Emeklilik için yaş ve sigortalılık süresi şartlarını karşılamasına rağmen prim günü eksik olanlar, sosyal güvenlik mevzuatındaki borçlanma ve ihya uygulamalarından yararlanabiliyor. Doğum, askerlik ve yurt dışı borçlanmasının yanı sıra isteğe bağlı sigorta ve Bağ-Kur ihyasıyla eksik prim günlerinin tamamlanması mümkün olabiliyor.
Emeklilik için prim gününün tamamlanması gerekiyor
Emekli aylığı bağlanabilmesi için yaş ve sigortalılık süresinin yanı sıra, sigorta başlangıç tarihine ve çalışma statüsüne göre belirlenen prim gün sayısının da tamamlanması gerekiyor. Prim eksiği bulunan kişilere yalnızca yaş şartını karşılamaları nedeniyle emekli aylığı bağlanmıyor.
Eksik günler normal şartlarda sigortalı çalışılarak veya prim ödenerek tamamlanıyor. Çalışma imkânı bulunmayan bazı sigortalılar ise mevzuatta yer alan borçlanma ve hizmet canlandırma yöntemlerinden yararlanabiliyor.
Kadınlar üç doğuma kadar borçlanabiliyor
Kadın sigortalılar, sigorta başlangıcından sonra gerçekleşen doğumları için en fazla üç çocuk üzerinden borçlanma yapabiliyor. Her çocuk için en fazla 720 gün olmak üzere toplam 2 bin 160 güne kadar prim kazanılabiliyor.
Doğum borçlanmasından yararlanılabilmesi için borçlanılacak sürelerde sigortalı adına prim ödenmemiş olması gerekiyor. Evlat edinen kadın sigortalılar da mevzuatta belirtilen şartlar doğrultusunda bu haktan yararlanabiliyor.
Askerlik borçlanması sigorta başlangıcını etkileyebiliyor
Erkek sigortalılar, er veya erbaş olarak silah altında geçirdikleri askerlik sürelerini borçlanarak prim günlerine ekleyebiliyor. Borçlanılabilecek süre, fiilen yapılan askerlik dönemiyle sınırlı tutuluyor.
Askerlik hizmetinin ilk sigortalılıktan önce yapılması halinde, borçlanılan süre kadar sigorta başlangıç tarihi geriye çekilebiliyor. Bu durum kişinin tabi olduğu emeklilik şartlarının değişmesine ve bazı sigortalıların daha erken tarihte emeklilik hakkı kazanmasına yardımcı olabiliyor.
Yurt dışındaki süreler Türkiye’de değerlendirilebiliyor
Türk vatandaşları, yurt dışında geçirdikleri belirli çalışma ve sigortalılık sürelerini borçlanarak Türkiye’deki hizmetlerine ekleyebiliyor. Kadınların yurt dışında 18 yaşından sonra geçen bazı süreleri de şartların sağlanması halinde borçlanma kapsamında değerlendirilebiliyor.
2019 yılında yapılan düzenlemenin ardından yurt dışı borçlanmasıyla kazanılan süreler Bağ-Kur, diğer adıyla 4/B statüsünde kabul ediliyor. Bu nedenle borçlanma yapmadan önce kişinin mevcut hizmetleri ve hangi sigortalılık statüsünden emekli olacağı önem taşıyor.
İsteğe bağlı sigorta prim gününü artırıyor
Zorunlu sigortalı çalışmayan ve mevzuattaki koşulları taşıyan kişiler, SGK’ye başvurarak isteğe bağlı sigorta primi ödeyebiliyor. Bu yöntemle düzenli olarak prim günü kazanılması mümkün oluyor.
İsteğe bağlı sigorta kapsamında ödenen primler genel olarak Bağ-Kur statüsünde değerlendiriliyor. Bu durum emeklilik için gerekli prim gününü ve tabi olunacak şartları değiştirebildiğinden, başvuru öncesinde hizmet dökümünün incelenmesi gerekiyor.
Dondurulan Bağ-Kur süreleri ihya edilebiliyor
Geçmiş dönemlerde prim borçları nedeniyle hizmet süreleri durdurulan Bağ-Kur sigortalıları, ihya başvurusu yaparak bu süreleri yeniden geçerli hale getirebiliyor. İhya edilen dönemler, ödemenin tamamlanmasının ardından sigortalılık süresine ekleniyor.
Borçlanma uygulamalarında ihtiyaç duyulan gün kadar ödeme yapılabilirken, Bağ-Kur ihyasında dondurulan sürenin tamamının canlandırılması gerekiyor. Ödenecek tutar, başvuru tarihindeki güncel prime esas kazanç ve mevzuat hükümlerine göre hesaplanıyor.
Borçlanma tutarı başvuru tarihine göre hesaplanıyor
Borçlanma için ödenecek tutarlar, başvurunun yapıldığı tarihte geçerli olan brüt asgari ücret ve seçilen günlük kazanç üzerinden belirleniyor. Sigortalılar, belirlenen alt ve üst sınırlar arasında ödeme tutarını seçebiliyor.
Haberde yer alan 33 bin 30 liralık brüt asgari ücret hesabına göre doğum borçlanmasının bir aylık en düşük maliyeti 10 bin 569 lira 60 kuruş olarak belirtiliyor. Askerlik ve yurt dışı borçlanması ile Bağ-Kur ihyasının bir aylık maliyeti ise 14 bin 863 lira 50 kuruş olarak hesaplanıyor.
Başka süreler de borçlanma kapsamına girebiliyor
Memurların aylıksız izin dönemleri, sigortasız geçirilen avukatlık stajı ve belirli doktora veya tıpta uzmanlık süreleri de şartları karşılamaları halinde borçlanılabiliyor. Hekimlerin fahri asistanlıkta geçirdikleri dönemler ile bazı resmî öğrenim süreleri de bu kapsama girebiliyor.
Kısmi süreli çalışanların eksik günleri, grev ve lokavtta geçen dönemler, uzman ve usta öğreticilik süreleri ile seçim nedeniyle görevden ayrılanların açıkta kaldıkları bazı dönemler de mevzuatta belirtilen koşullarla prim gününe dönüştürülebiliyor.
Her borçlanma doğrudan erken emeklilik sağlamıyor
Borçlanma ve ihya işlemleri öncelikle eksik prim günlerinin tamamlanmasını sağlıyor. Emeklilik tarihinin öne çekilip çekilmeyeceği ise ilk sigorta tarihi, yaş, sigortalılık statüsü ve borçlanılan sürenin sigorta başlangıcından önce veya sonra olmasına göre değişiyor.
Bu nedenle başvuru yapılmadan önce SGK hizmet dökümü, kalan prim ihtiyacı ve emeklilik statüsünün birlikte değerlendirilmesi önem taşıyor. Yanlış statüden prim ödenmesi veya gereğinden fazla borçlanma yapılması, beklenen emeklilik avantajının elde edilememesine yol açabiliyor.