Dünya Adalet Projesi’nin (World Justice Project - WJP) yayımladığı 2025 Hukukun Üstünlüğü Endeksi, Türkiye’nin hukuk devleti göstergelerinde bir kez daha gerilediğini ortaya koydu. 2024’te 117. sırada bulunan Türkiye, 143 ülke arasında 118. sıraya düştü. Türkiye’nin endeks puanı 0,41 olarak ölçüldü ve bu sonuç, son on yıldaki en düşük seviyelerden biri olarak kayda geçti.
Doğu Avrupa ve Orta Asya bölgesinde 15 ülke arasında 14. sırada yer alan Türkiye, üst-orta gelir grubundaki 41 ülke arasında ise 37. sırada bulunuyor. Bu tablo, Türkiye’nin hem küresel hem bölgesel hem de gelir grubu sıralamalarında son sıralarda yer aldığını gösteriyor. WJP endeksi, hükümetin yetkilerinin sınırlandırılması, yolsuzlukla mücadele, temel haklar, açık yönetim, güvenlik, medeni ve ceza adaleti gibi sekiz ana faktörde performansı değerlendiriyor.
Türkiye son 10 yılda 38 sıra geriledi
Verilere göre Türkiye, hukukun üstünlüğü alanında son on yılda 38 sıra gerileyerek 2015’teki 80. sıradan 2025’te 118. sıraya düştü. Bu gerileme, hukuk devleti göstergelerinde uzun vadeli bir zayıflamaya işaret ediyor. Özellikle 2016’daki darbe girişiminin ardından, Türkiye endekste 19 sıra kaybederek 99. sıraya gerilemişti.
Uzmanlara göre bu düşüş, yargı bağımsızlığı, ifade özgürlüğü, temel haklar ve yürütmenin denetlenmesi gibi alanlarda yaşanan gerilemeden kaynaklanıyor. WJP verileri, Türkiye’nin hukukun üstünlüğü açısından uluslararası karşılaştırmalarda giderek geriye gittiğini doğruluyor.
Temel haklar kategorisinde 134. sırada
Türkiye, WJP’nin “Temel Haklar” kategorisinde 143 ülke arasında 134. sırada yer aldı. Bu alan, ayrımcılığın önlenmesi, yaşam hakkı, adil yargılanma, ifade ve inanç özgürlüğü, mahremiyetin korunması, toplanma özgürlüğü ve temel işçi haklarını kapsıyor.
2015’te 96. sırada bulunan Türkiye, son on yılda bu kategoride 38 sıra düşüşle 134. sıraya geriledi. Uzman değerlendirmelerine göre bu gerileme, bireysel özgürlüklerin daralması ve demokratik denetim mekanizmalarının zayıflamasıyla doğrudan bağlantılı.
Türkiye son bir yılda en çok gerileyen ülkeler arasında
2024–2025 döneminde Türkiye’nin endeks puanı yüzde 1,9 oranında düştü. Bu oran, Türkiye’yi hukukun üstünlüğü alanında en çok gerileyen ikinci ülke konumuna getirdi. Listenin ilk sırasında Sırbistan yer aldı.
Aynı dönemde Macaristan ve Burkina Faso yüzde 2,0, ABD ve Meksika yüzde 2,8, Sudan yüzde 4,4, Rusya ise yüzde 4,9 oranında geriledi. Buna karşılık Dominik Cumhuriyeti, Senegal ve Bangladeş gibi ülkeler, hukukun üstünlüğünde belirgin iyileşme kaydetti.
Hükümetin yetkilerinin sınırlandırılmasında ciddi gerileme
Türkiye, “Hükümetin Yetkilerinin Sınırlandırılması” kategorisinde 143 ülke arasında 136. sırada yer aldı. Bu kategori, yargının hükümetin hukuka aykırı işlemlerine karşı bağımsız bir denetim mekanizması olarak işleyip işlemediğini ölçüyor.
2015’te 95. sırada olan Türkiye, son 10 yılda bu alanda 41 sıra gerileyerek 136. sıraya indi. 15 Temmuz darbe girişimi sonrası yaşanan düşüşün ardından, yürütmenin yargısal denetimi büyük ölçüde zayıfladı. Bu durum, güçler ayrılığı ve hesap verebilirlik ilkelerinde ciddi sorunlar yaşandığını gösteriyor.
Avrupa ülkeleriyle fark açılıyor
Avrupa Birliği ülkeleri arasında en düşük puanı Bulgaristan ve Macaristan aldı. Buna karşın Almanya, İsveç ve Estonya’nın da aralarında bulunduğu sekiz AB ülkesi, küresel sıralamada ilk 10’da yer aldı. Danimarka, hukukun üstünlüğü endeksinde bu yıl da zirvedeki yerini korudu.
WJP Hukuk Devleti Endeksi Direktörü Alicia Evangelides, Avrupa’da genel olarak hükümet yetkilerinin sınırlandırılması ve temel haklar alanlarında gerileme olduğunu belirtti. Evangelides, buna rağmen İrlanda ve Polonya’nın son bir yılda ilerleme kaydeden ülkeler arasında öne çıktığını ifade etti.
Küresel eğilim: Demokratik denetim zayıflıyor
World Justice Project’in küresel verilerine göre dünya genelinde demokratik denetim, temel haklar ve açık yönetim alanlarında gerileme eğilimi devam ediyor. Türkiye’nin bu göstergelerdeki düşük performansı, yalnızca bölgesel değil, küresel ölçekte de dikkat çekiyor.
Uzmanlar, bu tablonun Türkiye’nin yatırım ikliminden insan haklarına kadar birçok alanda olumsuz etkiler yaratabileceğini belirtiyor. Hukukun üstünlüğünde yaşanan gerilemenin, demokrasinin kurumsal dayanıklılığına ve ekonomik istikrara doğrudan etki ettiği vurgulanıyor.