Okul öncesi eğitim materyalleri, görsel içerikler ve hikâyeleştirilmiş anlatımların kullanıldığı programda, çocukların konuları daha kolay anlamaları hedeflendi. Eğitim boyunca miniklere muslukların gereksiz yere açık bırakılmaması, diş fırçalarken suyun kapatılması ve suyun ihtiyaç kadar kullanılması gibi günlük hayatta uygulanabilecek tasarruf yöntemleri anlatıldı.

Öğrencilerin aktif katılımını sağlamak amacıyla soru-cevap etkinlikleri de gerçekleştirildi. Çocuklar, yöneltilen sorulara cevap vererek hem öğrendiklerini pekiştirdi hem de eğlenceli vakit geçirdi.

Çorum İl Tarım ve Orman Müdürlüğü, bu tür eğitimlerle çocuklarda doğal kaynakların korunmasına yönelik farkındalık oluşturulmasını ve edinilen bilgilerin aile bireylerine aktarılması yoluyla su tasarrufu kültürünün toplum genelinde yaygınlaştırılmasını hedefliyor.

Programın sonunda öğrenciler “Su Gönüllüsü” olmaya teşvik edilirken, suyun korunması için günlük yaşamlarında uygulayabilecekleri alışkanlıklar konusunda bilgilendirildi.

İl Müdürlüğü, geleceğin teminatı olan çocuklarla birlikte her damla suyun kıymetinin bilinmesi ve su kaynaklarının gelecek nesillere güvenle aktarılması amacıyla eğitim çalışmalarının sürdürüleceğini bildirdi.

Yaz tatilini sporla değerlendiren çocuk ve gençler, alanında uzman antrenörler eşliğinde düzenli olarak çalışmalarına devam ediyor.

Çorum Gençlik ve Spor İl Müdürlüğü tarafından yapılan açıklamada, sporculara ve özveriyle görev yapan antrenörlere başarı dilekleri iletilerek, sağlıklı ve sporla büyüyen nesiller için çalışmaların sürdürüleceği belirtildi.

Açılışta konuşan Belediye Başkanı Şerif Arslan, ilçede yeni iş yerlerinin faaliyete geçmesinin hem istihdam hem de yerel ekonomi açısından büyük önem taşıdığını belirtti. Arslan, “İlçemizde yeni istihdam kapılarının açılması ve yerel ekonomimizin canlanması bizleri her zaman mutlu ediyor. Gökhan Arslan kardeşimizin işletmeciliğini yaptığı Gaga Waffle’ın ilçemize değer katacağına inanıyorum. Girişimcimize bol ve bereketli kazançlar diliyor, Yozgat Caddesi üzerinde hizmete giren bu güzel işletmenin Alaca’mıza ve tüm hemşehrilerimize hayırlı uğurlu olmasını temenni ediyorum.” ifadelerini kullandı.

Katılımcılar, açılışın ardından işletmeyi inceleyerek işletme sahibi Gökhan Arslan’a hayırlı ve bereketli kazançlar diledi.

Alaca’da hizmet vermeye başlayan Gaga Waffle’ın ilçenin sosyal yaşamına ve ticari hareketliliğine katkı sunması bekleniyor.

Bu çalışmasının temel amacı, Arendt felsefesinde bu yeni başlangıcın yürütücü gücü olan "eyleyen insan" kavramını, onun zihinsel yaşamındaki “irade” problemiyle birlikte derinlemesine analiz etmeye giriş yapmaktır. Çalışmanın özgünlüğü ise, Batı seküler siyaset teorisindeki bu radikal fail tasavvurunu, İslam düşünce atlasının teşekkül döneminde en rasyonalist ve özgürlükçü damarı olarak ortaya çıkan Mu‘tezile ekolünün "insanın fiilleri ve adalet" teorisiyle kavramsal bir temas noktasına taşımak, böylece çağdaş bir siyaset ontolojisi için kültürlerarası bir geçiş köprüsü inşa etmektir. Bu noktada “kendilerini ehl adl” diye nitelendiren özgürlükçü düşünürlerin bir süre sonra yani egemen öğreti haline gelmeleriyle “mihne/baskı” dönemini tetiklemelerindeki dönüşüm, İslam dünyasında özgürlük müzakereleri açısından yarattığı yarılmaya işaret etmesi açısından önemli katkı sağlayacaktır.

Böylece Hannah Arendt’in Batı seküler, fenomenolojik ve antik mirasından süzerek getirdiği "eyleyen insan" ontolojisi; İslam felsefe ve kelam düşünce atlasının en radikal rasyonalist, insan merkezli okulu diye sunulan Mu‘tezile’nin fail, irade ve kozmik adalet teorisiyle derinlikli bir kavramsal temas noktasına ve felsefi diyaloga taşınacaktır. Bu felsefi hamle ile, tezin ilerleyen aşamalarında inşa edilecek olan özgün ve yerli bir siyaset ontolojisinin kavramsal nüvesini oluşturmak amaçlanmıştır.

GİRİŞ

İnsan kimdir? Sorusu tarih boyunca belki de kendimize yöneltmiş olduğumuz en önemli soru olmakla beraber cevabı üzerinde tarih boyunca düşünürlerin, filozofların farklı yanıtlar vermiş olması aslında cevabının bir yansıması olarak da görülmektedir. Nedir/kimdir ayrımını bu noktasında dikkatli bir analiz ve tasavvur unsurunun neticesi olarak anlamlandırılması gereken bir durumdur. Bu çalışmada iki farklı dünyadan; Hannah Arendt, 20. yüzyıl siyaset felsefesi içerisinde modernitenin krizi, kamusal alanın çöküşü, kötülüğün sıradanlaşması bağlamında bunu ele alırken, İslam dünyasında ise Mu’tezile mezhebinin kader, özgür irade, usul’ül hamse (beş temel ilke) çerçevesinde bu konuyu ele aldığını görmekteyiz.

Felsefeyi yolda olmak, düşünürlerle yoldaş olup, eserlerini okuyarak, bugüne ne diyor diye analitik çözümlemeler yapmayı hedeflediğimiz için günümüz felsefesinin önde gelen düşünürlerinden olan Arentd’i klasik islam düşüncesi bağlamında yorumlamak açısından bu metin ilktir. Hanna Arendt’in Antik Grek düşünürlerini okuma tarzından ilham alarak biz de, Farabi’nin ilimlerin Sayımı adlı eserinden hareketle Tanrı-insan-evren ilişkisi ve etik politik bir sistem kurma sürecini incelemeyi hedefliyoruz.

Bu bağlamda İslam filozoflarının ilk dönem çatışmacı/ötekileştirişi dilinin dışında kalarak yeni bir perspektif geliştirmeleri ve bunun günümüze ne söylediği üzerinde düşünürken, Arentd gibi çağdaş filozofların inceleme tarzları bizler için ışık/rehber olacaktır. Nihayetinde bu iki farklı bakış açısının ulaştığı nokta insan bir fail olarak eyleyen özne olarak kendi fiillerinin yaratıcısı olması neticesinde sorumlu ve özgürdür.

Burada insanın sorumlu tutulabilmesinin koşulu onun özgür olarak kabul edilmesinden kaynaklanmaktadır. Özgürlük seçim yapabilme, tercihte bulunabilmekle beraber yeni bir eylem yapabilme ve öngörülemezliği de içinde barındırması neticesinde önemlidir. Bu ise bizi ilk sorumuza götürmektedir. “İnsan kimdir?” sorusunun cevabı bu bağlamda , düşünebilen ,tahayyül , tasavvur, tasdik sahibi olan özgür iradesinin sorumluluğunu alabilen ,kendi varoluşunu bir başkası üzerinden değil kendi gerçekliği üzerinden inşa edebilen , yani kaderini kendi yazan , kuklayı oynatan kuklacıya değil , iplerin sahibinin kendisi olduğu durumdur. Bunun oluşumu ise insanın kendini bir birey olarak görmesi , en önemli yetisi olan düşünebilme yetisinin yitip gitmemesi , iradesini bir grup , tarikat/cemaat , politikacılara vs. vermeden düşünebildiği ve bu şekilde de eyleyebildiği durum Aredt’ın deyimiyle( insanlık durumu )olarak , insan olabilmek , insan kalabilmektir. İnsanı ikiye bölmeden yani teorik /nazari ve pratik /ameli dünyaların bir dünya içinde olduğu tutarlı ve geçerlilik durumu hakikate ve hikmete /philo-sophia götürecek yegane unsurdur.

Bu bağlamda, özgür irade problemi tarihsel süreç içerisinde belki de en çok konuşulan ve tartışılan mesele olmuştur. Bu konu muhtemelen insanlığın cevap bulmak ya da anlamak ve anlamlandırmak için üzerinde durduğu en uzun konulardan birisi olup güncelliğini ve geçerliliği kaydetmeden sorulmak durundadır. Tabi burada bu iki kavramın yani özgürlük ve irade probleminde bu kavramların tarihsel olarak ortaya çıkışı ve tarih içerisinde konjektüre ,sosyolojik ve felsefe bağlamında farklı anlamlara gelmesi anlamının da tıpkı dünyanın değiştiği gibi değiştiği belirtmekte fayda olacağı kanısındayım .Determizim / zorunluluk ve cebriye- kaderciliğin eleştirisi ön plana çıkmaktadır.

Özgürlük sadece özgür irademizle yapmaya değil ama aynı zamanda yapmamaya bağlı olma durumudur. Özgür irademizle bir şeye yapamaya ya da yapmamaya yöneldiğimizde bunu bilinçli bir şekilde yaparız. Yani farkında olma durumundayızdır.

Bu çalışma iki ana bölümden oluşmaktadır. Birinci bölümde Hannah Arendt'in hayatı, düşünsel gelişimi ve siyaset felsefesinin temel kavramları ele alınacaktır. Bu bağlamda modernitenin krizi, kamusal alanın yitimi, totalitarizm, vita activa, çoğulluk, özgürlük ve irade kavramları incelenerek Arendt'in "eyleyen insan" anlayışının teorik zemini ortaya konulacaktır. Ayrıca Arendt'in Eichmann çözümlemesi çerçevesinde geliştirdiği "kötülüğün sıradanlığı" yaklaşımı ile düşünme, irade ve sorumluluk arasındaki ilişki değerlendirilecektir.

İkinci bölümde ise Mu‘tezile'nin insan fiilleri teorisi, özgür irade anlayışı ve adalet ilkesi çerçevesinde geliştirdiği fail tasavvuru incelenecektir. Bu bölümde özellikle insanın kendi fiillerinin gerçek faili olup olmadığı problemi üzerinde durulacak; Mu‘tezile'nin kaderci ve determinist yaklaşımlara yönelttiği eleştiriler ele alınacaktır. Bunun yanında Hannah Arendt'in "eyleyen insan" kavramı ile Mu‘tezile'nin "fail-i muhtar”" yani eyleyen yapan, özgür iradeye sahip insan anlayışı arasında kurulabilecek teorik ve kavramsal benzerlikler değerlendirilecektir.

Sonuç bölümünde ise her iki düşünce geleneğinin özgürlük, irade ve sorumluluk anlayışları karşılaştırmalı olarak ele alınacak; insanın özgür ve sorumlu bir özne olarak konumlandırılmasının günümüz düşünce dünyası açısından taşıdığı anlam tartışılacaktır. Böylece farklı tarihsel ve kültürel bağlamlarda ortaya çıkan iki düşünce geleneğinin ortak bir problem etrafında geliştirdikleri yaklaşımlar ortaya konulmaya çalışılacaktır.

1. MODERNİTENİN KRİZİ VE SİYASAL ALANIN YİTİMİ

1.1. Kavramsal Çerçeve:

Hannah Arendt’in yirminci yüzyıl siyaset felsefesine vurduğu özgün damga, onun fildişi kulesinden üretilmiş soyut spekülasyonlara değil, bizzat çağının varoluşsal krizlerine verdiği entelektüel yanıtlara dayanır. Arendtçi felsefenin nirengi noktası, modernitenin insanlığı sürüklediği yapısal bir krizin teşhisidir. Bu kriz, düşünürün literatüre kazandırdığı özgün kavramsallaştırmayla bir "dünya yabancılaşması", “world alienation” durumudur.[1]

Arendt’e göre dünya yabancılaşması, insanın üzerinde yaşadığı kozmik yeryüzünden ya da biyolojik doğadan fiziki olarak kopması anlamına gelmez. Aksine bu kavram; bireylerin bir araya gelerek inşa ettikleri, ortak anlam ağları ördükleri, geçmiş ile gelecek arasında bir süreklilik köprüsü kurdukları ve birbirlerine birer "özgür fail" olarak tezahür ettikleri müşterek kamusal dünyayı yitirmelerini ifade eder.[2]

Bu noktada insanın dünyaya yabancılaşması aslında kendisine ve insanlığa karşı yabancılaşmasıdır. Yabancılaşma normalde, yabancı olarak kabul edilen durum, özneye (bana) göre ötekinin bilgisi ve tanınırlılık durumunun anlamı iken ( doğal yabancılaşma ) burada olan şey ise insanın kendisine yabancılaşması yani yapay bir durumdur. Onun bu noktada yaptığı şey modernizmin en büyük eleştirmenlerinden birisi olarak kabul edilmesini sağlamıştır.

