İş kazası veya meslek hastalığı nedeniyle kalıcı sağlık kaybı yaşayan sigortalılara, belirli şartların sağlanması halinde Sosyal Güvenlik Kurumu tarafından sürekli iş göremezlik geliri bağlanabiliyor. Bu haktan yararlanabilmek için SGK Sağlık Kurulunun, sigortalının meslekte kazanma gücünde en az yüzde 10 kayıp bulunduğunu tespit etmesi gerekiyor.
Yüzde 10 kayıp sınırı belirleyici oluyor
Sürekli iş göremezlik geliri, her iş kazası geçiren kişiye otomatik olarak bağlanmıyor. Yetkilendirilmiş sağlık kuruluşunca hazırlanan raporun SGK Sağlık Kurulu tarafından incelenmesi ve meslekte kazanma gücü kaybının en az yüzde 10 olarak belirlenmesi gerekiyor.
Kayıp oranının yüzde 10’un altında kalması durumunda sürekli gelir hakkı doğmuyor. Oranın yükselmesi ise sigortalıya bağlanacak gelirin tutarını doğrudan etkiliyor.
Yaş ve uzun prim süresi aranmıyor
Bu ödeme, emeklilik aylığından farklı olarak iş kazası ve meslek hastalığı sigortası kapsamında sağlanıyor. Bu nedenle hak kazanmak için belirli bir yaşa ulaşma veya emeklilikte olduğu gibi uzun bir sigortalılık ve prim ödeme süresini tamamlama şartı bulunmuyor.
Sigortalı, işe başladığı ilk gün dahi iş kazasına uğrarsa gerekli sağlık ve olay tespitlerinin yapılmasının ardından gelir hakkı elde edebiliyor. İş kazası veya meslek hastalığı nedeniyle hayatını kaybeden kişinin hak sahiplerine bağlanan ölüm gelirinde de yaş, sigortalılık süresi ve prim günü şartı aranmıyor.
Çalışan emekliler de yararlanabiliyor
Emekli olduktan sonra sigortalı çalışmaya devam eden kişiler hakkında kısa vadeli sigorta kolları uygulanabiliyor. Bu nedenle çalışırken iş kazası geçiren veya meslek hastalığına yakalanan emekliler de gerekli şartları sağlamaları halinde sürekli iş göremezlik geliri kapsamına girebiliyor.
Ancak kişinin aynı zamanda emekli, malullük veya başka bir SGK aylığı alması halinde gelirlerin birlikte ödenmesine ilişkin özel kurallar uygulanıyor. Örneğin malullük aylığı ile sürekli iş göremezlik gelirine birlikte hak kazanılması durumunda yüksek olan ödemenin tamamı, düşük olan ödemenin ise yarısı veriliyor.
Gelirin miktarı nasıl hesaplanıyor
Sürekli iş göremezlik gelirinin tutarı, sigortalının kazancı ve SGK tarafından belirlenen iş göremezlik derecesine göre hesaplanıyor. Tam iş göremezlik halinde günlük kazancın 30 katının yüzde 70’i esas alınırken, kısmi iş göremezlikte bu tutar ayrıca kayıp oranıyla çarpılıyor.
Bu nedenle aynı oranda sağlık kaybı bulunan iki sigortalıya farklı tutarlarda gelir bağlanabiliyor. Prime esas kazancı ve iş göremezlik derecesi yüksek olan sigortalının alacağı gelir de daha yüksek oluyor.
Çalışmaya devam etmek geliri kesmiyor
Sürekli iş göremezlik geliri alabilmek için sigortalının işinden ayrılması zorunlu değil. Sağlık durumu elverdiği ölçüde çalışmaya devam eden kişi, gerekli şartları koruması halinde bu geliri de alabiliyor.
Ancak ödemenin devamı, iş kazası veya meslek hastalığı tespiti ile sağlık kaybı oranının geçerliliğine bağlı bulunuyor. SGK tarafından yapılacak inceleme veya kontrol muayenesi sonucunda kayıp oranının yüzde 10’un altına düştüğünün belirlenmesi halinde gelir kesilebiliyor.
Her kaza iş kazası sayılmıyor
Bir olayın işyerinde meydana gelmesi, tek başına her durumda iş kazası kabul edilmesi için yeterli olmayabiliyor. Olayın 5510 sayılı Kanun’daki iş kazası kapsamına girmesi ve SGK tarafından bu şekilde kabul edilmesi gerekiyor.
Sonradan yapılan incelemede olayın iş kazası veya rahatsızlığın meslek hastalığı olmadığının anlaşılması halinde bağlanan gelir durdurulabiliyor. Yersiz ödendiği belirlenen tutarlar da ilgili mevzuat hükümlerine göre geri istenebiliyor.
Başvuru SGK’ya yapılıyor
Sürekli iş göremezlik geliri talebi için SGK’nın Gelir, Aylık ve Ödenek Talep Belgesi kullanılabiliyor. Belge SGK’nın internet sitesindeki form ve dilekçeler bölümünden temin edilebiliyor.
İş kazası geçirenlerin olayın işveren tarafından SGK’ya bildirilip bildirilmediğini kontrol etmesi, hastane raporlarını ve tedavi belgelerini saklaması önem taşıyor. Hak sahiplerinin durumlarına ilişkin kesin değerlendirme, olayın özellikleri ve sağlık kurulu kararı dikkate alınarak SGK tarafından yapılıyor.