Türk mühendisler tarafından geliştirilen uygulamanın, özellikle bayram dönemindeki yoğunlukta acil müdahale süreçlerini hızlandırması hedefleniyor.

Bayram yoğunluğunda hızlı müdahale hedefleniyor

Kurban Bayramı boyunca şehirler arası yolculuklar, kurban kesimleri ve kalabalık alanlarda yaşanabilecek acil durumlar nedeniyle 112 Acil Çağrı Merkezleri’nde yoğunluk oluşması bekleniyor.

Yeni uygulamayla birlikte vatandaşlar; trafik kazası, yangın, sağlık sorunu, kaybolma, güvenlik olayı veya kurban kesim alanlarında yaşanabilecek olumsuzlukları doğrudan sistem üzerinden bildirebilecek.

Kullanıcılar, olay anına ilişkin 10 saniyelik görüntü ve ses kaydı göndererek ekiplerin olay yerine daha hazırlıklı ulaşmasını sağlayabilecek.

Yangın ve trafik ihbarlarında görüntülü sistem devreye girecek

Bayram döneminde özellikle kırsal bölgelerde artan mangal, kurban kesimi ve sıcak hava nedeniyle yangın riskinin yükseldiğine dikkat çekiliyor.

“HAYAT 112 Acil” uygulaması sayesinde vatandaşlar, yangın başlangıçlarını veya tehlikeli durumları anında görüntülü olarak merkeze iletebilecek.

Aynı şekilde yoğun bayram trafiğinde yaşanabilecek kazalar da sistem üzerinden hızlı biçimde bildirilebilecek. Böylece olayın boyutu ekipler tarafından daha kısa sürede analiz edilebilecek.

Yapay zeka destekli sistem geliyor

İçişleri Bakanlığı, uygulamaya yakın süreçte yapay zeka entegrasyonu yapılacağını açıkladı.

Yeni sistemle birlikte gelen ihbarların otomatik analiz edilmesi, öncelik sırasına göre değerlendirilmesi ve ekip yönlendirmelerinin hızlandırılması planlanıyor.

Ayrıca vatandaşlar, yaptıkları ihbarların durumunu uygulama üzerinden anlık olarak takip edebilecek.

Bayram tatilinde turistler de kullanabilecek

Kurban Bayramı döneminde artan turizm hareketliliği nedeniyle uygulamada İngilizce dil desteği de aktif hale getirildi.

Yetkililer, ilerleyen dönemde farklı yabancı dillerin de sisteme ekleneceğini belirtti. Böylece Türkiye’ye gelen yabancı turistlerin de acil durumlarda hızlı şekilde yardım çağrısında bulunabilmesi amaçlanıyor.

Afet ve güvenlik uyarıları cep telefonlarına gelecek

“HAYAT 112 Acil” uygulaması yalnızca ihbar sistemi olarak değil, aynı zamanda kamu bilgilendirme platformu olarak da kullanılacak.

Bayram süresince yoğun trafik, hava durumu uyarıları, yangın riski, güvenlik duyuruları ve afet bildirimleri uygulama üzerinden vatandaşların telefonlarına anlık bildirim olarak gönderilebilecek.

Yetkililer, özellikle Kurban Bayramı gibi yoğun dönemlerde uygulamanın hem vatandaş güvenliği hem de kamu koordinasyonu açısından önemli kolaylık sağlayacağını belirtiyor.

Bayram dönemlerinde dolandırıcılık girişimlerinin arttığını ifade eden Topuzoğlu, rezervasyon yapılan internet sitelerinin mutlaka kontrol edilmesi gerektiğini söyledi.

Sahte rezervasyon sitelerine dikkat

Kurban Bayramı’yla birlikte milyonlarca kişinin tatil planı yaptığını belirten Hakan Topuzoğlu, dolandırıcıların özellikle bu dönemleri fırsata çevirdiğini söyledi.

Rezervasyon yapılacak otel ve seyahat sitelerinin gerçekliğinin mutlaka araştırılması gerektiğini ifade eden Topuzoğlu, vatandaşların TÜRSAB kaydı ve iletişim bilgilerini kontrol etmelerinin önemli olduğunu belirtti.

