Çorum’un 14 ilçesine bağlı köyler arasında, ilk kez duyanları şaşırtan ve tabelayı görenlere ikinci kez baktıran çok sayıda yerleşim adı bulunuyor. Bunalan, Dertli, Asayiş, Sıtma, Düdüklük, Koyunkıran, Ağıroğlan, Falı ve Tanrıvermiş gibi isimler, Çorum’un köy haritasını adeta ilginç bir kelimeler sözlüğüne dönüştürüyor.
Çorum; Merkez, Alaca, Bayat, Boğazkale, Dodurga, İskilip, Kargı, Laçin, Mecitözü, Oğuzlar, Ortaköy, Osmancık, Sungurlu ve Uğurludağ olmak üzere 14 ilçeden oluşuyor. İl genelindeki köy adları incelendiğinde günlük hayatta kullanılan kelimelerden insan isimlerini andıran ifadelere, yiyecek çağrışımı yapan adlardan uzunluğu ve söylenişiyle dikkat çeken isimlere kadar geniş bir çeşitlilik görülüyor.
Bunalan, Dertli ve Asayiş aynı ilçede
İlginç köy adları denildiğinde Çorum’da ilk akla gelen ilçelerden biri Sungurlu oluyor. İlçeye bağlı Bunalan, Dertli ve Asayiş köylerinin adları, yan yana sıralandığında neredeyse bir cümle oluşturuyormuş izlenimi veriyor.
“Bunalan” kelimesi günlük hayatta sıkılan ve daralan kişiyi, “Dertli” sorun yaşayan birini, “Asayiş” ise güvenlik ve kamu düzenini çağrıştırıyor. Bu nedenle üç köyün adı, yalnızca Çorum’da değil Türkiye genelinde hazırlanabilecek ilginç yerleşim isimleri listelerinde de dikkat çekebilecek nitelik taşıyor.
Sungurlu’da bunların dışında Ayağıbüyük, Beşkız, Çingiller, Çiçeklikeller, Ekmekçi, Kurbağlı, Tatlı ve Topuz gibi ilk duyulduğunda merak uyandıran köy adları da bulunuyor. Köy isimlerinin gerçek tarihî kökenlerine ilişkin doğrulanmış bilgi bulunmayan durumlarda, adların bugünkü anlamları üzerinden bir kuruluş hikâyesi üretmekten kaçınmak gerekiyor.
Düdüklük adı mutfak gerecini hatırlatıyor
Çorum Merkez’e bağlı köyler arasında da oldukça dikkat çekici isimlerle karşılaşılıyor. Düdüklük, Dutçakallı, Deliler, Kınıkdeliler, Çomarbaşı, Güveçli, Hankozlusu, Kazıklıkaya, Kuşsaray, Morsümbül, Öksüzler, Sapa, Seydimçakallı, Tozluburun ve Türkayşe bu köylerden bazılarını oluşturuyor. Çorum Valiliği de Merkez köyleri için ayrı bir güncel liste yayımlıyor.
Düdüklük adı, ilk duyulduğunda düdüklü tencereyi veya çıkan bir sesi hatırlatıyor. Güveçli, doğrudan yöresel yemekleri; Morsümbül ise mor renkli bir çiçeği çağrıştırıyor.
Türkayşe bir insan adı gibi duyulurken Tozluburun ve Kazıklıkaya, birleşik kelimelerden oluşan dikkat çekici yerleşim adları olarak öne çıkıyor. Sapa köyü ise günlük hayatta ana yoldan uzak yerleri anlatmak için kullanılan bir kelimeyle aynı adı taşıyor.
Dutçakallı ile Seydimçakallı köylerinde aynı kelimenin bulunması, Kınıkdeliler ile Deliler isimlerinin de birbirine benzemesi dikkat çekiyor. Ancak bu benzerliklerin tarihî nedeni konusunda doğrulanmış bir kayıt olmadan kesin bir bağlantı kurulması doğru değil.
Alaca’da Çırçır, Perçem ve Sancı var
Alaca ilçesinin köy isimleri arasında da ilgi çekici örnekler bulunuyor. Çırçır, Çikhasan, Çöplü, Çöplüavutmuş, Çopraşık, Harhar, Karnıkara, Kayabüvet, Külah, Kuyumcusaray, Perçem, Sancı ve Yatankavak, söylenişleriyle dikkat çeken köyler arasında yer alıyor.
