Yaş sebze ve meyve ticaretine yönelik incelemelerde, üreticiden çıkan ürünlerin tüketiciye ulaşmadan önce bazı durumlarda 3 ila 5 kez el değiştirdiği ve her satış aşamasında yeni bir ticari marj eklendiği belirlendi. Vergi Denetim Kurulunun çalışmasında, 1.029 çiftçinin beyanları ile müstahsil makbuzları, şirket kayıtları ve Hal Kayıt Sistemi verileri karşılaştırıldı.
İncelemelerde üreticinin ürünü sattığı fiyat ile tedarikçi şirketlerin kayıtlarına geçen alış bedelleri arasında dikkat çekici farklılıklar bulunduğu aktarıldı. Bazı ürünlerde maliyetlerin gerçek alış fiyatından daha yüksek gösterildiğine yönelik tespitlere de raporlarda yer verildi.
Ürün aracı şirketler üzerinden defalarca el değiştirdi
İncelemelere göre bazı yaş sebze ve meyveler üreticiden çıktıktan sonra doğrudan perakendeciye ulaşmak yerine farklı şirketler üzerinden birkaç kez alınıp satıldı. Her işlemde yeni bir alış ve satış fiyatı oluşurken zincire eklenen ticari marjların nihai tüketici fiyatını yükselttiği değerlendirildi.
Vergi Denetim Kurulu, fiyat zincirini ortaya koymak için çiftçilerin beyanlarını şirketlerin alış ve satış kayıtlarıyla karşılaştırdı. Hal Kayıt Sistemi verileri de incelemeye dahil edilerek ürünün üreticiden hangi fiyatla çıktığı ve sonraki aşamalarda hangi bedellerle işlem gördüğü takip edildi.
Mandalinada kayıtlarla çiftçi beyanı arasında büyük fark
İncelemede yer alan örneklerden birinde üretici, mandalinayı kilogram başına 6-8 liradan sattığını beyan etti. Aynı ürünün tedarikçi şirket kayıtlarında alış maliyetinin kilogram başına 28 lira, ortalama satış fiyatının ise 31,82 lira olarak gösterildiği belirtildi.
Başka bir örnekte üreticinin satış fiyatı kilogram başına 12 lira olarak bildirilirken, şirket kayıtlarında alış fiyatının 31,48 lira ve ortalama satış fiyatının 31,65 lira olduğu görüldü. Buna göre şirket kayıtlarında alış ile satış arasında yalnızca 17 kuruş fark bulunurken, çiftçinin beyan ettiği fiyat ile kayıtlı alış bedeli arasındaki fark 19,48 liraya ulaştı.
Maliyetlerin yüksek gösterildiği tespitleri rapora girdi
Vergi incelemelerinde bazı ürünlerin gerçek alış fiyatından daha yüksek bedellerle kayıtlara geçirildiği ve bu yöntemle şirketlerin kayıtlarında daha yüksek maliyet oluşturulduğu yönünde tespitler yapıldığı bildirildi. Çalışmada bazı müstahsil makbuzlarının gerçeği yansıtmadığına yönelik bulgulara da yer verildi.
VDK raporlarında, hayatını kaybetmiş 49 kişi adına toplam 87 müstahsil makbuzu düzenlendiğinin tespit edildiği aktarıldı. Bu belgelerin toplam tutarının 2,5 milyon lirayı aştığı belirtildi.
Arzın düşük gösterildiğine ilişkin tespitler yapıldı
İncelemelerde bazı büyük tedarikçilerin piyasaya sundukları ürün miktarını olduğundan düşük gösterdiklerine ilişkin bulguların da bulunduğu bildirildi. Bu durumun piyasada arzın sınırlı olduğu görüntüsü oluşturabileceği ve fiyatların yükselmesine zemin hazırlayabileceği değerlendirmesi raporlara yansıdı.
Yaş sebze ve meyve fiyatlarındaki artışın yalnızca aracı sayısıyla açıklanmadığı, depolama, nakliye, işçilik, ürün kaybı ve finansman maliyetlerinin de fiyatlara eklendiği belirtildi. Buna karşın ekonomik olarak zorunlu olmayan ticari halkaların çoğalmasının üretici ile tüketici fiyatı arasındaki makası daha da açabildiği ifade edildi.
Limon tarlada 5 liraya kadar geriledi
Haberde verilen bilgilere göre yeni hasat limonun üretici fiyatı kilogram başına 5 liraya kadar gerilerken, hal fiyatı yaklaşık 10 lira seviyesinde bulunuyor. Aynı ürünün pazarda 40-50 liraya, bazı marketlerde ise 80-100 liraya kadar çıktığı belirtiliyor.
Fiyat farkında yeni sezon ürününün henüz sınırlı miktarda piyasaya girmesi ve geçen sezondan kalan ürünlerin depolarda bulunması da etkili oluyor. Depolarda yaklaşık 400-500 bin ton limon tutulabildiği ifade edilirken, depolama, işçilik, fire, nakliye ve finansman giderlerinin ürün fiyatına eklendiğine dikkat çekiliyor.
Asıl limon arzının kasım ve aralıkta artması bekleniyor
Adana’da narenciye üreticisi Bekir Yıldız, erkenci limonda görülen 5 liralık üretici fiyatının piyasanın genel durumunu tek başına yansıtmadığını belirtti. Yıldız’a göre asıl ürünün kasım ve aralık aylarında piyasaya çıkmasıyla birlikte arzın artması bekleniyor.
Yeni sezonun ilerleyen dönemlerinde ürün miktarının yükselmesiyle çarşı ve pazardaki fiyatların gerileyebileceği değerlendiriliyor. Buna karşın üreticiden tüketiciye uzanan zincirdeki ticari aşamalar ve maliyet yapısı, yaş sebze ve meyve fiyatlarındaki makasın temel inceleme başlıkları arasında kalmayı sürdürüyor.