Benzer alan adları kullanılarak oluşturulan sahte siteler üzerinden ödeme alındığını kaydeden Topuzoğlu, birçok kişinin tatil yerine ulaştığında rezervasyonunun bulunmadığını öğrendiğini dile getirdi.

Ortak WiFi ağlarında bankacılık işlemi yapmayın

Tatilde kullanılan ortak internet ağlarının da önemli riskler taşıdığına dikkat çeken Topuzoğlu, özellikle otel, restoran ve kafelerde kullanılan açık WiFi bağlantılarında dikkatli olunması gerektiğini söyledi.

Bu ağlar üzerinden bankacılık işlemleri, e-Devlet girişleri veya kişisel veri içeren uygulamaların kullanılmaması gerektiğini belirten Topuzoğlu, siber saldırganların ortak ağlar üzerinden kullanıcı bilgilerine ulaşabileceğini ifade etti.

Uzmanlar, mümkün olduğunca mobil internet kullanımının tercih edilmesini öneriyor.

Sosyal medya paylaşımları risk oluşturabiliyor

Topuzoğlu, sosyal medyada yapılan tatil paylaşımlarının yalnızca dijital güvenlik değil fiziksel güvenlik açısından da risk oluşturduğunu vurguladı.

Tatilde olduğunu açık şekilde paylaşan kişilerin evlerinin boş olduğunun anlaşılabildiğini belirten Topuzoğlu, bu durumun hırsızlar için fırsata dönüşebileceğini söyledi.

Özellikle konum bilgisi içeren paylaşımların dikkatle yapılması gerektiğini ifade eden Topuzoğlu, vatandaşların tatil anlarını anlık paylaşmak yerine dönüş sonrasında paylaşmasının daha güvenli olabileceğini kaydetti.

Uzmanlardan dijital sakinlik tavsiyesi

Bayram tatilinin daha güvenli ve huzurlu geçirilmesi için dijital dünyadan bir miktar uzaklaşmanın da faydalı olabileceğini belirten Topuzoğlu, vatandaşlara daha kontrollü sosyal medya kullanımı önerdi.

Tatil boyunca sürekli paylaşım yapmanın hem güvenlik hem de kişisel mahremiyet açısından risk oluşturabileceğini söyleyen Topuzoğlu, vatandaşların dikkatli davranmasının maddi ve manevi kayıpların önüne geçebileceğini ifade etti.

Kurban Bayramı öncesinde Türkiye’deki bazı havalimanları ve alışveriş merkezlerinde iç mekan navigasyon sistemi kullanıma açıldı. Yandex Maps tarafından sunulan özellikle birlikte kullanıcılar, büyük ve karmaşık yapılarda kapı, mağaza, otopark ve check-in alanı gibi noktalara uygulama üzerinden kolayca rota oluşturabilecek.

Yeni sistemin özellikle Kurban Bayramı döneminde artan yolcu ve ziyaretçi yoğunluğunda kullanıcıların yön bulmasını kolaylaştırması hedefleniyor.

İstanbul Havalimanı’nın ardından yeni noktalar sisteme dahil edildi

Şirketten yapılan açıklamaya göre daha önce yalnızca İstanbul Havalimanı’nda aktif olan iç mekan yönlendirme özelliği, artık İzmir Adnan Menderes Havalimanı, Ankara Esenboğa Havalimanı ve Antalya Havalimanı’nda da kullanılabilecek.

Sistem ayrıca alışveriş merkezlerini de kapsayacak şekilde genişletildi. Ankara’daki Optimum Outlet ve Cepa Alışveriş Merkezi ile İstanbul’daki Olivium Outlet Center, Maltepe Park ve ÖzdilekPark da uygulamaya dahil edildi.

Kullanıcılar uygulama üzerinden check-in alanı, pasaport kontrol noktası, çıkış kapısı, bagaj teslim alanı, restoran, mağaza, tuvalet, asansör, yürüyen merdiven ve otopark çıkışına kadar detaylı rota oluşturabiliyor.