Çırçır adı bir tarım makinesini, Perçem insan saçını, Külah ise geleneksel bir başlığı hatırlatıyor. Sancı kelimesinin bir köy tabelasında görülmesi de yerleşimi ilk kez duyanlarda şaşkınlık oluşturuyor.
Çöplüavutmuş, Kayabüvet ve Çopraşık gibi adlar ise anlamı ilk bakışta kolayca anlaşılamayan isimler arasında bulunuyor. Bu köylerin adları, yerel ağızlarda kullanılan ve zaman içerisinde farklılaşmış kelimeler olabileceği izlenimi verse de buna ilişkin belgeli bilgi bulunmadan kesin bir açıklama yapılamaz.
Bayat’ta Falı ve Köpüklü dikkat çekiyor
Bayat ilçesinde Falı, Köpüklü, Toyhane, Kubbedin, Derekutuğun, Tepekutuğun ve Dorukseki gibi farklı köy isimleri bulunuyor. Bunlar arasında Falı, günlük hayatta kullanılan “fal” kelimesine benzemesi nedeniyle ilk sırada dikkat çekiyor.
Köpüklü adı köpüren bir içecek veya su görüntüsünü, Toyhane ise eski bir yapı ya da mekân adını çağrıştırıyor. Derekutuğun ve Tepekutuğun isimlerinde aynı kelimenin kullanılması da iki köyü birbirine bağlayan ilginç bir ayrıntı oluşturuyor.
Bu benzerliğin nedeni konusunda doğrulanmış tarihî bilgi bulunmadığından, iki köy arasında geçmişe dayanan kesin bir bağ varmış gibi aktarılmaması gerekiyor.
Boğazkale’de Yekbas ismi merak uyandırıyor
Boğazkale’ye bağlı köyler arasında Yekbas, Kadılıtürk, Yenikadılı, Yanıcak ve Gölpınarlar gibi dikkat çekici isimler bulunuyor. Özellikle Yekbas, anlamı ilk anda çözülemeyen ve telaffuzuyla merak uyandıran yerleşim adlarından biri.
Kadılıtürk ile Yenikadılı isimleri birbirine benzerliğiyle dikkat çekiyor. Ancak bu benzerliğin aynı aileden, eski bir yerleşimden veya başka bir tarihî bağlantıdan kaynaklandığına ilişkin doğrulanmış bilgi olmadan kesin bir yorum yapılamaz.
Boğazkale, Hattuşa ve Yazılıkaya gibi önemli tarihî alanlarıyla biliniyor. İlçenin geçmişi ve idari yapısı Çorum Valiliğinin resmî tanıtım sayfasında da yer alıyor.
Dodurga’da uzun isimler öne çıkıyor
Dodurga ilçesindeki Mehmetdedeobruğu ile Mehmetdedetekkesi, Çorum’un en uzun ve söylenişi en dikkat çekici köy adları arasında bulunuyor. Her iki isimde de “Mehmetdede” ifadesinin geçmesi, okuyucuların bu adların arkasındaki hikâyeyi merak etmesine neden oluyor.
İlçedeki Tutuş ve Dikenli köyleri de günlük hayatta anlamı bulunan kelimelerle aynı adı taşıyor. Tutuş kelimesi ateşi veya bir şeyi yakalamayı, Dikenli ise dikenlerle kaplı bir alanı çağrıştırıyor.
Bunlar yalnızca isimlerin günümüzde oluşturduğu çağrışımlar. Köylerin bu adları neden aldığı konusunda doğrulanmış yerel veya tarihî bilgi bulunmadan ayrı bir hikâye yazılmaması gerekiyor. Dodurga’ya bağlı 12 köy bulunduğu resmî ilçe tanıtımında belirtiliyor.
İskilip’te İkikise ve İbik isimleri
İskilip’e bağlı köyler arasında İkikise, İbik, Yalak, Yalakçay, Yanoğlan, Beyoğlan, Avhatyaka ve Şehirkuruçay gibi sıra dışı isimler yer alıyor. Özellikle İkikise, hem yazılışı hem de söylenişiyle anlamı en fazla merak edilen köy adları arasında bulunuyor.