Modern çağ, bilimsel devrimler, endüstrileşme ve kapitalist üretim ilişkilerinin derinleşmesiyle birlikte, insanı yalnızca biyolojik hayatta kalma döngüsüne programlanmış bir canlıya (animal laborans*) ya da devasa bir üretim-tüketim mekanizmasının dilsiz, işlevsel bir dişlisine indirgemiştir. Bu bağlamda "dünya inşa edebilmek", basit anlamda fiziksel olarak hayatta kalabilmekle ilgili bir zorunluluk değil; insanın kendi ölümlülüğünü aşarak geride kalıcı, nesnel ve anlamlı bir insani alan bırakabilmesiyle ilgilidir.[3]

Bu noktada insanı insan yapan şey sadece hayatta kalma iç güdüsüyle tüketerek yaşaması değil aynı zamanda üretim ve en üst insani etkinlik olan, kültür oluşturabilme ve düşünmesidir. Modernite ise bu anlamlı alanı, ekonominin, rasyonalizasyonun ve bürokratik aygıtların boyunduruğu altına sokarak yok etmiştir.

Siyasal alanın modern dönemdeki bu radikal tasfiyesi ve yitimi, Arendt’e göre Batı felsefe geleneğinin Platon’dan bu yana süregelen yapısal ve epistemolojik bir hatasıyla doğrudan ilişkilidir. Klasik Batı metafiziği, tefekkür yaşamını (vita contemplativa) her zaman aktif yaşamın (vita activa) üstünde konumlandırmış; eylemi zihnin, siyaseti ise felsefenin bir türevi olarak görerek araçsallaştırmıştır.[4]

Platon’dan Marx’a kadar uzanan bu geleneksel hat, siyaseti özgürlerin ve eşitlerin bir arada eylediği otonom bir alan olarak kabul etmek yerine, toplumsal düzeni sağlayan, insanları belirli teleolojik kalıplara göre hizaya sokan bir "tahakküm, yönetim ve idare" mekanizması olarak kurgulamıştır.[5]

Arendt felsefesinin temel iddiası, felsefe geleneğinin tersyüz ettiği bu ontolojik hiyerarşiyi yeniden inşa etmektir. Ona göre siyaset, egemenlerin yönetme sanatı ya da devlet aygıtının idari bir faaliyeti değil; tam aksine, eşitlerin ve özgürlerin kamusal alanda bir araya gelerek "yeni bir başlangıç" (initium) yapabilme yetisidir. Her yeni başlangıç, verili tarihsel ve toplumsal nedensellik zincirini kıran, öngörülemez bir eylem hareketidir. Yeni bir başlangıç yeni bir eylemi ve yeni bir dünya kurmayı ifade eder.

Bu çalışmasının temel amacı, Arendt felsefesinde bu yeni başlangıcın yürütücü gücü olan "eyleyen insan" (homo agens) kavramını, onun zihinsel yaşamındaki ‘’irade’’ (willing) problemiyle birlikte derinlemesine analiz etmeye giriş yapmaktır. Çalışmanın özgünlüğü ise, Batı seküler siyaset teorisindeki bu radikal fail tasavvurunu, İslam düşünce atlasının teşekkül döneminde en rasyonalist ve özgürlükçü damarı olarak ortaya çıkan Mu‘tezile ekolünün "insanın fiilleri ve adalet" teorisiyle kavramsal bir temas noktasına taşımak, böylece çağdaş bir siyaset ontolojisi için kültürlerarası bir geçiş köprüsü inşa etmektir. Bu noktada “kendilerini ehl adl” diye nitelendiren özgürlükçü düşünürlerin bir süre sonra yani egemen öğreti haline gelmeleriyle “mihne/baskı” dönemini tetiklemelerindeki dönüşüm, İslam dünyasında özgürlük müzakereleri açısından yarattığı yarılmaya işaret etmesini müzakere ye bir giriş olacaktır. [6]

1.2. Hannah Arendt’in Hayatı: Entelektüel Serüveni ve Dönüm Noktaları

Arendt’in eylem felsefesini, onun kişisel yaşam öyküsünden ve içinden geçtiği tarihsel fırtınalardan yalıtarak okumak metodolojik açıdan imkansızdır. Onun teorik külliyatı, soyut bir akademizmin ürünü değil; yirminci yüzyılın totaliter felaketlerinin, sürgünlerinin ve yurtsuzluğunun bizzat tecrübe edilmesiyle şekillenmiş bir "tanıklık felsefesi" ve deneyimsel bir ontolojidir. Bu noktada düşünürün yaşam öyküsünü bilmek onun zihinsel sürecinin nasıl ortaya çıktığını gözlemlemek ve öğrenmek açısından önemli bir yer teşkil etmektedir.

1.3. Erken Dönem: Asimilasyon, Felsefe Eğitimi ve Varoluşçuluğun Sınırları

14 Ekim 1906 tarihinde Almanya’nın Hannover kentinde seküler, entelektüel ve kültürel olarak Alman geleneğine derinden bağlı orta sınıf Yahudi bir ailenin çocuğu olarak doğan Arendt, çocukluk ve gençlik yıllarını Doğu Prusya’nın kültür merkezi olan Königsberg’de geçirmiştir. Genç yaşta babasını kaybetmesi, annesi Martha'nın onun bağımsız karakterini desteklemesiyle entelektüel bir olgunluğa evrilmiştir. Okul yıllarında otoriteye karşı geliştirdiği eleştirel tavır, onun yaşamı boyunca koruyacağı entelektüel bağımsızlığın ilk işaretidir.

1924 yılında Marburg Üniversitesi’ne giren Arendt, burada dönemin felsefe dünyasını sarsan genç filozof Martin Heidegger’in öğrencisi ve ardından sevgilisi olmuştur. Heidegger’den fenomenolojik yöntemi —yani kavramlara ve nesnelere tarihsel ön yargılardan ve metafizik dogmalardan arınarak, bizzat kendi tezahürleri ve kendilikleri içinde bakmayı— tecrübe etmiştir. Heidegger’in varlık felsefesinde geliştirdiği "Dünyada-Varlık" (Dasein) analizi, Arendt’in ileride inşa edeceği "ortak dünya" kavramının ontolojik zeminini oluşturmuştur. Ancak Heidegger felsefesinin içe dönük, yalnız varoluşçu tonu ve daha da trajiği, filozofun 1933 yılında Nazi partisine katılması, Arendt’in Batı felsefe geleneğiyle arasına aşılmaz bir mesafe koymasına neden olmuştur. [7]Bu kopuş, felsefenin (tefekkürün) siyasal alan karşısındaki körlüğüne dair Arendtçi eleştirinin ilk tohumudur.

Marburg’un ardından Freiburg’da Edmund Husserl’in derslerini takip eden Arendt, doktora çalışmasını Heidelberg Üniversitesi’nde, kendisine etik sorumluluk, diyalog ve siyasal hürriyet bilincini aşılayacak olan ve “ felsefe düşünürlerle yolda/ş olmaktır” tanımımızın da ilham kaynağı olan Karl Jaspers’ın danışmanlığında tamamlamıştır.

1929 yılında tamamladığı *Aziz Augustinus’ta Sevgi Kavramı* başlıklı doktora tezi, Arendt’in felsefesinde ileride merkeze oturacak olan "doğumsallık" (natalitas) ve dünyayı bir eylem alanı olarak sahiplenmeyi ifade eden "dünyayı sevmek" (amor mundi) kavramlarının teolojik-felsefi ilk köklerini barındırır.[8]

Felsefesinin ve yaşamının ayrılmaz bir ilişki içerisinde olduğu söylemek bu noktada doğal bir durumdur. O tüm bu ilişkileri ve düşünceleri kendi zihninin süzgecinden geçirmek sureti ile felsefesinin temelini oluşturmuştur. Burada önemli olarak söylenebilecek bir şey varsa o da yaşanılan (nasyonel sosyalistlerin iktidara gelmesi ve totaliter bir yapıya bürünmesi, soykırım ) eleştirmekten ve yargılamaktan çok anlamaya , bir anlam vermeye çalışmış bir insanların nasıl en önemli yetisi olan düşünebilme yetisini bir kenara bırakarak sorgulamadan kötülüğün sıradanlaşmasının doğallaşmasını / sıradanlaşmasını analiz etmeye çalışmıştır.

[Entelektüel Formasyon Silsilesi]

┌────────────────────┴────────────────────┐

▼ ▼

Martin Heidegger Karl Jaspers

(Fenomenolojik Yöntem, (Etik Sorumluluk, Diyalog ve Özgürlük)

Dünyada-Varlık Analizi)

└────────────────────┬────────────────────┘

▼

[Hannah Arendt]

(Doğumsallık & Amor Mundi)

1.4. Sürgün, Vatansızlık Deneyimi ve Siyasal Uyanış

1933 yılında Almanya’da Reichstag yangınının ardından Nazi diktatörlüğünün kurumsallaşmasıyla birlikte, Arendt Yahudi kimliği ve antifaşist duruşu nedeniyle Gestapo tarafından gözaltına alınmıştır. Sekiz günlük gözaltı sürecinin ardından serbest bırakılan Arendt, Almanya’yı terk ederek yasa dışı yollarla Prag ve Cenevre üzerinden Paris’e kaçmıştır.

Paris’te geçirdiği sekiz yıllık sürgün dönemi, onun teorik dünyasında radikal bir kırılma yaratmıştır. Bu süreçte Arendt, yalnızca pasif bir sığınmacı olmamış; mültecilere yardım eden organizasyonlarda çalışarak, Nazi tehdidi altındaki mültecilerin güvenli bölgelere kaçırılması için fiilen ve lojistik olarak eylemiştir.[9]

1940 yılında Fransa’nın Nazi orduları tarafından işgal edilmesiyle birlikte Arendt, Fransız hükümeti tarafından "düşman yabancı" ilan edilerek Gurs Toplama Kampı’na hapsedilmiştir. [10]Kamptaki kaotik ortamdan kaçmayı başaran Arendt, 1941 yılında ikinci eşi Heinrich Blücher ile birlikte New York’a göç etmeyi başarmıştır. Arendt, Amerika Birleşik Devletleri’nde uzun yıllar "vatansız" (stateless) olarak yaşamıştır.

Bu somut hukuki ve varoluşsal çıplaklık deneyimi, ona modern ulus-devlet sisteminin en büyük paradoksunu göstermiştir: Aydınlanma’dan bu yana kutsanan "evrensel insan hakları", ironik bir biçimde ancak bir devlete vatandaşlık bağıyla bağlı olunduğunda korunabilmektedir. Devletini, yani siyasal topluluğunu kaybeden insan, en temel hak olan "haklara sahip olma hakkını" (the right to have rights) da kaybetmektedir.[11]

Bu yapısal trajedi, Arendt’i soyut felsefi spekülasyonlardan ebediyen uzaklaştırmış, onu yirminci yüzyılın en sarsıcı, radikal siyaset kuramcısı kılmıştır. yüzyılın en etkili siyaset kuramcılarından ve düşünürlerinden biri olan Hannah Arendt (14 Ekim 1906 – 4 Aralık 1975), fırtınalı bir çağın tam ortasında yaşamış ve bizzat tanıklık ettiği siyasi trajedileri felsefesinin merkezine koymuştur. Kendisini bir "filozof" olarak değil, daha çok "siyaset kuramcısı" olarak tanımlamayı tercih etmiştir; çünkü felsefenin insani eylemleri ve siyasi alanı yeterince kavrayamadığına inanıyordu.

1.4.1. İlk Yılları ve Eğitimi

Hannah Arendt, Hannover yakınlarındaki Linden’de seküler Yahudi bir ailenin çocuğu olarak dünyaya geldi ve Königsberg ile Berlin'de büyüdü. Genç yaşlardan itibaren felsefeye büyük bir ilgi duydu.

· Akademik Yolculuğu: 1924 yılında Marburg Üniversitesi'nde Martin Heidegger'in öğrencisi oldu ve onunla derin, fırtınalı bir ilişki yaşadı. Daha sonra Heidelberg Üniversitesi'ne geçerek varoluşçu filozof Karl Jaspers'ın danışmanlığında Aziz Augustinus'ta Aşk Kavramı üzerine doktorasını tamamladı (1929).

1.4.2. Nazi Zulmü ve Sürgün Yılları

1930'larda Almanya'da yükselen Nazizm, Arendt’in hayatını tamamen değiştirdi.

· Kaçış: 1933 yılında antisemitizm üzerine yaptığı yasa dışı araştırmalar gerekçesiyle Gestapo tarafından kısa süreliğine tutuklandı. Bir SS subayının yardımıyla kaçmayı başararak önce Çekoslovakya ve İsviçre'ye, ardından Paris'e yerleşti.