Bayram dönemlerinde kullanım oranları yükseliyor

Yandex Maps verilerine göre Kurban Bayramı gibi yoğun seyahat dönemlerinde uygulamanın kullanım oranlarında dikkat çekici artış yaşanıyor.

Geçen yıl Kurban Bayramı sürecinde araç navigasyonu, mekan arama ve otopark odaklı kullanım senaryolarında aylık ortalamaya göre yaklaşık yüzde 30 artış kaydedildi. Toplu taşıma etkileşimlerinde ise yüzde 18 yükseliş görüldü.

Şirket, özellikle havalimanları ve büyük alışveriş merkezlerinde yaşanan yoğunluk nedeniyle kullanıcıların yön bulma ihtiyacının belirgin şekilde arttığını belirtti.

Kapıya kadar rota oluşturulabiliyor

Uygulamada kullanıcılar, standart şehir içi navigasyonda olduğu gibi birden fazla rota seçeneği görebiliyor.

Rota oluşturmak için bulunulan katın seçilmesi, harita üzerinde mevcut konumun belirlenmesi ve gidilmek istenen noktanın işaretlenmesi yeterli oluyor.

Havalimanlarında belirli bir çıkış kapısına ulaşmak isteyen kullanıcılar ise ilgili kapıya harita üzerinde uzun basarak “Rota” seçeneğini kullanabiliyor.

Özellik, Android ve iOS işletim sistemlerinde Yandex Maps ve Yandex Navi uygulamalarının güncel sürümleri üzerinden kullanılabiliyor.

Yeni dönemde stadyumlar ve çarşılar da sisteme dahil edilecek

Şirket, Türkiye’de iç mekan navigasyonu kapsamını ilerleyen süreçte daha da genişletmeyi planlıyor.

Bu kapsamda yoğun ziyaretçi trafiğine sahip stadyumlar, çarşılar ve farklı kamusal alanların da sisteme kademeli olarak dahil edilmesi hedefleniyor.

Böylece kullanıcıların yalnızca şehir içi ulaşımda değil, büyük ve karmaşık yapıların içerisinde de kolay yön bulabilmesi amaçlanıyor.

Bayrama özel yapay zeka destekli içerikler de sunuluyor

Yandex AI tarafından Kurban Bayramı’na özel çeşitli içeriklerin de kullanıcılara sunulduğu belirtildi.

Türk kullanıcılar uygulama üzerinden geleneksel Kurban Bayramı yemek tariflerine, aile sofraları için menü önerilerine, bayram kutlama mesajlarına, hediye fikirlerine ve bayram geleneklerine ilişkin bilgilere erişebiliyor.

Şirket, yapay zeka destekli içeriklerle kullanıcı deneyimini yalnızca navigasyon alanında değil, günlük yaşam planlamasında da geliştirmeyi hedefliyor.

Araştırmacıların geliştirdiği sistemin, geleneksel kompresörlü klimalardan farklı olarak elektrik tüketmeden ortam sıcaklığını düşürebildiği belirtildi.

Sistem amonyum nitrat ve suyla çalışıyor

Royal Society of Chemistry’de yayımlanan çalışmaya göre geliştirilen sistem, amonyum nitrat tuzunun suda çözünmesi sırasında ortaya çıkan endotermik reaksiyon prensibiyle çalışıyor.

Bu kimyasal süreç sırasında çevredeki ısı hızla emiliyor ve böylece ortam sıcaklığı düşüyor. Araştırmacılar, sistemin temel avantajının elektrikli kompresör veya klasik soğutucu akışkanlara ihtiyaç duymaması olduğunu belirtiyor.

Geleneksel klima sistemlerinde yüksek enerji tüketimine neden olan mekanik parçaların bu sistemde bulunmaması dikkat çekiyor.

Güneş enerjisiyle kendini yeniden şarj ediyor

NESCOD sisteminin en dikkat çekici özelliklerinden biri de kendini yenileyebilmesi oldu.