İbik adı horoz ve tavukların başındaki çıkıntıyı çağrıştırırken Yalak ile Yalakçay isimleri de ilk duyulduğunda dikkat çekiyor. Yanoğlan ve Beyoğlan ise insan isimlerine veya eski lakaplara benzeyen yapılarıyla öne çıkıyor.
İskilip’e bağlı 64 köy bulunduğu Çorum Valiliğinin ilçe tanıtımında belirtiliyor. Ancak bu köylerin adlarının tarihî kökenleri hakkında doğrulanmış kayıt olmadan yapılan yorumlar bilgi olarak sunulmamalı.
Kargı’da Koyunkıran ve Beygircioğlu
Kargı ilçesindeki Koyunkıran, adıyla en fazla dikkat çeken köylerden biri. Kelimenin sert çağrışımı, köy tabelasını ilk kez görenlerin bu ismin nereden geldiğini merak etmesine neden oluyor.
İlçede ayrıca Beygircioğlu, Kabakcı, Karaboya, Çukuraluç, Bozarmut, Gölet ve Göletdere gibi ilginç isimler bulunuyor. Beygircioğlu, içinde artık günlük dilde daha az kullanılan “beygir” kelimesinin bulunmasıyla; Kabakcı ise bir sebze veya meslek adı gibi duyulmasıyla dikkat çekiyor.
Çukuraluç ve Bozarmut adları da birden fazla kelimenin birleşmesiyle oluşan farklı yerleşim isimleri arasında bulunuyor. Bu adların meyve, coğrafya veya geçmişte yaşayan kişilerle bağlantılı olduğu ancak belgelenmiş bir kaynakla ortaya konulabilir.
Laçin’de bir köyün adı Sıtma
Çorum’un en şaşırtıcı yerleşim isimlerinden biri Laçin ilçesinde bulunuyor. Hastalık adıyla aynı kelimeyi taşıyan Sıtma köyü, tabelasını görenlere ikinci kez baktırabilecek köylerin başında geliyor.
Laçin’de ayrıca Gözübüyük, Gökgözler ve Karasoku gibi ilginç isimler de bulunuyor. Gözübüyük ile Gökgözler, insanlara ait fiziksel özellikleri anlatan kelimelere benzerken Karasoku anlamı ilk anda kolayca anlaşılamayan isimlerden biri olarak öne çıkıyor.
Sıtma köyünün adının geçmişte bölgede görülen hastalıkla ilişkili olup olmadığına dair doğrulanmış bir kayıt bulunmadığından, bu yönde kesin bir bağ kurulmamalı. Laçin’e bağlı 14 köy bulunduğu resmî kayıtlarda belirtiliyor.
Mecitözü’nde Tanrıvermiş ve Güngörmez
Mecitözü’ne bağlı köyler arasında Tanrıvermiş, Güngörmez, Devletoğlan, Sorkoğlan, Sülüklü, Yedigöz, Totali ve Koyunağılı gibi dikkat çekici isimler yer alıyor.
Tanrıvermiş, bir insan adı veya iyi dilek ifadesi gibi duyuluyor. Güngörmez ise günlük dilde pek karşılaşılmayan, güçlü ve gizemli bir çağrışım oluşturan köy adlarından biri.
Devletoğlan ve Sorkoğlan isimlerinin ikisinde de “oğlan” kelimesinin bulunması dikkat çekerken Sülüklü, Yedigöz ve Koyunağılı adları da okuyucuların zihninde farklı görüntüler oluşturuyor. Ancak bu isimlerin hangi olay, kişi veya coğrafi özellik nedeniyle verildiği doğrulanmadan kesin bir anlatı oluşturulmamalı.
Oğuzlar’da Şaphane adı öne çıkıyor
Oğuzlar ilçesindeki Şaphane, Ağaççamı ve Asarçayı köyleri, isimleriyle dikkat çekiyor. Bunlar arasında Şaphane, “şap” ve “hane” kelimelerinden oluşuyormuş izlenimi veren yapısıyla en fazla merak uyandıran isimlerden biri.