· Paris ve Direniş: Paris'te kaldığı süre boyunca Yahudi gençlerin Filistin'e göç etmesine yardımcı olan organizasyonlarda aktif olarak çalıştı. Ancak Fransa'nın Almanya tarafından işgal edilmesiyle yeniden tehlikeye girdi ve bir toplama kampında tutuldu. Buradan da kaçmayı başararak 1941 yılında ABD’ye sığındı.

1.4.3. Amerika Dönemi ve Dünya Çapında Ünlü Olması

Amerika'daki ilk yıllarında zorluklar çekse de, entelektüel çevrelerde hızla yer edindi, yazarlık ve editörlük yaptı. 1951 yılında ABD vatandaşlığını aldı.

· Totalitarizmin Kökenleri (1951): Nazizm ve Stalinizm gibi rejimleri analiz ettiği bu başyapıtı, onun dünya çapında bir düşünür olarak tanınmasını sağladı.

· Akademik Kariyer: Princeton, Chicago, Columbia, Northwestern ve New School for Social Research gibi saygın Amerikan üniversitelerinde dersler verdi. Sürekli kadrolu (tenure-track) görevleri çoğunlukla reddederek bağımsız bir entelektüel kalmayı seçti.

En Önemli Dönüm Noktası: Eichmann Davası ve "Kötülüğün Sıradanlığı"

1961 yılında The New Yorker dergisi adına, Nazi savaş suçlusu Adolf Eichmann’ın Kudüs’teki davasını izlemeye gitti. Karşısında canavarca bir deha beklerken; sadece emirleri uygulayan, düşünme yetisinden yoksun, son derece "sıradan" bir bürokrat buldu.

Kötülüğün Sıradanlığı: Arendt, büyük kötülüklerin her zaman psikopatça veya sadistçe niyetlerle işlenmediğini; ideolojiye körü körüne bağlı, sorgulamayan ve düşünmeyen sıradan insanların da muazzam yıkımlara yol açabileceğini savundu. Bu analizi o dönemde (özellikle Yahudi toplulukları içinde) büyük tartışmalara ve tepkilere neden oldu.

1.5. Temel Eserleri

Arendt'in düşünce dünyasını şekillendiren başlıca eserleri şunlardır:

· Totalitarizmin Kökenleri (1951): İdeolojilerin, propagandanın ve terörün kitleleri nasıl manipüle ettiğini inceler.

· İnsanlık Durumu (1958): İnsan eylemlerini emek (labor), iş (work) ve eylem (action) olarak üçe ayırır; antik Yunan'dan modern döneme kamusal alanın dönüşümünü ve siyasetin doğasını ele alır.

· Eichmann Kudüs'te: Kötülüğün Sıradanlığı Hakkında Bir Rapor (1963): Duruşma gözlemleri ve kötülük teorisi.

· Devrim Üzerine (1963): Amerikan ve Fransız devrimlerini karşılaştırarak özgürlük ve kuruluş kavramlarını sorgular.

· Zihnin Yaşamı (1978): Ölümünden sonra yarım kalmış olarak yayımlanan bu eserinde; düşünme, irade ve yargılama gibi içsel zihinsel faaliyetleri analiz eder.

Hannah Arendt, 4 Aralık 1975'te New York'taki evinde geçirdiği aniden bir kalp krizi sonucu 69 yaşında hayata gözlerini yumdu. Geride, modern dünyanın krizlerine, totaliter tehditlere ve insanın dünyadaki varoluş biçimlerine ışık tutan devasa bir düşünsel miras bıraktı.

1.6. Totalitarizmin Kökenleri ve İnsan Doğasının Tahribi

Arendt’e dünya çapında bir şöhret kavuşturan ilk anıtsal eseri, 1951 yılında yayımlanan ‘’Totalitarizmin Kökenleri’’dir. Düşünür bu eserinde, Nazizm ve Stalinizm gibi yirminci yüzyıl fenomenlerini, felsefe tarihinin aşina olduğu tiranlık, despotizm, mutlakıyet ya da klasik diktatörlük kavramlarıyla açıklamanın imkansızlığını savunur.[12]

Avrupa’nın siyasi ve tarihi ve sömürge hareketlerini emperyalizm olarak tanımlayan Arendt tarihsel köklerinden günümüze nasıl bir süreç işlediğini bu eserde göstermiştir. Geleneksel otoriter rejimler, siyasal gücü tekelleştirmeyi, muhalefeti bastırmayı ve devleti kontrol altında tutmayı hedeflerken; totalitarizm, kamusal alanı yok etmekle yetinmez, insanın iç dünyasını, ahlaki pusulasını, özel alanını ve en nihayetinde "insan olma yetisini" yani fail olma kapasitesini kökten tasfiye etmeyi amaçlar.[13]

Bu noktada tahakküm ve baskı aracılığıyla toplum üzerinde nasıl bir sosyolojik mühendislik yapıldığını , meşruiyet kuramı ile hukuki ve ahlaki ilkelerin nasıl dezenformasyona uğradığını görmekteyiz.

Arendt, totalitarizmin tarihsel ve sosyolojik kristalleşmesini üç temel tarihsel akıntı üzerinden çözümler:

[Antisemitizm] ───────────────> [Emperyalizm] ───────────────> [Totalitarizm]

(Ulus-devlet meşruiyetinin (Sürekli pazar ve güç arayışı, (Kitlelerin atomizasyonu,

çözülmesi ve Yahudi kimliğinin Siyasetin sermayeye tahsis İdeolojik terör, Kamusal

yabancılaştırılması) edilmesi) alanın mutlak imhası)

Totaliter ideolojiler ve hareketler, modern endüstriyel toplumun, sınıf yapılarının çöküşünün ve ekonomik krizlerin ortada bıraktığı "yalnızlaşmış, atomize olmuş, köksüzleşmiş ve yerkürede anlamsızlaşmış" kitleler üzerinde yükselir.[14]

Toplumsal ve siyasal bağların koptuğu, sınıfların kitlelere dönüştüğü bu anomik iklimde, totaliter propaganda bireylere doğanın ya da tarihin kaçınılmaz yasalarına dayanan, kendi içinde kusursuz ama gerçeklikten kopuk sahte bir mantıksal tutarlılık sunar.

Bu korkunç mekanizmanın nihai laboratuvarı ve ontolojik zirvesi ise toplama ve imha kamplarıdır. Arendt’e göre kamplar, yalnızca insanların endüstriyel yöntemlerle fiziksel olarak yok edildiği mekanlar değildir; kampların asıl felsefi dehşeti, insanın "çoğulluğunun", öngörülemezliğinin, ahlaki seçim yapabilme yetisinin ve yeni bir başlangıç yapma kapasitesinin sınandığı ve insanın canlı, tepki veren bir otomata, dilsiz bir hayvana indirgendiği alanlar olmalarından kaynaklanır. [15]Kamplar, "her şeyin mümkün olduğunu" ve insanın özünün ne derece tahrip edilebileceğini kanıtlamak için tasarlanmıştır. Arendt, Batı medeniyetinin bu mutlak çöküşünün panzehirini, insanın unuttuğu ya da bastırdığı en ilkel ama en kurucu ontolojik yeti olan *vita activa*’nın ve kamusal eylemin yeniden diriltilmesinde bulur.

1.6.1. Vita Activa’nın Ontolojik Temelleri: Emek, İş ve Eylem

Arendt, 1958 yılında yayımlanan felsefi başyapıtı ‘’İnsanlık Durumu’’ bünyesinde, insanın yeryüzündeki varoluşsal etkinliklerini "vita activa" (aktif yaşam) şemsiyesi altında kavramsallaştırır ve yapısal bir üçlü hiyerarşiye tabi tutar. Bu hiyerarşi, Antik Yunan’daki hanehalkı (oikos) ile siyasal alan (polis) arasındaki radikal, aşılmaz ayrımdan beslenir.[16]

Arendt’e göre modernitenin en büyük kategorik hatası, bu iki alan arasındaki ontolojik sınırı muğlaklaştırarak ortaya ucube bir "toplumsal alan" (the social) çıkarmış olmasıdır. Toplumsal alanın yükselişi, hanehalkına ait olan iktisadi, biyolojik ve üretimle ilgili kaygıların kamusal alanı istila etmesi ve siyaseti ekonominin, yani hayatta kalma ve büyüme mekanizmalarının kölesi kılması anlamına gelir.[17]

Günümüzde bu daha belirgin hale gelen özel yaşamın , hanenin (oikos) çöküşü özellikle sosyal medyanın çıkması , internetin hayatımıza girmesi ile çok daha farklı bir noktaya evrilmiştir. Ancak konunun bağlamından çıkmak istemediğim için buraya girmeyi uygun buşmuyorum. ‘’Vita activa’’nın üç sacayağı, insanın yeryüzündeki varoluş koşullarını belirler:

1.6.2. Emek (Labor / Animal Laborans)

Emek, insan bedeninin biyolojik süreciyle, yani doğanın döngüsel, amansız ritmiyle doğrudan ilişkili olan faaliyettir. İnsanın canlı bir organizma olarak biyolojik canlılığını sürdürmesi, beslenmesi, üremesi, tüketmesi ve enerji döngüsü bu alana tabidir. Emek veren insan (animal laborans), ürettiği nesneyi anında tüketen, doğanın zorunluluk zincirine (necessity) sıkı sıkıya bağlı, özgürlüğü olmayan bir varlıktır.[18]Emeğin dünyasında kalıcılık ve tarihsellik yoktur; her şey bitmek bilmeyen bir tüketim ve yeniden üretim döngüsünden ibarettir. Antik Yunan dünyasında emek, özgürlüğün tam zıddı olan zorunluluk alanını temsil ettiği için kölelere devredilmiş ve ‘’oikos’’un karanlığına hapsedilmiştir. Modern çağın trajedisi ise, bu zorunluluk alanının kamusallaşarak tüm toplumu bir "emekçiler ve tüketiciler toplumu" haline getirmesidir.[19]Aslında emek /labor insanın hayvanla aynı ortak özelliği olan hayatta kalma içgüdüsünün bir tezahürü olarak birinci basamakta yer almaktadır. Burayı fiziksel varoluş evresi olarak da pekala anlayabiriz.

1.6.2.1. İş (Work / Homo Faber)

İş, insanın biyolojik doğanın döngüsel ritminin dışına çıkarak, yapay, kalıcı ve nesnel bir "insani dünyayı" inşa etmesi etkinliğidir. Alet yapan insan (homo faber), ham doğayı işleyerek, ağacı masaya, taşı binaya dönüştürür; kalıcı yapılar, mimari eserler, sanat yapıtları ve hukuki kanunlar meydana getirir.[20]İş’in sonucunda ortaya çıkan ürünler, dünyaya bir dayanıklılık (durability) ve nesnellik (objectivity) kazandırır. Bu sayede insan, doğanın akışkan geçiciliği karşısında sığınabileceği, nesnesel olarak yeni kuşaklara aktarılabilir insani bir "ev" sahibi olur.Ancak ‘’homo faber’’in dünyası kendi içinde felsefi bir sınır barındırır: Bu dünya her zaman bir "araç-amaç" (means-end) ilişkisine sıkışmıştır. Faydacılık mantığıyla sınırlı olan iş dünyasında, her şey bir sonraki amaç için araçsallaştırılır; orman kereste için, insan üretim için bir araç haline gelir. Dolayısıyla iş, tek başına insanı tam manasıyla özgürleştirmeye yetmez. [21]İş aslında bu noktada toplumu oluşturduğumuz , insanların yan yana gelerek ortak yasalar ve ilkeler çerçevesinde bulunduğumuz üretim ilişkilerin başladığı dönemdir. İşin akdi yasadır. Hukukun ve devletin temeli burada yatmaktadır.

1.6.2.2.Eylem (Action/ Homo Agens)

Eylem, “vita activa”’nın en üst ve en yetkin katmanıdır; nesnelerin, maddelerin ya da doğanın aracılığı olmadan, doğrudan doğruya insanlar arasında gerçekleşen yegane faaliyettir. [22]

Eylem, insanın biyolojik zorunluluklarını (emek) ve araçsal üretim mantığını (iş) aşarak, kendisini diğer insanların karşısında, söz ve fiil vasıtasıyla gerçekleştirdiği özgürlük alanıdır.Siyasal alanın özünü oluşturan eylem, ontolojik olarak "çoğulluk" (plurality) ilkesine dayanır. İnsanlar aynı dünyayı paylaşırlar fakat her biri dünyaya yepyeni bir bakış açısı getiren biricik varlıklardır. Bu biriciklik, eylem vasıtasıyla kamusal alanda görünürlük ve tescil kazanır. Eylem, insanın tarihsel ve siyasal bir özne olarak doğuşudur. [23]Eylem bu noktada düşünme üzerine düşündüğümüz , insanı insan yapan üçüncü halkadır.

