Yapay zeka, futbolda saha içi performans analizinden transfer süreçlerine, hakem kararlarından oyuncu sağlığına kadar çok sayıda alanda karar destek aracı olarak kullanılmaya başladı. İstanbul Ticaret Üniversitesi Makine Mühendisliği Bölümü Öğretim Üyesi Prof. Dr. Agah Tuğrul Korucu, yapay zekanın futbolu insanlardan devralan bir sistem değil, insanların göremeyeceği büyüklükteki veri içerisindeki örüntüleri görünür hale getiren bir araç olduğunu belirtti.
Anadolu Ajansı’na değerlendirmelerde bulunan Korucu, yapay zekanın özellikle transfer ve oyuncu yönetimi alanında kulüplerin karar kalitesini artırabileceğini söyledi. Korucu, bu dönüşümü “En iyi futbolcu kim?” sorusundan “Bizim takımımız için en doğru futbolcu kim?” sorusuna geçiş olarak tanımladı.
Transferde en iyi oyuncudan en doğru oyuncuya geçiş
Korucu, bir futbolcunun başarısının yalnızca bireysel yeteneğiyle açıklanamayacağını belirtti. Oyuncunun takımın oyun sistemine, mücadele ettiği ligin yapısına ve teknik direktörün beklentilerine ne ölçüde uyum sağladığının da transfer başarısında belirleyici olduğunu ifade etti.
Bu nedenle gelecekte transfer süreçlerinde scout gözlemi, performans verisi, yapay zeka modeli, ekonomik analiz ve teknik direktör değerlendirmesinin birlikte kullanılacağını söyledi. Korucu’ya göre yapay zekanın futboldaki en önemli etkisi doğrudan saha içinde değil, kulübün toplam karar kalitesinde ortaya çıkacak.
Yapay zeka binlerce oyuncuyu aynı anda tarayabilecek
Geleneksel scout sistemlerinde dünyanın farklı liglerinde oynayan binlerce futbolcunun düzenli şekilde takip edilmesinin mümkün olmadığını belirten Korucu, yapay zeka destekli sistemlerin bu sınırı önemli ölçüde genişletebileceğini söyledi.
Oyuncuların yaş, maliyet, fiziksel özellikler ve takımın oyun sistemine uygunluk gibi çok sayıda kriter üzerinden taranabileceğini ifade eden Korucu, yapay zekanın scoutun yerini almayacağını vurguladı. Korucu, “Yapay zeka, scoutun gözünün yerine geçmeyecek, scoutun görebileceği alanı büyütecek” değerlendirmesinde bulundu.
Anadolu kulüpleri için önemli fırsat
Korucu, yapay zeka destekli scout sistemlerinin özellikle sınırlı bütçeye sahip Anadolu kulüpleri açısından önemli avantajlar sağlayabileceğine dikkat çekti. Büyük liglerin dışında forma giyen ve henüz piyasa değeri önemli ölçüde yükselmemiş futbolcuların erken aşamada belirlenmesinin rekabet avantajı yaratabileceğini söyledi.
Bununla birlikte transfer kararlarının yalnızca algoritmalara bırakılmaması gerektiğini belirten Korucu, teknolojinin kulüpler için bir filtreleme ve karar destek mekanizması olması gerektiğini ifade etti. Nihai değerlendirmede insan gözlemi ve futbol bilgisinin önemini koruyacağını vurguladı.
Türkiye ile Avrupa arasındaki fark yalnızca teknoloji değil
Türkiye ile Avrupa’daki futbol kulüpleri arasında bütün kulüpleri kapsayan sabit bir teknoloji farkından söz edilemeyeceğini söyleyen Korucu, Türkiye’de de GPS, video analiz ve performans takip sistemlerini kullanan profesyonel kulüpler bulunduğunu belirtti.
Asıl farklılığın kullanılan teknolojiden çok, bu sistemlerin kulüp yapısına ne kadar entegre edildiğinde ortaya çıktığını ifade etti. Korucu, farkı “entegrasyon, kurumsallaşma ve karar kültürü” başlıklarıyla açıkladı.
Bireysel sezgi veriyle test edilebilir hale gelecek
Kulüplerde yalnızca bütçe büyüklüğünün yeterli olmadığını belirten Korucu, kurumsal karar mekanizmasının bireysel sezginin önüne geçmesi gerektiğini söyledi. Bunun insan sezgisinin ortadan kaldırılması anlamına gelmediğinin altını çizdi.
Korucu’ya göre asıl hedef, teknik direktör, scout veya yöneticilerin sezgilerini verilerle sınayabilmek olacak. Böylece kararlar yalnızca kişisel görüşlere değil, ölçülebilir sonuçlarla desteklenen daha geniş bir değerlendirme sistemine dayanabilecek.
