrisinekler açısından 1,35 kat daha çekici olduğu tespit edildi.
Uzmanlar korunma yöntemlerini hatırlatıyor
Uzmanlar, sivrisineklerden korunmak için açık renkli kıyafetlerin tercih edilmesini, yoğun terlemeden kaçınılmasını ve özellikle akşam saatlerinde koruyucu sprey kullanılmasını öneriyor.
Ayrıca durgun su birikintilerinin sivrisineklerin üreme alanı oluşturduğu belirtilirken, ev çevresindeki açık su kaynaklarının temiz tutulmasının önemine dikkat çekiliyor.
Bilim insanları, sivrisinek davranışları üzerine yapılan çalışmaların ilerleyen dönemde daha etkili koruyucu ürünlerin geliştirilmesine katkı sağlayabileceğini ifade ediyor.