Tablo 1.1. Hannah Arendt’ın kavram şeması

1.6.2.3. Eyleyen İnsan, Çoğulluk ve Görünüş Alanı

Arendt’in siyaset teorisinde eylem, yalıtılmış bir odada ya da soyut bir zihinsel düzlemde gerçekleşemez; onun var olabilmesi için kurumsal, mekansal ve ilişkisel bir düzleme ihtiyaç vardır. Bu düzlem, kamusal alandır (public realm). Kamusal alan, insanların bir araya gelerek birbirlerine sözleri ve eylemleriyle göründükleri, inşa ettikleri bir "görünüş alanı"dır. (space of appearance). [24]

Antik Grek deneyiminden mülhem olan bu alan, fiziki bir koordinattan ziyade, insanların ortaklaşa hareket ettikleri her an ve her yerde potansiyel olarak kurulan ilişkisel bir ağdır. Kamusal alan gücün, şiddetin ya da tahakkümün değil; eşitlerin özgürce bir arada eylediği, tartıştığı ve ortak dünyayı müzakere ettiği rasyonel bir alandır.

Kamusal alanda eyleyen insan (homo agens), iki temel kurucu ontolojik özellikle donatılmıştır:

Doğumsallık/Natalitas: Arendt felsefesi, Batı felsefesinin ölüm merkezli ontolojilerine karşı radikal bir biçimde ‘’doğumu’’merkeze alır. Dünyaya gelen her yeni insan, yepyeni, öngörülemez bir başlangıç yapma potansiyelini beraberinde getirir.[25] Eylem, bu doğumsallık potansiyelinin kamusal alanda fiiliyata dökülmesidir. Eyleme geçmek; beklenmedik olanı başlatmak, verili olan determinist tarihsel akışı kesintiye uğratmak ve yepyeni bir nedensellik zincirini harekete geçirmektir. Ölümün durağanlığına karşı doğumsallık yaşamın yeni bir başlangıç içermesidir.Ölümün kutsallaştırılmasına karşı yaşamın kutsallaştırılması , toplumun huzur içinde öleceği değil yaşayabileceği alanda gerçekleşir.

Çoğulluk (Plurality): Çoğulluk, siyasal yaşamın ve eylemin yegâne kurucu şartıdır. Arendt’in ifadesiyle, yeryüzünde "İnsan" değil, "insanlar" yaşar.[26]

Eğer tüm insanlar tek bir kalıptan çıkmış gibi birbirinin aynı olsaydı, kendimizi diğerlerine anlatmak, farklılığımızı ortaya koymak için ne eyleme ne de söze ihtiyacımız olurdu; her şey mekanik bir iletişimden ibaret kalırdı. Benin olabilmesi için benim dışımda diğerinin onların olması bir zaruriyet taşır. Kendimi tanımlayabilmem için ben olmayanların yani çoğulluk dünyasına sahip olmam gerekir. Çoğulluk, hem birbirimizle insan olmak bakımından eşit olduğumuzu (birbirimizi anlayabildiğimizi) hem de her birimizin biricik (unique) bir perspektife, isme ve tarihe sahip olduğunu tescil eder. [27]Çoğulluk durumunda bir kimliğe sahip oluruz. Kendimizi tanımlayabileceğimiz bir dünya bu noktada çoğulluk dünyasıdır.

Kamusal alanda eyleyen insan, bu çoğulluk içinde eylemini gerçekleştirdiğinde, tarihin dilsiz ve mekanik akışına müdahale eder ve kamusal alanda "kim" (*who*) olduğunu ifşa eder. İnsan eyleme geçmeden önce yalnızca bir "ne" (*what*) yani biyolojik bir nesne veya toplumsal bir roldür; eylemle birlikte o, bir kimlik ve özne kazanır [28].Eyleme geçmem diğer insanlarla olmam bu noktada kamusal alanda gerçekleşebilir. Kamusal alan öncesi bir sır olan özne sırrını ortaya çıkarmış ve kim olduğu ifşa olmuştur.

Arendt’e göre eylem, her zaman bir "birlikte eyleme" (acting in concert) durumudur. Tek başına, yalıtılmış bir birey felsefi olarak "fail" olamaz; çünkü bir eylemin eylem olarak anlam kazanabilmesi, kalıcılaşabilmesi ve tarihe mal olabilmesi için onu algılayacak, yorumlayacak, hafızaya kaydedecek ve hikayeleştirecek bir ‘’seyirci topluluğuna’’ ihtiyacı vardır. [29]

Bu durumda seyreden ve seyredilen, özne ve nesne olgusu olarak bir tiyatroda gerçekleşir. Arendt ‘e göre kamusal alan (siyaset meydanı) bir sahnedir. Aktörün sahnede görünür olması ile yurttaşın kamusal alanda görünür olması arasında doğrudan bir ilişkinin olduğunu belirtir. Ev (özel alan )bir gizem ve karanlık içeririken (çünkü orası hayatta kalma ve emek alanıdır.) Siyaset ise ışıklar içinde bir sahnedir. Sahnede bulunmayan, yani kamusal alanda bulunmayan kişi tam olarak bir insani varoluş gerçekleştiremez. kamusallaşamaz.

1.6.2.4. Özgürlük, Sorumluluk ve Eylemin Krizleri: İrade Problemi

Arendt için özgürlük, modern liberal teorinin iddia ettiği gibi devletin müdahale etmediği "negatif bir alan" ya da içsel seçme özgürlüğü ile sınırlı bir kavram değildir. Özgürlük, içsel bir duygu değil; bizzat kamusal alanda ‘’eylemenin kendisidir’’ ve ancak başkalarıyla kurulan siyasal ilişkide tecessüm edebilir.[30]

Siyasal anlamda özgür olmak, statik olanı yıkıp yeni bir süreci başlatabilme gücüne sahip olmaktır. Diğer bir ifadeyle dinamik olmaktır. Onun için kötülük düşüncesizlikle derin bir bağa sahip olup , göklerden gelen bir şey değil , insanı insan yapan en önemli unsur olan düşünme yetisinin devre dışı kalması durumunda ortaya çıkan bir durumdur.

Ancak eylemin bu radikal özgürlükçü doğası, kendi içinde iki büyük ontolojik ve yapısal krizi barındırır. Bu krizler, insan fiillerinin trajik boyutunu oluşturur:

[Kamusal Alanda Eylemin Yapısal Krizleri]

│

┌──────────────────────┴──────────────────────┐

▼ ▼

[Öngörülemezlik] [Geri Alınamazlık]

(Eylemin başkalarının eylemleriyle (Kamusal alana salınan fiilin

kesişerek kontrolden çıkması) asla geri döndürülememesi)

▼ ▼

[Şifa Mekanizması] [Şifa Mekanizması]

SÖZ VERME BAĞIŞLAMA

(*Act of Promising*) (*Act of Forgiving*)

1. Öngörülemezlik (Unpredictability): Bir eylem kamusal alana salındığında, diğer insanların otonom eylemleriyle kesişir, dallanıp budaklanır ve failin asla tahmin edemeyeceği, niyetini aşan sonuçlara yol açar. Hiçbir fail, kendi eyleminin sonucuna tek başına egemen bir aktör olamaz.[31]Eylemin önemi ve gizemi öngörülümez olmasıdır. Her yeni eylemin sonucu yeni bir dünya oluşturabilme potansiyelini içinde taşımasıdır. Bu noktada öngörülümezlik içinde özgürlüğü barındırır.

2. Geri Alınamazlık (Irreversibility): Kamusal alanda gerçekleştirilen bir fiil, fiziksel dünyanın aksine asla geri döndürülemez, silinemez. Yapılan bir eylemin sonuçları tarihsel kumaşa işlenir ve faili ömür boyu o eylemin mahkûmu haline getirebilir. [32]

Eylem gerçekleşmeden önce failin esiri iken gerçekleştiktensonra özgürleşir ve kamusal alanın ortak malı haline gelir.

Bu ontolojik riski ve varoluşsal yükü hafifletmek, insanın eylem kapasitesini felç olmaktan kurtarmak için Arendt, insani dünyanın kendi içinden ürettiği iki ahlaki ve siyasi şifa mekanizmasına işaret eder: Bağışlama (forgiving) ve Söz Verme (promising).[33]

Bağışlama, geçmişin geri alınamaz doğasının yarattığı hınç ve intikam zincirini kırarak hem faili hem de kurbanı özgürleştirir; geleceğe doğru yeni bir başlangıç yapmanın önünü açar. Söz verme ise, geleceğin mutlak öngörülemezliği ve kaosu karşısında, çoğulluk içinde yaşayan insanların birbirlerine güvenebileceği, ortak kararlar alabileceği istikrar ve emniyet adaları yaratır.[34] Bu iki yeti, eyleyen insanın ahlaki ve siyasi sorumluluğunun sınırlarını çizer.

Arendt, ömrünün son yıllarında kaleme aldığı ama tamamlamaya ömrünün yetmediği Zihnin Yaşamı adlı eserinde, eylemin bu zihinsel ve içsel motorunu ‘’İrade” (Willing) kavramı üzerinden inceler. [35]Düşünme geçmişe ve anlama faaliyetine yönelirken; irade, henüz var olmayana, geleceğe ve imkana yönelen zihinsel kuvvettir. İrade, insanı tarihin pasif bir nesnesi olmaktan kurtaran, zihinde yeni bir başlangıcı tasarlayan güçtür.

Ancak iradenin kendi içinde bölünmüş, çatışmalı bir yapıya sahip olduğu görülür: İrade aynı anda hem ister hem de istemez (willing and nilling).[36]İnsanın iç dünyasındaki bu trajik bölünme ve çatışma, ancak kamusal alanda başkalarıyla birlikte gerçekleştirilen otonom bir ‘’eylem’’ vasıtasıyla aşılabilir. Zihinsel irade, kamusal eyleme dönüştüğü an özgürlük statik bir potansiyel olmaktan çıkıp dünyasal bir gerçekliğe kavuşur.

1.6.2.5. Zihinsel Yaşam ve Kötülüğün Sıradanlığı: Eichmann Analizi

Arendt’in eylem ve irade teorisi, 1961 yılında Nazi savaş suçlusu Adolf Eichmann’ın Kudüs’te kurulan mahkemedeki yargılanmasını izlemesiyle sarsıcı ve radikal bir evreye girmiştir. Bu tanıklığın sonucunda kaleme aldığı ‘’Eichmann Kudüs’te: Kötülüğün Sıradanlığı Üzerine Bir Rapor’’ adlı eser, felsefe ve siyaset dünyasında büyük entelektüel fırtınalar koparmıştır. Bu eserin önemi bu noktada aynı zamanda mahkeme kayıtlarına dayalı olması neticesinde özel bir yere sahiptir.

Ana akım kamuoyu ve mahkeme heyeti, Eichmann’ın milyonlarca insanın toplama kamplarına trenlerle sevk edilmesini organize eden sadist, patolojik, radikal düzeyde şeytani bir canavar olduğunu varsayarken; Arendt, sanık kürsüsündeki adamı derinlemesine gözlemleyerek dehşet verici başka bir gerçekliği ifşa etmiştir: Eichmann, canavarca dürtülere sahip psikopat bir figür değil; aksine son derece sıradan, itaatkar ve sıradan bir bürokrattır.[37]

[Eichmann'ın Varoluşsal Portresi]

┌──────────────────────┴──────────────────────┐

▼ ▼

[Sıradan Bürokrat] [Düşüncesizlik]

(Kariyer odaklı, itaatkar, (*Thoughtlessness*)

klişelerle konuşan memur) (Başkalarının perspektifinden bakabilme yetisinin kaybı)

▼

[Kötülüğün Sıradanlığı]

(*Banality of Evil*)

Eichmann’ın işlediği devasa suçların arkasındaki temel trajedi, Arendt’in kavramsallaştırmasıyla "düşünme yetisinin yoksunluğu" (thoughtlessness) durumudur.[38]Eichmann, klişeler ve bürokratik emirler dışında konuşamayan, kendi eylemlerinin başkaları üzerindeki somut, kanlı etkilerini hayal etme ve tefekkür etme kapasitesini tamamen kaybetmiş bir figürdür. O, kendi fail kimliğini ve ahlaki iradesini totaliter bürokrasinin ve emirlerin işlevsel çarkları içinde eritmiştir. Kötülük, derin bir felsefi kötülük niyetinden değil, düşünmenin, sorgulamanın ve iradenin askıya alınmasından, yani failin kendisini silmesinden neşet etmiştir.

Arendt buradan hareketle, ölümünden önce üzerinde çalıştığı ‘’Zihinsel Yaşam ’’külliyatında ‘’Düşünme (Thinking)’’, ‘’İrade (Willing) ve ‘’Yargılama’’ (Judging) yetileri arasında kopmaz bir bağ kurar.[39] Düşünme yetisi, insanı kötülük yapmaktan alıkoyan, failin kendi kendisiyle vicdani, sessiz bir diyalog kurmasını sağlayan içsel bir kalkandır. Eyleyen insanın kamusal alandaki başarısı ve ahlaki dik duruşu, zihinsel yaşamdaki yargılama yetisiyle —yani başkalarının perspektifinden dünyaya bakabilme becerisiyle— doğrudan ilişkilidir. [40]Eichmann örneği, iradesini ve düşünmesini totaliter sisteme devreden insanın, nasıl birer suç makinesine dönüşebileceğinin en somut ve trajik kanıtıdır.