Soğutma işlemi tamamlandıktan sonra sistem, güneş enerjisinden faydalanarak yeniden kullanılabilir hale geliyor. Güneş ısısı sayesinde sistem içerisindeki su buharlaşıyor ve geride kalan amonyum nitrat yeniden kristalleşiyor.

Böylece sistem bir sonraki kullanım için tekrar hazır hale geliyor.

Araştırmacılar, soğutma ve yeniden şarj aşamalarının farklı zaman dilimlerinde gerçekleştirilebildiğini ve bu sayede sistemin “soğuk enerji depolama” özelliği kazandığını ifade ediyor.

Laboratuvar testlerinde dikkat çeken sonuçlar elde edildi

Bilim insanları tarafından gerçekleştirilen laboratuvar testlerinde, doğrudan güneş ışığı altında metrekare başına 191 watt seviyesine kadar soğutma gücü elde edildiği açıklandı.

Araştırmacılar, bu sonucun güneş enerjisinin elektrik kullanılmadan doğrudan soğutma amacıyla depolanabileceğini gösterdiğini belirtiyor.

Uzmanlara göre sistem özellikle sıcak iklime sahip ve enerji erişiminin sınırlı olduğu bölgelerde önemli avantaj sağlayabilir.

Henüz ticari kullanıma hazır değil

Geliştirilen pasif soğutma teknolojisi büyük ilgi çekmesine rağmen şu aşamada yalnızca deneysel konsept olarak değerlendiriliyor.

Araştırmacılar, sistemin henüz kontrollü laboratuvar ortamlarında test edildiğini ve günlük kullanım için piyasaya sunulmadığını vurguluyor.

Teknolojinin yaygın şekilde kullanılabilmesi için:

• Soğutma performansının artırılması

• Sistemin ölçeklenebilir hale getirilmesi

• Uzun süreli dayanıklılık testlerinin tamamlanması

gerektiği ifade ediliyor.

Geleneksel klimalar yüksek enerji tüketiyor

Bugün kullanılan merkezi klima sistemleri ve pencere tipi klimalar, temel olarak buhar sıkıştırma döngüsüyle çalışıyor.

Bu sistemlerde elektrikle çalışan kompresörler, soğutucu gazı iç ve dış üniteler arasında dolaştırarak ortamın ısısını dışarı taşıyor.

Oldukça etkili olan bu yöntem, özellikle yaz aylarında ciddi elektrik tüketimine neden oluyor.

Amerika Birleşik Devletleri Enerji Bakanlığı verilerine göre ABD’de evlerde kullanılan elektriğin yaklaşık yüzde 12’sini klimalar oluşturuyor.

Uzmanlar, sıcak hava dalgalarının arttığı dönemlerde klima kullanımının enerji şebekeleri üzerinde büyük baskı oluşturduğunu belirtiyor.

Enerji krizine çözüm olabilir

Bilim insanları, pasif soğutma teknolojilerinin gelecekte enerji tüketimini azaltma açısından kritik rol oynayabileceğini değerlendiriyor.

Özellikle küresel ısınma, artan elektrik maliyetleri ve enerji arzı sorunları nedeniyle düşük enerji tüketimli veya elektriksiz çalışan sistemlere yönelik araştırmalar hız kazanıyor.

NESCOD teknolojisinin geliştirilmesi halinde gelecekte evlerde, taşınabilir sistemlerde ve enerji altyapısının zayıf olduğu bölgelerde alternatif bir çözüm haline gelebileceği ifade ediliyor.

Uzmanlara göre sistem, Eski Yakın Doğu araştırmaları açısından devrim niteliğinde bir gelişme olarak değerlendiriliyor.

Yapay zeka çivi yazılarındaki kişisel stilleri tanıyor

Yeni sistem, yüksek çözünürlüklü tablet fotoğraflarındaki çivi yazısı karakterlerini inceleyerek yazıcıların kişisel yazım tarzlarını birbirinden ayırabiliyor.

Araştırmacılar, çivi yazısının her ne kadar standart sembollerden oluşsa da her katibin kendine özgü bir yazı karakteri bulunduğunu belirtiyor.