Ağaççamı adı iki bitki kelimesini art arda taşımasıyla, Asarçayı ise birleşik yapısıyla öne çıkıyor. Bu köylerin isimleri hakkında doğrulanmış tarihçe bulunmadığı sürece geçmişteki üretim faaliyetleri veya coğrafi yapıyla bağlantı kurulması doğru değil.
Ortaköy’de Salbaş ve Büyükkışla
Ortaköy ilçesinde Salbaş, Büyükkışla, Senemoğlu, Aşdağul ve Karahacip gibi farklı köy isimleri bulunuyor. Salbaş, anlamı ilk anda anlaşılamayan ve söylenişiyle dikkat çeken yerleşim adlarından biri.
Büyükkışla adı iki tanıdık kelimeden oluşurken Senemoğlu, bir insan veya aile adı gibi duyuluyor. Aşdağul ise farklı söylenişiyle ilçedeki dikkat çekici yerleşim isimleri arasında yer alıyor.
Ortaköy’e bağlı bir belde ve 14 köy bulunduğu Çorum Valiliğinin resmî tanıtımında belirtiliyor.
Osmancık’ta Ağıroğlan ve Girinoğlan
Osmancık ilçesindeki Ağıroğlan ile Girinoğlan, birlikte okunduğunda ilginç bir kelime uyumu oluşturuyor. İki köy adında da “oğlan” ifadesinin bulunması, isimlerin ilk kez duyanların hafızasında kalmasını sağlıyor.
İlçede Baldıran, Baltacımehmetpaşa, Gecek, Kumbaba, Kuzhayat, Tepeyolaltı, Umaç ve Yağsüzen gibi dikkat çekici başka köy adları da bulunuyor.
Baltacımehmetpaşa uzunluğuyla, Tepeyolaltı konum tarifine benzeyen yapısıyla, Yağsüzen ise bir yemek adını çağrıştırmasıyla öne çıkıyor. Ancak bu çağrışımlar isimlerin gerçek kökenini göstermiyor.
Uğurludağ’da Aşılıarmut ve Üçdam
Uğurludağ ilçesinde Aşılıarmut, Köpeç, Kızağlı, Üçdam, Büyükerikli, Küçükerikli ve Yeniyapan gibi ilgi çekici yerleşim isimleri bulunuyor.
Aşılıarmut adı iki tanıdık kelimenin bir araya gelmesiyle dikkat çekerken Üçdam, rakam içeren az sayıdaki köy adlarından biri olarak öne çıkıyor. Büyükerikli ve Küçükerikli ise aynı ismin “büyük” ve “küçük” ifadeleriyle ayrıldığı iki farklı yerleşim olarak ilgi çekiyor.
Yeniyapan adı günlük bir eylemi, Köpeç ise anlamı ilk anda çözülemeyen yöresel bir kelimeyi andırıyor. Bunların yalnızca günümüzde oluşturduğu çağrışımlar olduğu, gerçek isim hikâyelerinin ayrıca belgelenmesi gerektiği unutulmamalı.
Çorum’un köy haritası ilginç isimlerle dolu
Çorum’un 14 ilçesine bağlı köy isimleri incelendiğinde en dikkat çekici örneklerin Sungurlu’daki Bunalan, Dertli ve Asayiş; Laçin’deki Sıtma; Merkez’deki Düdüklük; Kargı’daki Koyunkıran; Osmancık’taki Ağıroğlan ve Girinoğlan; Bayat’taki Falı ile Mecitözü’ndeki Tanrıvermiş olduğu görülüyor.
Köy adlarının ilginçliği, isimlerin günümüzde kullanılan kelimelerle benzerliğinden, beklenmedik sözcüklerin yan yana gelmesinden veya anlamlarının ilk anda çözülememesinden kaynaklanıyor. Bu nedenle haberin odağı, doğrulanmamış isim hikâyeleri yerine tabelalarda yer alan sıra dışı ve akılda kalıcı kelimeler olmalı.
Köy isimlerinin tarihî kökenleri ancak arşiv belgeleri, eski tapu ve nüfus kayıtları, akademik çalışmalar veya açık biçimde kayda geçirilmiş yerel anlatılarla doğrulanabilir. Bu belgeler bulunmadığı sürece, isimlerin neden verildiğine ilişkin tahminler haber metnine gerçek bilgi gibi eklenmemeli.