İstanbul Teknik Üniversitesi araştırmacılarının yürüttüğü çalışma, Türkiye’de sıcak hava dalgalarının son yıllarda belirgin biçimde güçlendiğini ortaya koydu. 1950-2025 döneminin incelendiği araştırmada, özellikle 2023 ve 2025 yazlarının son 75 yılın en şiddetli sıcak hava dalgalarına sahne olduğu belirlendi.
İTÜ Uçak ve Uzay Bilimleri Fakültesi İklim Bilimi ve Meteoroloji Mühendisliği Bölümü Öğretim Üyesi Prof. Dr. Barış Önol ile meteoroloji mühendisi Tolga Karakaya tarafından hazırlanan çalışma, Avrupa Yerbilimleri Birliği Konferansı’nda sunuldu. Araştırmada günlük en yüksek sıcaklık verileri üzerinden sıcak hava dalgalarının zamansal ve bölgesel değişimi analiz edildi.
Sıcak hava dalgaları HWMId ile ölçüldü
Araştırmada, sıcak hava dalgalarının süresini ve şiddetini birlikte değerlendiren Sıcak Hava Dalgası Büyüklük İndeksi kullanıldı. Çalışmada hem yıl içerisinde meydana gelen en güçlü tekil sıcak hava dalgası hem de bütün sıcak hava dalgalarının yıllık toplam şiddeti hesaplandı.
1980-2009 dönemi referans alındığında, en güçlü tekil sıcak hava dalgasının ortalama indeks değeri 1,29 olarak belirlendi. Yıllık toplam sıcak hava dalgası değeri ise aynı dönemde 1,68 olarak hesaplandı.
2010’dan sonra belirgin değişim yaşandı
Araştırmaya göre, 2000 yılı öncesinde yıllık toplam sıcak hava dalgası değerleri büyük ölçüde 1,6 seviyesinin altında kaldı. Ancak 2010 yılından sonra sıcak hava dalgalarının şiddetinde belirgin bir rejim değişimi görüldü.
Bu tarihten sonraki yıllarda sıcak hava dalgalarının yıllık toplam şiddet ortalaması, tarihsel referans dönemin yaklaşık üç katına ulaştı. Bulgular, aşırı sıcakların yalnızca daha sık değil, daha güçlü biçimde yaşanmaya başladığını gösterdi.
2025’te referans dönemin 11 katına çıktı
Sıcak hava dalgalarının şiddeti bakımından 2023 ve 2025 yazları olağanüstü yıllar olarak kayıtlara geçti. Türkiye genelindeki yıllık alansal ortalama, 2023 yazında referans döneme göre yedi kattan fazla arttı.
2025 yazında ise sıcak hava dalgalarının yıllık ortalama büyüklüğü, 1980-2009 döneminin yaklaşık 11 katına çıktı. Araştırmacılar, bu iki yazın son 75 yılın en güçlü sıcak hava dalgalarının yaşandığı dönemler olduğunu belirledi.
En sıcak yaz ile en şiddetli dalga aynı değil
Türkiye’de yaz mevsimi ortalama sıcaklıkları 1970-1990 döneminde 22 ile 23 derece arasında seyretti. Isınmanın 2000’li yılların başından itibaren hızlanmasıyla ortalama değerler 24 ile 25 derece seviyelerine yükseldi.
Ortalama yaz sıcaklığı 2024’te 26,1 dereceyle rekor kırdı. Buna rağmen sıcak hava dalgası şiddeti 2023 ve 2025’te daha yüksek ölçüldü; bu durum, en sıcak yaz ile en şiddetli sıcak hava dalgasının her zaman aynı dönemde yaşanmadığını gösterdi.
2024’te de tarihsel ortalamanın üzerine çıkıldı
Ortalama sıcaklığın rekor seviyeye ulaştığı 2024 yazında, en güçlü tekil sıcak hava dalgasının büyüklüğü referans döneme göre yaklaşık yüzde 95 daha yüksek gerçekleşti. Yıllık toplam sıcak hava dalgası büyüklüğü ise yaklaşık yüzde 150 arttı.
Bilim insanları sıcak hava dalgalarının yalnızca mevsim ortalamalarıyla açıklanamayacağını belirtti. Atmosferik blokajlar, sıcak hava taşınımı, yüksek deniz yüzeyi sıcaklıkları, kuraklık ve toprak nemi gibi çok sayıda unsurun bu olayların gelişiminde etkili olduğu ifade edildi.
İklim rejiminde temel değişime işaret ediyor
Araştırmacılar, elde edilen sonuçların Türkiye ve Doğu Akdeniz’de iklim rejiminin değiştiğine işaret ettiğini vurguladı. Aşırı sıcakların daha doğru tahmin edilebilmesi için gözlem ve erken uyarı kapasitesinin geliştirilmesi gerektiği belirtildi.
Şehirlerde gölgelendirme alanlarının artırılması, yeşil alanların korunması ve sıcak hava dalgalarına karşı sağlık planları hazırlanması gibi uyum çalışmalarının güçlendirilmesi önem taşıyor. Özellikle yaşlılar, çocuklar, kronik hastalığı bulunanlar ve açık alanda çalışanlar yüksek risk grubunda yer alıyor.
Sıcak hava dalgası günleri artabilir
Gelecek dönem senaryolarını inceleyen başka bir araştırmada, İstanbul, Ankara, Antalya, Konya ve İzmir’de geçmişte yılda ortalama 3 ila 5 gün görülen sıcak hava dalgalarının etkili olduğu gün sayısının önemli ölçüde artabileceği hesaplandı.
Kötümser iklim senaryosuna göre 2021-2050 döneminde bu sürenin İstanbul, Ankara ve Konya’da yaklaşık 16, Antalya’da 18, İzmir’de ise 23 güne çıkabileceği öngörüldü. 2051-2080 döneminde ise İstanbul ve Ankara’da yaklaşık 38, Antalya ve Konya’da 40, İzmir’de 53 güne kadar ulaşabileceği tahmin edildi.