Kimi yazıcıların işaret uçlarında kıvrımlı detaylar oluşturduğu, kimilerinin ise karakterler arasında belirgin boşluklar bıraktığı ifade ediliyor. Palaeographicum sistemi de bu küçük farklılıkları analiz ederek aynı kişiye ait yazıları tespit etmeye çalışıyor.

Hitit tabletleri için büyük kolaylık sağlayacak

Uzmanlar, sistemin en önemli katkılarından birinin kırık tablet parçalarının yeniden birleştirilmesinde sağladığı hız olduğunu belirtiyor.

Bugün dünyanın farklı müzelerine dağılmış durumda bulunan binlerce Hitit tablet parçasının doğru şekilde eşleştirilmesi, araştırmacılar için en büyük zorluklardan biri olarak görülüyor.

Yapay zeka sistemi sayesinde daha önce günler süren el yazısı karşılaştırmalarının artık dakikalar içerisinde yapılabildiği ifade ediliyor.

Würzburg Üniversitesi Eski Yakın Doğu Araştırmaları Kürsüsü Başkanı Daniel Schwemer, sistemin çalışma yöntemlerini kökten değiştirdiğini belirterek binlerce saatlik zaman kazandırdığını söyledi.

Hititoloji Portalı araştırmaların merkezinde yer alıyor

Çalışmayı yürüten ekip, Mainz Bilim ve Edebiyat Akademisi ile birlikte uzun yıllardır Hitit kültürü üzerine dijital projeler geliştiriyor.

Araştırmaların temel merkezlerinden biri olan “Hethitologie-Portal Mainz” adlı dijital platformda yaklaşık 30 bin Hitit tablet parçasının kayıtları bulunuyor.

Platformda:

• Tablet fotoğrafları

• Çivi yazısı çözümlemeleri

• Harf çevirileri

• Akademik araştırma materyalleri

araştırmacılara ücretsiz olarak sunuluyor.

Bilim insanları, dünyanın dört bir yanındaki Hititologların bu sistemi aktif şekilde kullandığını belirtiyor.

Sistem 5 milyondan fazla karakteri analiz ediyor

Dortmund Teknik Üniversitesi Yapay Zeka Enstitüsü ile ortak geliştirilen Palaeographicum’un mevcut sürümü, 70 bin yüksek çözünürlüklü fotoğraf içerisindeki 5 milyondan fazla çivi yazısı karakterini analiz edebiliyor.

Sistem, benzer karakterleri otomatik olarak sınıflandırıp görsel tablolar halinde araştırmacıların kullanımına sunuyor.

Bu sayede belirli bir katibin kullandığı yazım özellikleri çok daha hızlı tespit edilebiliyor.

Hitit tabletlerinin tarihlendirilmesine de yardımcı oluyor

Araştırmacılar, çivi yazısı karakterlerindeki stil farklılıklarının yalnızca katipleri ayırmak için değil, tabletlerin tarihlendirilmesi açısından da büyük önem taşıdığını belirtiyor.

Tıpkı Avrupa’daki el yazılarında olduğu gibi, Hitit çivi yazısında da yüzyıllar içerisinde belirgin değişimler yaşandığı ifade ediliyor.

Bu nedenle sistemin, tarih bilgisi bulunmayan tablet parçalarının hangi döneme ait olduğunu belirlemede de yardımcı olabileceği değerlendiriliyor.

Hitit yazı kültürünün sosyal tarihi hedefleniyor

Araştırmacıların nihai hedeflerinden biri ise yapay zekayı bireysel katipleri otomatik olarak tanıyabilecek seviyeye ulaştırmak.

Bilim insanları, aynı katibin farklı ruh halleri veya farklı çalışma ortamlarında değişen yazım stilleri kullanabildiğini belirtiyor. Örneğin sarayda sakin ortamda yazılan bir metin ile sahada aceleyle hazırlanan bir raporun aynı kişiye ait olsa bile farklı görünebildiği ifade ediliyor.

Uzmanlara göre bu sistemin geliştirilmesiyle birlikte Hitit katiplerinin kariyerleri, görev dağılımları ve yazı kültürünün sosyal yapısı çok daha ayrıntılı şekilde incelenebilecek.