Hakemlikte yapay zeka destekli model öne çıkacak
Yapay zekanın futboldaki bir başka önemli kullanım alanının hakemlik olacağını belirten Korucu, ölçülebilir kararlar ile yorum gerektiren pozisyonların birbirinden ayrılması gerektiğini söyledi.
Topun çizgiyi geçip geçmediği veya ofsayt çizgisinin belirlenmesi gibi konularda teknolojinin yüksek hassasiyet sağlayabildiğini ifade eden Korucu, faul ve penaltı gibi yorum gerektiren kararlarda ise insan hakemin rolünün devam edeceğini kaydetti.
Makine ölçmeli, insan yorumlamalı
Korucu, hakemliğin geleceğini tamamen yapay zekanın yönettiği bir sistem olarak görmediğini söyledi. Bunun yerine “AI-assisted referee”, yani yapay zeka destekli hakemlik modelinin gelişeceğini ifade etti.
Korucu, yaklaşımını “Makine ölçmeli, insan yorumlamalı, makine önermeli, sorumluluğu insan taşımalıdır” sözleriyle özetledi. Buna göre teknoloji ölçülebilir veriyi sağlayacak ancak kararın hukuki ve sportif sorumluluğu insan hakemde kalacak.
Oyuncu sağlığında veri kullanımı artıyor
Futbolculardan artık yalnızca koşu mesafesi veya hız gibi performans verileri toplanmıyor. GPS verilerinin yanı sıra sağlık bilgileri, uyku düzeni, sakatlık geçmişi ve biyometrik veriler de analiz sistemlerinin parçası haline geliyor.
Bu veriler, oyuncuların performansını takip etmek ve sakatlık risklerini değerlendirmek açısından önemli imkanlar sunarken, aynı zamanda hassas kişisel verilerin işlenmesi nedeniyle yeni tartışmaları da beraberinde getiriyor.
Veri sahipliği ve rıza tartışması büyüyecek
Korucu, futbolculara ait kapsamlı verilerin toplanmasının veri sahipliği, rıza, veri güvenliği ve algoritmik ayrımcılık gibi etik ve hukuki sorunları gündeme getirdiğini belirtti.
Oyuncuya ait sağlık ve biyometrik bilgilerin kim tarafından tutulduğu, hangi amaçlarla kullanılabileceği ve üçüncü kişilerle nasıl paylaşılacağı gelecekte futbolun önemli düzenleme başlıklarından biri haline gelebilecek. Bu nedenle teknolojik gelişmeyle birlikte veri yönetiminin de önem kazanması bekleniyor.
Teknik direktörlerin yerini yapay zeka almayacak
Korucu, yapay zekanın teknik direktörlerin yerine geçmesini beklemediğini söyledi. Bunun yerine güçlü bir “dijital yardımcı antrenör” modelinin ortaya çıkacağını ifade etti.
Teknik direktörlerin oyuncularıyla kurduğu insani ilişkinin verilerle tamamen ikame edilemeyeceğini belirten Korucu, “Bazen teknik direktör oyuncusunun gözlerine bakar ve veri sisteminin göremediği bir şeyi görür” sözleriyle insan faktörünün önemini anlattı.
Kulüpler arasındaki rekabet veriyi kullanma kapasitesine de bağlı olacak
Futbolda gelecekteki rekabetin yalnızca hangi takımın daha kaliteli oyunculara sahip olduğuyla belirlenmeyeceğini ifade eden Korucu, kulüplerin ellerindeki veriyi ne kadar doğru kullandıklarının da belirleyici olacağını söyledi.
Buna göre aynı bütçeye ve benzer oyuncu kalitesine sahip iki kulüp arasında, veriyi daha iyi analiz eden ve karar süreçlerine daha doğru entegre eden taraf önemli avantaj elde edebilecek. Yapay zeka bu noktada transferden performans yönetimine kadar kulübün birçok departmanını aynı karar sisteminde buluşturabilecek.
Başarılı model insan zekası, futbol zekası ve yapay zekayı birleştirecek
Korucu’ya göre geleceğin başarılı futbol kulüpleri yalnızca teknolojiye yatırım yapanlar olmayacak. Asıl farkı, insan zekası, futbol bilgisi ve yapay zekayı aynı karar mekanizması içerisinde birleştirebilen kulüpler oluşturacak.
Bu nedenle futboldaki teknolojik dönüşümün amacı insanı sistemin dışına çıkarmak değil, daha doğru ve ölçülebilir kararlar alınmasını sağlamak olacak. Korucu’nun değerlendirmesine göre yapay zekanın futboldaki gerçek gücü, insan karar vericilerin kapasitesini artırmasında ortaya çıkacak.