2. MU‘TEZİLE FELSEFESİ; EYLEYEN İNSANDAN "FAİL-İ MUHTAR”A BİR GEÇİŞ KÖPRÜSÜ

Hannah Arendt’in Batı seküler, fenomenolojik ve antik mirasından süzerek getirdiği "eyleyen insan" (homo agens) ontolojisi; İslam düşünce ve kelam atlasının en radikal rasyonalist, insan merkezli okulu olan Mu‘tezile’nin fail, irade ve kozmik adalet teorisiyle derinlikli bir kavramsal temas noktasına ve felsefi diyaloga taşınacaktır. Bu felsefi hamle, tezin ilerleyen aşamalarında inşa edilecek olan özgün ve yerli bir siyaset ontolojisinin kavramsal nüvesini oluşturmak amaçlanmıştır.

Mu‘tezile ekolü, İslam kelam/teoloji geleneğinde aklı (akl) vahyî nassların anlaşılmasında ve ahlaki ilkelerin belirlenmesinde kurucu, otonom bir kriter olarak merkeze alan ve "Beş Temel Esas" (el-Usûlü’l-Hamse) üzerine şekillenen rasyonel bir teoloji okuludur.

Bu beş esastan en kritiği ve ekolün asıl karakterini belirleyen ilke, Adalet (adl) esasıdır. Mu‘tezile kelamında adalet ilkesi, doğrudan doğruya insanın fiilleri (ef‘âlü’l-ibâd), seçme hürriyeti ve "fail" olma durumuyla ilgilidir. Bu nedenle insan, düşünen, seçeneklerini rasyonel olarak değerlendiren ve “eyleyen insan” yani “Fail-i Muhtar”dır.

Mu‘tezile teorisyenlerine göre, eğer Allah adil ise ve insanı bu dünyada işlediği günahlardan dolayı cezalandırıp, sevaplarından dolayı ödüllendirecekse, insanın kendi fiillerinin mutlak müellifi, yaratıcısı ve gerçek faili olması mantıksal ve ontolojik bir zorunluluktur (halku’l-ef‘âl).[41]

İnsanı edilgenleştiren ya da fiili Allah’ın yaratıp kulun sadece "üstlendiğini" savunan determinist "kesb" teorisine taban tabana zıt olarak Mu‘tezile, insana fiili yapma veya yapmama konusunda tam bir otonomi, öncül bir kudret (istitaat) ve mutlak bir irade hürriyeti atfedilir. İnsan, kendi kader kumaşını kendi fiilleriyle dokuyan hür bir öznedir.

[Kozmik ve Teolojik Adalet İlişkisi]

┌────────────────┴────────────────┐

▼ ▼

[Hannah Arendt] [Mu‘tezile]

(Kamusal Alan & Çoğulluk) (Adalet & El-Aslah İlkesi)

▼ ▼

[Bürokratik İtaatin / [Cebriyye Determinizminin /

İradesizliğin Eleştirisi] Kaderciliğin Eleştirisi]

└────────────────┬────────────────┘

▼

[ÖZGÜR VE SORUMLU FAİL MODELİ]

Hannah Arendt’in seküler eylem felsefesi ile Mu‘tezile’nin bu teolojik insan/fail tasavvuru arasında kurulabilecek felsefi köprüler ve kavramsal paralellikler şu temel izlekler üzerinden derinleştirilebilir:

2.1. Fail-i Muhtar Olarak İnsanın Tezahürü Kapsamı

Arendt felsefesinde insan, ancak ev içine (özel alana) ait biyolojik rollerini aşarak kamusal alana çıktığında, söz ve eylemleriyle diğer insanların karşısında varlık gösterdiğinde görünürlük kazanır; dilsiz doğanın içindeki anonim bir nesne olmaktan çıkıp özgün bir "özne" haline gelir.

Mu‘tezile kelamında da insan, tam anlamıyla bir "fail-i nümayan”dır yani eyleyen, eylemlerinden sorumlu olarak görünen, aşikar olan, varoluşsal düzlemde tezahür ettiği için sorgulanmaya açık olan faildir. İnsan, statik, değişmez bir fıtratın ya da ilahi bir senaryonun pasif bir kuklası değildir; aksine yapıp etmeleriyle, ahlaki seçimleriyle kendi dünyasını inşa eden hür bir aktördür. Mu‘tezile’ye göre kul, fiilin gerçek ve hakiki müellifidir, mecazi değil gerçek anlamda faildir.[42]

Bu çerçevede İslam düşüncesinde "faal’ün lima yürid”[43] "dilediği her şeyi dilediği gibi yapabilme yetisine sahip olan sadece Allah'a ait bir sıfat mı, yoksa insan içinde bu söylenebilir mi, özgür iradeli ve eyleyen, sorumlu olan insan için de kullanılmaz mı sorusunun cevabı ayrıntılı çalışılmalıdır. Bu teolojik açıdan “İnsanın Özgür İradesi: Sınırlı Özgürlük” olduğunu “Cüz'i İrade” açısından “Seçme Özgürlüğü” hala güncelliğini koruyan müzakerelerdir. Çünkü “İyiyi ve Kötüyü Ayırt Etme” yetisine sahip insan, önüne sunulan seçenekler arasında aklını kullanarak iyi ile kötü ya da iman ile inkar arasında bir seçim yapma özgürlüğüne sahip olduğu söylenilegelmiştir. Bunun sonucunda eylem sorumluluk doğurur. İnsan özgürce tercih eder (kesb), Allah ise kulun bu tercihine göre fiili yaratır (halk). İnsanın ahiretteki ödül ve cezası bu özgür seçime dayanır, klasik teolojide baskın görüştür. Kısacası, İslam felsefesi ve kelamında insan, kendi eylemlerini seçebilen özgür ve sorumlu bir öznedir ancak hiçbir zaman kendi başına her dilediğini var edebilen mutlak güç sahibi (faalün lima yürid) bir varlık konumuna yükseltilemez, denilir. Dolayısıyla Mutezile’nin bu müzakereyi, yani özgür irade sorunu ile ilgilenmelerini felsefi bir bazda değil de Allah kavramını ne derece etkilediği; yani özgür iradenin adil bir Allah fikriyle bağdaşıp bağdaşmayacağı üzerine olması, onları bir süre sonra mutlak hakikat tekelciliğine ve görüşlerini kabul etmeyenlere baskı/mihne uygulamalarına neden olacak bir dönüşüm geçirmeleri ayrıntılı olarak incelenmelidir. [44]

İşte bu nedenle biz İslâm Ahlâk Felsefesini, üç temel soru/n (özgür irade, doğru eylem, en yüce iyi) merkezli inceleyip şu önerme ile temellendiriyoruz. Özgür iradeye sahip olan kişi, seçeneklerini rasyonel bir şekilde değerlendirir, doğru bilgiye uygun davranır (sâlih amel), sorumluluğunu alır, bunun sonu cunda iyi hisseder ve mutlu olur. 40 Mutlu olabilmek için özgür iradeye sahip olmak ki bu sorumluluk sahibi olmak demektir; ardından seçenekleri rasyonalist ve tutarlı bir şekilde değer lendirmek ve doğru eylem/sâlih amel işlemek gerekir.[45]

Arendt’in kamusal alanda "kim" olduğunu ifşa eden insanı ile Mu‘tezile’nin fiilleriyle ahlaki kimliğini evrende aşikar kılan "fail-i muhtar ve fail-i nümayan"ı ontolojik bir akrabalık taşır.

2.2. İrade Krizi, Sorumluluk ve Bürokrasi/Kader Sığınaklarının Reddi

Arendt’te irade ve eylemin getirdiği riskler, faili trajik ama kaçınılmaz bir ahlaki sorumlulukla karşı karşıya bırakır. Fail, eylemlerinin yükünü sırtlanmak zorundadır. Arendt’in Eichmann analizinde merkeze aldığı "bürokratik itaat, emirlere sığınma ve fail kimliğinin sistem içinde silinmesi" eleştirisi; Mu‘tezile’nin teolojik düzeyde Cebriyye ekolüne yönelttiği "kaderin arkasına saklanarak, ilahi iradeyi bahane ederek ahlaki sorumluluktan kaçma" refleksine yönelik radikal eleştirisiyle yapısal olarak birebir örtüşür. Mu‘tezile’ye göre, "Ben ne yapayım, kaderimde bu kötülüğü işlemek varmış, Allah bana bunu yaptırdı" demek teolojik bir sahtekarlıktır. Eichmann’ın "Ben ne yapayım, sistemin sadık bir memuruydum" demesi de siyasal bir sahtekarlıktır. Her iki düşünce çizgisi de insanı, eylemlerinin sorumluluğunu üstlenmeye zorlayan radikal birer sorumluluk ahlakı inşa eder.

2.3. Kamusallık, Ortak İyi ve "Emr bi’l-Ma‘rûf"un Siyasal Ontolojisi

Arendt’te eylem ancak çoğulluk içinde, diğer insanlarla kurulan adil ve eşit bir kamusal ilişkide, ortak iyi adına gerçekleştirildiğinde felsefi anlamını bulur.[46] Mu‘tezile kelamında da ahlaki ilkelerin (hüsün ve kubuh / iyi ve kötü) akılla bilinebilir ve inşa edilebilir olduğu tezi, insanların bir arada yaşarken kuracakları toplumsal düzenin rasyonel ve kamusal bir müzakere zeminine oturmasını sağlar.[47] Daha da önemlisi, Mu‘tezile’nin temel esaslarından biri olan "emri bi’l-ma‘rûf nehy ani’l-münker" (iyiliği emretmek, kötülükten sakındırmak) ilkesi, Müslüman özneye toplumsal ve siyasal alandaki adaletsizliklere karşı ‘’fiilen müdahale etme, ses çıkarma ve kamusal eylemde bulunma’’ sorumluluğu yükler. [48] Bu ilke, pasif, boyun eğen, evine kapanmış bir dindarlık modelini tasfiye ederek; kamusal alana çıkan, zulme karşı "söz ve fiil" üreten otonom bir siyasal fail portresi çizer ki bu durum Arendt’in kamusal alanda eyleyen otonom vatandaşıyla çarpıcı bir paralellik gösterir.

Bu nedenle, İslâmîyet’in ilk devrinde Teolojik akım (fırka/hep) olarak sunulan Cebriyye, Mutezile ve Mürcie’nin bu siyasî erk mücadelelerine teorik arka plan sağlamak çabaları, Müslüman filozofların bu çatışma ortamından çıkıp politik rasyonalizmi yeniden gündeme getirmeye çalışmaları, özellikle Farabi’in etik politik bir sistem oluşturma girişimi ayrıntılı incelenmelidir. [49]

SONUÇ

Burada, yirminci yüzyıl siyaset felsefesinin en özgün figürlerinden Hannah Arendt’in modernite eleştirisi, ‘’vita activa’’ hiyerarşisi, kamusal alan kuramı ve irade felsefesi incelenmiştir. Arendt’in modernitenin yarattığı edilgen, üreten-tüketen, düşüncesiz ve siyasal olarak felç olmuş "eylemeyen" insan tipine karşı önerdiği radikal kamusal fail modeli felsefi olarak temellendirilmiştir.

Çalışmanın son bölümünde gerçekleştirilen felsefi hamleyle; Arendt’in fenomenolojik ve antik temelli seküler fail ontolojisi, İslam kelam geleneğinin rasyonalist okulu Mu‘tezile’nin teolojik determinizme ve kaderciliğe karşı bayrak açan, insanı kendi eyleminin mutlak sorumlusu ve yaratıcısı kılan "özgür fail" (fail-i nümayan) tasavvuru ile diyaloga sokulmuştur.

Bu kavramsal temas ve inşa edilen geçiş köprüsü, sadece tarihsel bir karşılaştırma analizi değildir. Aksine bu çalışma; tezin ana gövdesinde gerçekleştirilecek olan, modern çağın krizlerine, totaliter eğilimlerine ve insanın edilgenleşmesine karşı, ‘’Mu‘tezile felsefesi merkezli, rasyonel ve özgürlükçü bir İslam siyaset ontolojisinin” kavramsal ve teorik altyapısını hazırlamaktadır. Hem Arendt hem de Mu‘tezile, yüzyıllar ve kültürler ötesinden bizlere aynı evrensel hakikati bbirisi Batı felsefesi, diğeri İslam düşünce geleneği açısından söylemektedir: İnsan, sistemlerin, bürokrasilerin ya da determinist kader senaryolarının pasif bir kurbanı değildir; o, irade sahibi, yeni başlangıçlar yapabilen, dünyayı dönüştürme kudretine sahip özgür ve sorumlu yegane faildir.