Anadolu tarihine ışık tutuyor

Yaklaşık 3 bin 500 yıl önce Anadolu’da büyük bir imparatorluk kuran Hitit İmparatorluğu, geride bıraktığı binlerce çivi yazılı tablet sayesinde tarihçiler için en önemli antik medeniyetlerden biri olarak kabul ediliyor.

Kil tabletler üzerine stilus adı verilen sivri uçlu araçlarla yazılan çivi yazıları, dönemin:

• devlet yönetimi

• diplomasi

• hukuk sistemi

• dini inançları

• günlük yaşamı

hakkında önemli bilgiler içeriyor.

Yeni yapay zeka teknolojisinin ise bu tarihi mirasın daha hızlı çözümlenmesine ve eksik parçaların tamamlanmasına katkı sağlaması bekleniyor.

Özellikle 2021 yılında kamuoyuna yansıyan Facebook belgeleri sonrası sosyal medya şirketlerinin kullanıcı davranışları üzerindeki etkisi daha yoğun şekilde tartışılmaya başlanmıştı.

Algoritmalar duygusal içerikleri öne çıkarıyor

Uzmanlara göre sosyal medya algoritmaları içerikleri kronolojik veya tarafsız biçimde sıralamıyor.

Bunun yerine kullanıcıların daha uzun süre platformda kalmasını sağlayacak içerikler önceliklendiriliyor. Özellikle öfke, korku, şaşkınlık ve kutuplaşma yaratan içeriklerin daha fazla etkileşim aldığı, bu nedenle algoritmalar tarafından daha yoğun şekilde önerildiği ifade ediliyor.

Dijital medya araştırmalarında, yüksek duygusal tepki oluşturan içeriklerin sakin ve bilgilendirici paylaşımlara kıyasla çok daha fazla görünürlük elde ettiği belirtiliyor.

Uzmanlar, bu durumun kullanıcıların ruh hali, stres seviyesi ve dünyaya bakış açısı üzerinde uzun vadeli etkiler oluşturabileceğine dikkat çekiyor.

“Filtre balonu” etkisi büyüyor

Dijital medya uzmanlarının dikkat çektiği bir diğer başlık ise “filtre balonu” olarak adlandırılan algoritmik yönlendirme sistemi.

Bu sistemde kullanıcılar çoğunlukla kendi düşüncelerini destekleyen içeriklerle karşılaşıyor. Karşıt görüşler veya farklı perspektifler zamanla görünmez hale geliyor.

Uzmanlar, algoritmaların kullanıcıyı platformda tutabilmek için mevcut düşünce yapısını güçlendiren içerikleri öne çıkardığını belirtiyor.

Araştırmalar, uzun süre benzer içeriklerle karşılaşan kullanıcıların daha keskin görüşler geliştirebildiğini ve toplumsal uzlaşma kapasitesinin zayıflayabildiğini ortaya koyuyor.

Sonsuz kaydırma sistemi bilinçli tasarlandı

Sosyal medya platformlarının en çok eleştirilen özelliklerinden biri olan “sonsuz kaydırma” sistemi de uzmanlara göre bilinçli olarak geliştirildi.

Kullanıcının bir sonraki içerikte neyle karşılaşacağını bilmemesi, beynin ödül mekanizmasını sürekli aktif tutuyor. Bu durumun kumar makinelerindeki psikolojik sistemle benzer çalıştığı belirtiliyor.

Uzmanlar, kullanıcıların çoğu zaman farkında olmadan planladıklarından çok daha uzun süre sosyal medya platformlarında vakit geçirdiğini ifade ediyor.

Dijital tasarım uzmanları bu sistemi zaman zaman “dikkat ekonomisi” veya “beyin korsanlığı” kavramlarıyla tanımlıyor.

Cambridge Analytica tartışmaları yeniden gündemde

Sosyal medya manipülasyonu tartışmaları denildiğinde en çok hatırlatılan örneklerden biri Cambridge Analytica skandalı oluyor.