KAYNAKÇA

Arendt, Hannah. Antisemitizm: Totalitarizmin Kökenleri - 1. çev. Bahadır Sina Şener. İstanbul: İletişim Yayınları, 1996.

Arendt, Hannah. Emperyalizm: Totalitarizmin Kökenleri - 2. çev. Bahadır Sina Şener. İstanbul: İletişim Yayınları, 1998.

Arendt, Hannah. Totalitarizm: Totalitarizmin Kökenleri – 3. Çev. Bahadır Sina Şener. İstanbul: İletişim Yayınları, 2016.

Arendt, Hannah. İnsanlık Durumu. çev. Bahadır Sina Şener. İstanbul: İletişim Yayınları, 2014.

Arendt, Hannah. Eichmann Kudüs’te: Kötülüğün Sıradanlığı Üzerine Bir Rapor. çev. Özge Çelik. İstanbul: Metis Yayınları, 2009.

Arendt, Hannah. Geçmişle Gelecek Arasında. çev. Bahadır Sina Şener. İstanbul: İletişim Yayınları, 2006.

Arendt, Hannah. Karanlık Zamanlarda İnsanlar. çev. Mehmet Ali Kılıçbay. İstanbul: İletişim Yayınları, 1998.

Arendt, Hannah. Zihinsel Yaşam: Düşünme. çev. Ahmet Emre Zeybekoğlu. İstanbul: İletişim Yayınları, 2018.

Çelebi, İlyas. "Mu‘tezile". TDV İslâm Ansiklopedisi. 12 Nisan 2026.

Gündoğar, Hamdi. "Mu‘tezile Mezhebinde İnsanın Fiilleri Problemi". Cumhuriyet Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 8/2 (Aralık 2004), 205-218. https://dergipark.org.tr/tr/pub/cuifd/article/255986

Kılıç, Yavuz. "Geçmişle Gelecek Arasında İnsan". Bursa Uludağ Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi Felsefe Dergisi 19 (Ekim 2012), 77-90. https://dergipark.org.tr/tr/pub/kaygi/article/288776

Türk, Duygu. "Eşitlik, Özgürlük, Otorite: Arendt ve Rancière'i Karşılıklı Düşünmek". Mülkiye Dergisi 40/3 Eylül 2016), 87-114. https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/487410

Uyanık, Mevlüt-Aygün Akyol, İslam Felsefesine Giriş, (Ankara: Elis Yayınevi, 2020),

Uyanık, Mevlüt, Türk Felsefesinin Temalaştırılması, Ankara: Elis Yayınevi, 2025

Uyanık, Mevlüt, Açık Toplum İçin Bir Nefes Felsefe, İstanbul: Post Yayınevi, 2023

[1] Hannah Arendt, İnsanlık Durumu, çev. Bahadır Sina Şener, (İstanbul: İletişim Yayınları, 2014), 320.

[2] Arendt, İnsanlık Durumu, çev. Bahadır Sina Şener, 325.

[3] Yavuz Kılıç, “Geçmişle Gelecek Arasında İnsan”, Bursa Uludağ Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi Felsefe Dergisi 19 (Ekim 2012), 80. https://dergipark.org.tr/tr/pub/kaygi/article/288776

[4] Hannah Arendt, Geçmişle Gelecek Arasında, çev. Bahadır Sina Şener, (İstanbul: İletişim Yayınları, 2006), 45.

[5] Duygu Türk, “Eşitlik,Özgürlük,Otorite: Arendt ve Ranciere’i Karşılıklı Düşünmek”, Mülkiye Dergisi 40/3 (Eylül 2016), 89. https://dergipark.org.tr/en/pub/mulkiye/article/432767

[6] “Bu noktada Mutezile akılcılığını tam anlamıyla rasyonalizm olarak nitelendirmek zordur, çünkü ele aldığı ana konu, teolojik sorunlarla sınırlı olmuştur. Örneğin özgür irade sorunu ile ilgileniyorlardı, ama bunu felsefi açıdan değil de Allah kavramını ne derece etkilediği; yani özgür iradenin adil bir Allah fikriyle bağdaşıp bağdaşmayacağı açısından ele alıyorlardı. Burada farklı bir kültür ve medeniyetin filozoflarının ilgilerini haklı göster meye çalışma söz konusu olup aslında bu, kelamî bir kaygının sonucuydu.”Mevlüt Uyanık-Aygün Akyol, İslam Felsefesine Giriş, (Ankara: Elis Yayınevi, 2020), 51, 177, 182.

[7] Hannah Arendt, Karanlık Zamanlarda İnsanlar, çev. Mehmet Ali Kılıçbay, (İstanbul: İletişim Yayınları, 1998), 45.

[8] Arendt, Karanlık Zamanlarda İnsanlar, çev. Mehmet Ali Kılıçbay, 52.

[9] Arendt, Karanlık Zamanlarda İnsanlar, çev. Mehmet Ali Kılıçbay, 60.

[10] Arendt, İnsanlık Durumu, çev.Bahadır Sina Şener, 42.

[11] Hannah Arendt, Emperyalizm: Totalitarizmin Kökenleri, çev. Bahadır Sina Şener, (İstanbul: İletişim Yayınları, 1998), 125.

[12] Hannah Arendt, Antisemitizm: Totalitarizmin Kökenleri, çev. Bahadır Sina Şener, (İstanbul: İletişim Yayınları, 1996), 280.

[13] Hannah Arendt, Totalitarizm: Totatlitarizmin Kökenleri, çev. Bahadır Sina Şener, (İstanbul: İletişim Yayınları, 2016), 190.

[14] Arendt, Totalatirzm: Totatlitarizmin Kökenleri, çev. Bahadır Sina Şener, 195.

[15] Arendt, Totalitarizm: Totatlitarizmin Kökenleri, çev.Bahadır Sina Şener, 210.

[16] Arendt, İnsanlık Durumu, çev. Bahadır Sina Şener, 75.

[17] Arendt, İnsanlık Durumu, çev. Bahadır Sina Şener, 82.

[18] Arendt, İnsanlık Durumu, çev.Bahadır Sina Şener,95.

[19] Arendt, İnsanlık Durumu, çev.Bahadır Sina Şener,110.

[20] Arendt, İnsanlık Durumu, çev.Bahadır Sina Şener,175.

[21] Arendt, İnsanlık Durumu, çev.Bahadır Sina Şener,185.

[22] Arendt, İnsanlık Durumu, çev.Bahadır Sina Şener,235.

[23]Türk,Eşitlik,Özgürlük,Otoriite: Arendt ve Ranciere’i Karşılıklı Düşünmek ,92. https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/487410

[24]Arendt, İnsanlık Durumu, çev.Bahadır Sina Şener, 238.

[25]Arendt, İnsanlık Durumu, çev.Bahadır Sina Şener,240.

[26]Arendt, İnsanlık Durumu, çev.Bahadır Sina Şener, 44.

[27] Kılıç, Geçmişle Gelecek Arasında İnsan, 84. https://dergipark.org.tr/tr/pub/kaygi/article/288776

[28] Arendt, İnsanlık Durumu, çev.Bahadır Sina Şener, 245.

[29] Arendt, Geçmişle Gelecek Arasında, çev. Bahadır Sina Şener, 180.

[30] Arendt, Geçmişle Gelecek Arasında, çev. Bahadır Sina Şener, 195.

[31] Arendt, İnsanlık Durumu, çev. Bahadır Sina Şener, 290.

[32] Arendt, İnsanlık Durumu, çev. Bahadır Sina Şener, 292.

[33] Arendt, İnsanlık Durumu, çev. Bahadır Sina Şener, 295.

[34] Arendt, İnsanlık Durumu, çev. Bahadır Sina Şener, 300.

[35] Arendt, Zihnin Yaşamı, çev. İsmail Ilgar (İstanbul: İletişim Yayınları, 2018), 72.

[36] Arendt, Zihnin Yaşamı, çev. İsmail Ilgar, 72.

[37] Hannah Arendt, Eichmann Kudüs’te: Kötülüğün Sıradanlığı Üzerine Bir Rapor, çev. Özge Çelik (İstanbul: Metis Yayınları, 2009), 142.

[38] Arendt, Eichmann Kudüs’te: Kötülüğün Sıradanlığı Üzerine Bir Rapor, çev. Özge Çelik 150.

[39] Arendt, Eichmann Kudüs’te: Kötülüğün Sıradanlığı Üzerine Bir Rapor, çev. Özge Çelik 155.

[40] Arendt, Zihnin Yaşamı, çev. İsmail Ilgar, 80.

[41] İlyas Çelebi, “Mu’tezile”, TDV İslam Ansiklopedisi (Erişim 12 Nisan 2026). https://islamansiklopedisi.org.tr/mutezile

[42] Hamit Gündoğar, “ Mu’tezile Mezhebinde İnsanın Fiilleri Problemi”, Cumhuriyet Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 8/2 (Aralık 2004), 208 https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/222327

[43] Kur'an-ı Kerim, Bürûc Suresi, 85/16

[44] Kādî Abdülcebbâr, Şerhu’l-Usûli’l-Hamse (Mu‘Tezile’nin Beş İlkesi) Mukaddime - Mu‘tezile’nin Beş İlkesi, çev.: İlyas Çelebi, (İstanbul: Türkiye Yazma Eserler Kurumu Başkanlığı Yayınevi, 2013), 196-198, Uyanık-Akyol, İslam Felsefesine Giriş, 177

[45] Mevlüt Uyanık, Türk Felsefesinin Temalaştırılması, Ankara: Elis Yayınevi, 2025, 200, Uyanık, Mevlüt, Açık Toplum İçin Bir Nefes Felsefe, İstanbul: Post Yayınevi, 2023, 39.

[46] Gündoğar, “Mu’tezile Mezhebinde İnsanın Fiilleri Problemi”, 212. https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/222327

[47] Çelebi, “Mu’tezile”.

[48] Çelebi, Mu’tezile.

[49] Uyanık, Açık Toplum İçin Bir Nefes Felsefe, 85

Uğurludağ Belediyesi tarafından yapılan açıklamada, halk sağlığının korunmasının öncelikli konular arasında yer aldığı belirtildi. Çalışmaların, vatandaşların park ve sosyal alanları gönül rahatlığıyla kullanabilmesi amacıyla yürütüldüğü ifade edildi.

Açıklamada, “Hemşehrilerimizin ve özellikle geleceğimiz olan çocuklarımızın parklarımızda güvenli ve sağlıklı şekilde vakit geçirebilmesi için ilçe genelindeki tüm çocuk oyun parkları ve yeşil alanlarda periyodik ilaçlama çalışmalarımızı kesintisiz sürdürüyoruz” denildi.

Belediye, rutin temizlik ve ilaçlama faaliyetlerinin yaz boyunca belirlenen program doğrultusunda devam edeceğini bildirdi.

2026 yılı ormancılık İş programı ve gerçekleşmelerin ele alındığı toplantı, Samsun Orman İşletme Müdürlüğü ev sahipliğinde gerçekleştirildi.
Toplantıya Amasya, Samsun, Tokat ve Çorum illerinde kurulu 15 orman işletme müdürü il ve Samsun Orman Fidanlık Müdürlüğü amiri katıldı.

Amasya Orman Bölge Müdürü Ferdi Özer’in başkanlık ettiği değerlendirme toplantısında, 2026 iş programları doğrultusunda işletmelerce yürütülen ormancılık çalışmalarının Haziran sonu itibariyle gerçeklemeleri değerlendirilerek, yıl sonu hedeflerine ulaşılması noktasında öneri ve değerlendirmede bulunuldu.

İstişare ve değerlendirmelerin ardından yapılması gerekenler talimatlandırılarak toplantı sona erdi.

İl Müdürlüğüne bağlı Sosyal Hizmet Merkezi Müdürlüğünde düzenlenen eğitim, Aile Eğitim Programı (AEP) Eğiticisi Psikolog Pınar Sevencan tarafından verildi.

Programda katılımcılara; evlilikte etkili iletişim ve yaşam becerileri, aile bütçesinin yönetimi ve finansal sorumluluklar, evlilik ve sağlık, aile hukuku çerçevesinde eşlerin hak ve yükümlülükleri ile proje kapsamında sunulan destekler hakkında kapsamlı bilgiler aktarıldı.

İl Müdürlüğünden yapılan açıklamada, eğitimlerle evlilik hazırlığındaki gençlerin evlilik hayatına bilinçli ve sağlıklı bir başlangıç yapmalarının, etkili iletişim becerileri kazanmalarının, karşılaşabilecekleri sorunlarla başa çıkma kapasitelerinin artırılmasının ve güçlü aile yapısının desteklenmesinin hedeflendiği belirtildi.

Açıklamada, "Güçlü aile, güçlü toplum, güçlü Türkiye" anlayışıyla gençlerin yanında olmaya devam edileceği vurgulandı.

Bayat Ziraat Odası Başkanlığı tarafından yapılan açıklamada, kaliteli tohumun güçlü üretimin temel unsurlarından biri olduğu vurgulandı. Modern tesis aracılığıyla üreticilerin ihtiyaçlarına cevap verildiği ve tarımsal üretimde verimliliğin artırılmasının hedeflendiği belirtildi.

Açıklamada, “Her temizlenen tohum, bereketli bir hasadın ilk adımıdır. Alın teriyle yoğrulan emeklerin bolluk ve bereketle karşılık bulmasını diliyoruz. Üreticilerimizin daha verimli ve daha kaliteli ürün elde edebilmesi için tesisimizle hizmet vermeye devam ediyoruz” ifadelerine yer verildi.

Tohum eleme hizmetinden yararlanmak isteyen üreticilerin, 0538 950 37 86 ve 0538 633 96 79 numaralı telefonlardan Bayat Ziraat Odasına ulaşarak detaylı bilgi alabilecekleri bildirildi.

Bayat Ziraat Odası Başkanlığı, üretim yapan ve emek veren tüm çiftçilere teşekkür ederek yeni sezonun bereketli, kazançlı ve hayırlı geçmesi temennisinde bulundu.

İlgili valilikler tarafından alınan kararlar doğrultusunda, kentlerdeki ormanlık alanlara girişlerin 30-31 Ekim 2026 tarihlerine kadar yasaklandığı bildirildi.

Yaz mevsimiyle birlikte sıcaklık değerlerinin yükseldiğine dikkat çekilen açıklamada, muhtemel orman yangınlarının önlenmesi amacıyla tedbirlerin artırıldığı belirtildi.

Mangal, semaver, kamp ve piknik yasak

Alınan karar kapsamında resmî piknik ve mesire alanları dışında kalan ormanlık bölgelere giriş yapılamayacak. Ormanlık alanlardan geçen yollar ile orman kenarlarında mangal, semaver ve her türlü ateşin yakılması da yasak olacak.

Bu alanlarda kamp ve piknik yapılamayacak. Resmî piknik ve mesire alanlarında düzenlenen etkinliklerde ise yangına neden olabilecek havai fişek, meşale ve benzeri yanıcı maddelerin kullanılmasına izin verilmeyecek.

Bitki ve tarla artıkları yakılamayacak

Anızların, bağ ve bahçe temizliği sonucu ortaya çıkan artıkların, tarla atıklarının ve her türlü bitki örtüsünün yakılması da yasaklar arasında yer aldı.

Yetkililer, ormanlık alanların çevresinde ateş yakılmaması, yanıcı maddelerin doğaya bırakılmaması ve yangın riskini artıracak davranışlardan kaçınılması konusunda vatandaşları uyardı.

Kararlara uymayan kişiler hakkında adli ve idari yaptırım uygulanacağı bildirildi. Resmî piknik ve mesire alanlarına ilişkin bilgilere Orman Genel Müdürlüğünün ilgili kanallarından ulaşılabileceği belirtildi.

Ulaştepe Mahallesi’nden vatandaşları Temenne Park Sosyal Tesisleri’nde ağırlayan Başkan Çizikci, katılımcılarla gönül sofrasında buluştu.

Programın ardından açıklamada bulunan Çizikci, vatandaşların memnuniyetinin kendileri için en büyük mutluluk olduğunu belirtti.

Başkan Çizikci, “Sözümüz de bir, gönlümüz de… Memleketimizin memnuniyeti en büyük mutluluğumuz” ifadelerini kullandı.

AK Parti Çorum Merkez İlçe Başkanı Mustafa Alagöz, İl Genel Meclisinin kent merkezi ve kırsal bölgelerde yürüttüğü çalışmaların önemine dikkat çekerek, kurumlar ile teşkilat arasındaki istişare ve iş birliğinin devam edeceğini belirtti.

Alagöz, “Milletimize hizmet yolunda güçlü teşkilat anlayışı ve ortak istişare kültürüyle Çorum’umuz için birlik ve beraberlik içinde çalışmayı sürdüreceğiz. Sayın Başkanımıza yeni görevinde başarılar diliyoruz” ifadelerini kullandı.

İl Genel Meclisi Başkanı Duran Bıyık da ziyaretten duyduğu memnuniyeti dile getirerek, Mustafa Alagöz ve beraberindeki yönetim kurulu üyelerine teşekkür etti.

Ziyaret, karşılıklı iyi dileklerin iletilmesi ve hatıra fotoğrafı çekilmesinin ardından sona erdi.

Denetimler kapsamında hayvanların bulunduğu işletmelerde yerinde inceleme yapıldı. Hayvan varlığı, kayıt durumu ve sevk süreçlerine ilişkin belgeler değerlendirilirken, hayvanların genel sağlık durumları da gözlemlendi.

Teknik personel tarafından işletme sahiplerine, hayvan kayıtlarının güncel tutulması, sevk ve nakil işlemlerinin mevzuata uygun şekilde gerçekleştirilmesi ve hayvan hareketlerinin düzenli olarak bildirilmesi konularında bilgi verildi.

İl Tarım ve Orman Müdürlüğü, ithal hayvanların düzenli takibinin hayvan sağlığının korunması, muhtemel hastalık risklerinin önlenmesi, izlenebilirliğin sağlanması ve kayıt sisteminin sağlıklı şekilde yürütülmesi açısından büyük önem taşıdığını bildirdi.

Üreticilerin bilinçlendirilmesi ve hayvancılık faaliyetlerinin sürdürülebilir şekilde devam ettirilmesi amacıyla tespit ve kontrol çalışmalarının titizlikle sürdürüleceği belirtildi.

Ziyarette Mahalle Muhtarı Mehmet Bölükbaş ile görüşen Vali Çalgan, mahallede yürütülen çalışmalar, vatandaşların talepleri ve çözüm bekleyen konular hakkında bilgi aldı.

Mahallelerin ihtiyaçlarının yerinde tespit edilmesinin kamu hizmetlerinin daha etkin ve verimli yürütülmesine katkı sağladığını belirten Çalgan, vatandaş odaklı hizmet anlayışının önemine dikkat çekti.

Vali Çalgan, mahalleye yönelik çalışmaların ilgili kamu kurumlarıyla koordinasyon içerisinde sürdürüleceğini ifade etti.

Programda, 15 Temmuz şehitleri başta olmak üzere vatanın bölünmez bütünlüğü uğruna can veren tüm şehitler rahmet ve minnetle anıldı. Ebediyete irtihal eden gaziler için de dualar okundu.

Valilikten vefa mesajı

Çorum Valiliği tarafından yapılan açıklamada, “Vatanımız uğruna canlarını feda eden tüm şehitlerimizi rahmet, minnet ve şükranla yâd ediyor, ebediyete irtihal eden kahraman gazilerimizi saygıyla anıyor, hayatta olan gazilerimize sağlık ve huzur diliyoruz.” ifadelerine yer verildi.

Ayasofya’nın milletin hafızasında ve gönlünde özel bir yere sahip olduğunu vurgulayan Alar, açıklamasında şu ifadelere yer verdi:

“Genel Başkanımız ve Cumhurbaşkanımız Sayın Recep Tayyip Erdoğan’ın güçlü iradesiyle, 86 yıllık hasret sona erdi; Ayasofya-i Kebir Cami-i Şerifi yeniden ezanla, salâyla ve secdeyle buluştu.

Milletimizin hafızasında ve gönlünde müstesna bir yere sahip olan bu tarihî kararın yıl dönümünü gururla yâd ediyor, Rabbimden bu kutlu mabette yükselen ezanları ve edilen duaları kıyamete kadar daim eylemesini niyaz ediyorum.”

Çorum Kına Organizasyon tarafından organize edilen etkinlik, Turgut Köyü Muhtarı Kazım Demir'in katkılarıyla Turgut Köyü İlkokulu Bahçesi'nde saat 12.00-17.00 arasında yapılacak.

Şenlik kapsamında sanatçı Yeter Şahin sahne alırken, kavalda Ali Bektaş, bağlamada Fikret Özpolat, klavyede Emre Alnıak, kabak kemanede Bora Gökgöz ve Ercan Aygün performans sergileyecek. Programda ayrıca halk oyunları gösterileri ve Çorum Sıra Gecesi Ekibi'nin gösterileri de yer alacak.

Etkinliğin sunuculuğunu Uğur Çınar üstlenirken, organizasyon Çorum Etkinlik ve Organizasyoncular Dernek Başkanı Revhan Bolat'ın koordinasyonunda gerçekleştirilecek.

Turgut Köyü'nde düzenlenecek şenliğe tüm vatandaşlar davet edildi.

‘Kardeşlik Kalbimizde, Gelecek Aklımızda’ temasıyla düzenlenen kongreye MHP Genel Sekreter Yardımcısı ve Çorum Milletvekili Vahit Kayrıcı, MHP Çorum İl Başkanı Mehmet İhsan Çıplak, Ülkü Ocakları Çorum İl Başkanı Abdullah Dalyan, Sungurlu Belediye Başkanı Muhsin Dere, Türk Büro-Sen Genel Başkan Yardımcımı Sami Çam, ilçe parti temsilcileri, Ülkü Ocakları ilçe başkanları, KAÇEP birim temsilcileri ve çok sayıda parti üyesi katıldı.
Saygı duruşu ve İstiklal Marşı’nın okunmasının ardından divan heyeti MHP Çorum Milletvekili Vahit Kayrıcı başkanlığında oluştu.Konuşmalarının ardından seçimlere geçildi. Seçimlere tek liste halinde katılan mevcut Başkan İsa Duru güven tazeledi.

İsa Duru başkanlığında oluşturulan MHP’nin yeni Alaca İlçe Yönetimi şu şekilde oluştu: Fatih Mehmet Bulut, Bahadır Koç, Kazım Bayat, İlhan Salış, İlhami Demirbilek, Şamil Aykaç, İsmail Yalçınkaya, Bilgehan Demir, İkram Şimşek, Kenan İstek, Davut Bolat, Abdullah Kaan Kağızman, Muhammet Emin Doğan ve Sefa Alemdaroğlu.

Yönetim Kurulu Yedek Listesi ise şu isimlerden oluştu: Mehmet Ali Turan, İbrahim Kılıç, İsmail Sarı, Fatih Cuma, Burak Çağır, Nuray Alemdaroğlu, Selma Demirbilek, Murat Yelkuvan, Ferhat Vural, Birol Bayat, Mert Çinkul, Yakup Çiçek, Süleyman Alemderoğlu ve Gökhan Arslan.
MHP Çorum İl Başkanı Mehmet İhsan Çıplak, yaptığı açıklamada, MHP’nin her kongresinin kazananın birlik, beraberlik, kardeşlik ve ülküdaşlık olduğu bir irade beyanı olduğunu söyledi.

MHP kongrelerinin teşkilatların gücünü, davaya olan bağlılığı ve geleceğe yönelik kararlılıklarını ortaya koyan önemli dönüm noktaları olduğunu kaydeden Çıplak, şöyle dedi:

“Bizler büyük bir aileyiz. Aynı hedefe yürüyen, aynı ülküye gönül veren, aynı davanın sancaktarlığını yapan bir hareketin mensuplarıyız.
Her birimiz birbirimizin yol arkadaşı, dava kardeşi ve gönül yoldaşıyız. Gücümüzü birlik ve beraberliğimizden alarak, milletimize hizmet yolunda kararlılıkla yürümeye devam edeceğiz.

Olağan Kongremiz sonucunda oluşan yeni yönetimimize, başta Alaca İlçe Başkanımız İsa Duru olmak üzere seçilen tüm Yönetim Kurulu Üyelerimizi tebrik ediyor; görevlerinde üstün başarılar diliyoruz.”

Yurt dışından memleketleri olan Çorum'a gelen ve takımın yeni sezon formasının çıktığını duyar duymaz satış noktasına geldiklerini belirten baba Ahmet Yılmaz ile oğlu Toprak Yılmaz, Çorum FK'nın Süper Lig'e yükselmesinin kendilerini gururlandırdıklarını ifade etti.
Bir diğer taraftar Emre Erkan da formaları çok beğendiklerini belirterek Çorum FK'ya başarılar diledi. Ahmet Eroğlu ise yurtdışındaki akrabalarını da düşünerek 17 adet forma aldığını belirtti.

Yeni sezonda taraftarların formalarıyla birlikte yerini almasının gurur verici olacağına dikkat çeken Çorum Kırmızı Şimşekler Tribün Lideri Hüseyin Nalcı, "Bugün formalarımız çıktı.

Taraftarlarımıza çok teşekkür ederiz. İzdiham diyebiliriz, bizim için gurur verici. Takımımızın Süper Lig'de olması, taraftarlarımızın çocukları ve eşleriyle birlikte forma alması bizi çok mutlu etti. Ben tribün lideri olarak herkes tribünde formalarıyla, atkılarıyla olsun istiyorum. Görsellik için de çok güzel bir şey. Buradaki manzara beni çok mutlu etti. Herkese sesleniyorum, bitmeden gelip formalarınızı alın" diye konuştu.

“Rota Maarif”te okulların taban puanları, yüzdelik dilimleri, kontenjanları ve özellikleri gibi tercih sürecinde ihtiyaç duyulan birçok bilgi yer alıyor. Öğrenci ve veliler, platform üzerinden okulları karşılaştırarak kendi başarı durumları ve beklentileri doğrultusunda daha bilinçli tercihler yapabilecek.

Çorum İl Millî Eğitim Müdürlüğü tarafından yapılan açıklamada, platformun LGS tercih döneminde öğrenci ve velilere önemli kolaylık sağlayacağı belirtilerek “Rota Maarif”e meb.ai/6xuxhg adresinden ulaşılabileceği bildirildi.

Bu sırada diğer hasta ve yakınlarının kan bulmakta çektiği güçlüğü fark edince gönüllü bağışçı olmaya karar veren Aktaş, ilk kez 28 yaşında kan bağışında bulundu.

Daha sonra düzenli aralıklarla Türk Kızılaya kan vermeye devam eden Aktaş, kısa süre önce 35'inci kan bağışında bulunması dolayısıyla altın madalya ve teşekkür beratı ile ödüllendirildi.

Aktaş, AA muhabirine, kendisine verdiği sözü tutmaya devam edeceğini, üst sınır olan 65 yaşına kadar kan bağışında bulunacağını söyledi.

Tedavi sürecinde annesine 6 ünite kan lazım olduğunu belirten Aktaş, "Annemin kan ihtiyacını kurumdan arkadaşlarla temin ettik ama annemle beraber ameliyata giren insanların kan temin etmekte ne kadar güçlük yaşadığını fark ettiğimde kendime de bir söz verdim. 'Ben gönüllü bağışçı olacağım ve devamlı kan vereceğim' dedim." ifadesini kullandı.

Kan bağışladıktan sonra Kızılaydan geri dönüş mesajı aldığını anlatan Aktaş, "Bağışladığınız kan hasta sahiplerine ulaştırıldı, bir hayata dokunuş yaptınız' diye. Bu mesajı gördüğümde aldığım haz birçok şeyde yok. Çok mutlu oluyorum." diye konuştu.

Eşi ve 4 çocuğunun da kan bağışı konusunda kendisini desteklediğini vurgulayan Aktaş, "Aynı bilinci çocuklarıma aşılamaya çalıştım. Çocuklarım da aynı şekilde, kardeşlerimde, ailemde ve yakın çevremde de kan bağışçısı insanlar var. Bütün vatandaşlarımızın bilinçli şekilde kan bağışçısı olmalarını, bir hayata dokunmanın hazzını yaşamalarını, bu hissi tatmalarını tavsiye ediyorum." dedi.

Olayın meydana geldiği anlar bir iş yerinin güvenlik kamerası tarafından saniye saniye kaydedildi. Görüntülerde hortumun aniden oluştuğu, çevredeki hafif yapıları ve park halindeki araçları etkilediği dikkat çekti.

Pazartesi Pazarı alanında oluşan hortum paniğe neden oldu

Ulukavak Mahallesi’nde bulunan Pazartesi Pazarı alanında oluşan hortum, özellikle pazar çevresindeki vatandaşları endişelendirdi. Hortumun etkisiyle bölgede park halindeki bir minibüs ile bir hafif ticari aracın şiddetli şekilde sarsıldığı kaydedildi.

Olay anında pazarda bulunan bir kişinin, hortumun yaklaştığını fark ederek hızla olay yerinden uzaklaştığı görüldü. Olayda herhangi bir can kaybı ya da yaralanma yaşanmadı ancak oluşan ani doğa olayı, çevrede kısa süreli panik yarattı.

Hortum anı güvenlik kamerasıyla kaydedildi

Hortumun meydana geldiği anlar, pazaryerine yakın bir iş yerine ait güvenlik kamerasına yansıdı. Kayıtlarda, hortumun aniden oluştuğu, çevredeki tozları savurduğu ve park halindeki araçları şiddetli şekilde sarstığı net şekilde görülüyor.

Kısa sürede etkisini kaybeden hortumun ardından vatandaşlar yaşadıkları şaşkınlığı gizleyemezken, olayla ilgili herhangi bir maddi hasar bildirilmedi.

Pençe-Kilit operasyonu bölgesinde 20 Şubat Perşembe günü bölücü terör örgütü mensupları ile çıkan çatışmada Piyade Sözleşmeli Er Mustafa Uslu şehit düştü. 24 yaşındaki Şehit Mustafa Uslu’nun cenazesi, dün gece saatlerine askeri uçakla Merzifon Havalimanı’na getirildi. Ailesi ve protokol üyeleri tarafından karşılanan Mustafa Uslu’nun naaşı, daha sonra tören için memleketi Bayat ilçesine bağlı Çukuröz köyüne getirildi. Helallik istenmesinin ardından Şehit Mustafa Uslu için tören düzenlendi. Öğlen namazını müteakiben kılınan cenaze namazının ardından Şehit Mustafa Uslu’nun cenazesi köy mezarlığında toprağa verildi.

Vali, "Vatana helal olsun" diyen babayı alnından öptü

Bekar olduğu öğrenilen Mustafa Uslu’nun kardeşleri, Recep, Ramazan, Döndü ve Fatma Uslu ile annesi Keziban Uslu, babası Sadık Uslu ve aile yakınları tabutun başında gözyaşı döktü. Şehit Mustafa Uslu’nun babası Sadık Uslu ise gözyaşı dökerken, "Asker oğlum vatana helal olsun" diyerek bağırdı. Güçlükle yürüyen baba Sadık Uslu’nun yanına gelen Çorum Valisi Ali Çalgan, kendisini alnından öptü.

Mevzisini son ana kadar terk etmemiş

Öte yandan, İHA muhabirinin ulaştığı bilgilere göre, Piyade Sözleşmeli Er Mustafa Uslu'nun Pençe-Kilit operasyonu alanındaki üs bölgesine sızmaya çalışan teröristler ile sis sebebiyle 5 metreye kadar düşen görüş mesafesine rağmen mevzisini terk etmeyerek son ana kadar çatıştığı öğrenildi. Mehmetçik tarafından, saldırıyı gerçekleştirdiği değerlendirilen 3 teröristin ise olaydan kısa süre sonra kaçmaya çalışırken etkisiz hale getirildiği ve Uslu’nun kanının yerde bırakılmadığı bilgisine ulaşıldı.

Cenaze törenine Sanayi ve Teknoloji Bakan Yardımcısı Zekeriya Çoştu, Çorum Valisi Ali Çalgan, AK Parti Çorum Milletvekilleri Oğuzhan Kaya ve Yusuf Ahlatçı, Çorum Belediye Başkanı Halil ibrahim Aşgın, askeri erkan, protokol üyeleri ve çok sayıda vatandaş katıldı.

Çevredeki vatandaşlar 112'yi arayarak yardım istedi.

Bu sırada aynı sokakta esnaflık yapan Eren Ünal, iş yerindeki yangın tüpünü alarak yangını söndürdü.

Ünal, AA muhabirine yaptığı açıklamada, itfaiye gelene dek çöpteki yangının tarihi yapıya sıçrama tehlikesi olduğunu, bu nedenle yangına müdahale ettiğini söyledi.

Ünal, yangının çöp konteynerine dökülen soba külünden çıkmış olabileceğini kaydetti.

Bu arada vatandaşlar 112'yi arayarak, yangının söndürüldüğünü haber verdi.

Sağlık görevlilerinin olay yerinde yaptığı ilk müdahalenin ardından yaralılardan M.K, Erol Olçok Eğitim ve Araştırma Hastanesi'ne, zanlı İ.Ö ise kentte bulunan özel bir hastaneye kaldırılarak tedavi altına alındı. Olayın duyulmasının ardından M.K.'nin yakınları hastaneye akın ederken, polis ekipleri hastanede geniş güvenlik önlemi aldı.

Olayla ilgili başlatılan soruşturma sürüyor.

İznin ardından bina sakinleri evlerine, görevlilerce verilen baretleri takarak girdi ve ihtiyaç duydukları bazı eşyaları aldı.

Çorum Belediyesi ekipleri de bina içindeki hasarı tespit etmek üzere inceleme yaptı.

Patlamadan etkilenen daireler görüntüledi

Akıncı Apartmanı'nın, Hilal Apartmanı'na bakan cephesindeki dairelerin camlarının kırıldığı, cephe duvarlarının bazı bölümlerinin yıkıldığı, eşyaların hasara uğradığı görüldü.

Akıncı Apartmanı sakinlerinden Şahin Alkan, AA muhabirine, patlama nedeniyle evdeki eşyalarının paramparça olduğunu söyledi.

Patlamanın ardından kiraladığı başka bir evde kalmaya başladığını belirten Alkan, "Bugün girmemize izin verilince evden kıyafet ve yiyecek bir şeyler aldık. Canımızın sağ olması bize yeter. Mal elimizin kiridir." dedi.

Apartman sakinlerinden Mustafa Sungurlu da patlamanın ardından kardeşinin evine yerleştiğini dile getirerek, "Evin içi cam kırıkları ve molozla dolu. Her şey çok kötü." diye konuştu.

Apartmanın 5. katında oturan babasının eşyalarını almaya gelen İbrahim Eker ise kendi evlerinin yalnızca pencerelerinin kırıldığını, diğer bazı dairelerdeki bütün eşyaların ise zarar gördüğünü anlattı.

Binadaki bazı çelik kapıların dahi kırıldığını vurgulayan Eker, "Babam diyaliz hastası. Eve girip diyaliz malzemelerini aldık. Büyük bir felaketten kurtulduk. İnşallah devlet elinden geleni yapacak, bize yardım edecek." ifadesini kullandı.

Gürcan Dereli ise 4. kattaki dairesinin camlarının kırıldığına, zararın az olduğuna işaret ederek, "Bizim başka bir sıkıntımız yok ama ikinci ve üçüncü katlarda zayiat çok. Kırılan yerler var. Evden kıyafet ile bazı acil ihtiyaçlarımız için eşyalar çıkardık." dedi.

Çorum'da Osmancık Caddesi'ndeki Hilal Apartmanı'nda 3 Kasım'da doğal gazdan kaynaklandığı değerlendirilen patlamada 1 kişi hayatını kaybetmiş, 33 kişi yaralanmıştı.

Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği İl Müdürlüğünce hazırlanan raporda 16 daire ile 12 iş yerinin patlama nedeniyle ağır hasar aldığı belirtilmiş, patlamanın meydana geldiği Hilal Apartmanı için ağır hasarlı olması nedeniyle yıkım kararı verilmişti.

Edinilen bilgiye göre, İl Emniyet Müdürlüğü Trafik Şube ekiplerinin Söğütlüevler Caddesi üzerinde yaptıkları uygulamada, şüphe üzerine durdurulan araçta 30 gram bonzai maddesi ele geçirildi.

Araç sürücüsü İ.B. gözaltına alınırken araç incelenmek üzere çekici ile polis merkezine götürüldü.

Kaza, Çorum-Samsun karayolunda meydana geldi. Edinilen bilgiye göre, şehir merkezine seyir halinde olan Fatih Pilgir yönetimindeki motosiklet, Bölge Trafik Müdürlüğü yakınlarında sürücüsünün kontrolünden çıkarak bariyerlere çarptı. Kazada yaralanan motosiklet sürücüsü sağlık ekiplerinin olay yerinde yaptığı ilk müdahalenin ardından Çorum Erol Olçok Eğitim ve Araştırma Hastanesi'ne kaldırılarak tedavi altına alındı.

Kazayla ilgili başlatılan soruşturma sürüyor.

NASA, Türkiye'den de gözlemlenebilen meteorlar için saatte yaklaşık 100 meteor beklediğini açıklamıştı.  Çorum Çatak Tabiat Parkı'ndaki görüntüler eşsiz manzaralara sahne oldu.

Eşsiz görüntüler ortaya çıkaran "Perseid meteor yağmuru" Çorum Çatak Tabiat Parkı'nda gözlemlendi.

PERSEID METEOR YAĞMURU NEDİR?

Swift-Tuttle kuyruklu yıldızının bıraktığı partiküllerin her yıl ağustos ayında dünya atmosferine girmesiyle oluşan perseid meteor yağmuru bu adı gökyüzünde görünür saçılma noktası Perseus Takımyıldızı'na denk geldiği için alıyor.

Kazayı gören vatandaşların ihbarı üzerine olay yerine gelen sağlık ekipleri tarafından müdahaleleri yapılan yaralılar hastaneye kaldırıldı.

Kaza ile ilgili inceleme başlatılırken, kaza anı saniye saniye Kent Güvenliği Sistemi kameralarına yansıdı. Görüntülerde, kavşaktan karşıya geçmek isteyen otobüs ile hafif ticari aracın çarpıştığı görülüyor. Çarpmanın etkisi ile hafif ticari araç metrelerce sürüklenerek durabiliyor.