2018 yılında ortaya çıkan olayda milyonlarca Facebook kullanıcısının verilerinin siyasi analiz ve hedefleme amacıyla kullanıldığı iddia edilmişti.

Uzmanlar, o dönemden bu yana veri işleme teknolojileri ve yapay zeka destekli algoritmaların çok daha gelişmiş hale geldiğini belirtiyor.

Bu nedenle kullanıcı davranışlarını yönlendirme kapasitesinin geçmişe göre daha güçlü olduğu değerlendiriliyor.

Uzmanlardan dijital farkındalık çağrısı

Dijital medya uzmanları, sosyal medyanın tamamen bırakılmasının çoğu kullanıcı için gerçekçi olmadığını ancak bazı önlemlerle etkilerin azaltılabileceğini ifade ediyor.

Öneriler arasında bildirimlerin kapatılması, günlük kullanım süresinin sınırlandırılması ve yalnızca benzer görüşteki hesapları değil farklı bakış açılarını da takip etmek yer alıyor.

Uzmanlar ayrıca sosyal medyada karşılaşılan içeriklerin doğruluğunun bağımsız kaynaklardan kontrol edilmesinin önemine dikkat çekiyor.

“Algoritmalar tepkiyi optimize ediyor”

Uzmanlara göre sosyal medya platformlarının temel amacı kullanıcıyı mümkün olduğunca uzun süre sistem içinde tutmak.

Bu nedenle algoritmalar çoğu zaman doğruluk, kalite veya toplumsal fayda yerine kullanıcı tepkisini ve etkileşimi önceliklendiriyor.

Dijital medya araştırmacıları, kullanıcıların gördüğü içeriklerin neden karşılarına çıktığını sorgulamasının ve çevrim içi davranışlarının farkında olmasının giderek daha önemli hale geldiğini vurguluyor.

Başarsoft Yönetim Kurulu Başkanı Alim Küçükpehlivan, geliştirilen sistemin yalnızca bir navigasyon uygulaması olmadığını, aynı zamanda Türkiye’nin veri egemenliği açısından stratejik bir altyapı niteliği taşıdığını söyledi.

“Navigasyon artık stratejik bir altyapı”

Alim Küçükpehlivan, navigasyon sistemlerinin artık ülkelerin veri güvenliği ve konum yönetimi açısından kritik öneme sahip olduğunu ifade etti.

Türkiye’nin kendi konum verisini üreten ve yöneten bir yapıya kavuşmasının hedeflendiğini belirten Küçükpehlivan, “Navigasyon artık bir uygulama değil, ülkelerin veri egemenliğini belirleyen stratejik bir altyapı. Bu projeyle Türkiye’nin, konum verisini kendi üreten, kendi yöneten ve kendi değerine dönüştüren bir yapıya kavuşmasını hedefliyoruz” dedi.

Projede tüm sunucuların Türkiye’de bulunacağını vurgulayan Küçükpehlivan, böylece kritik verilerin yurt içinde tutulacağını söyledi.

81 ili kapsayan veri altyapısı kullanılacak

Başarsoft’un yaklaşık 29 yıldır sahadan veri toplama ve işleme kapasitesi geliştirdiğini belirten Küçükpehlivan, Türkiye genelinde güçlü bir veri altyapısına sahip olduklarını ifade etti.

Küçükpehlivan, “Bugün 81 ili kapsayan, düzenli olarak güncellenen ve yüksek doğruluk oranına sahip bir veri altyapımız var. Sahadan elde ettiğimiz veriyi yalnızca depolamıyor, yapay zeka destekli algoritmalarla anlamlandırıyoruz” diye konuştu.

Yerli navigasyon sisteminde mahalle ve sokak bazlı detaylı görüntülerin de yer alacağı belirtildi. Bu kapsamda 360 derece sokak görüntüleme çalışmalarına başlanacağı açıklandı.

“Semt pazarına sokmayacak”

Yeni sistemin en dikkat çekici özelliklerinden biri de Türk kullanıcı alışkanlıklarına uygun yönlendirme sistemi olacak.

Küçükpehlivan, mevcut navigasyon uygulamalarındaki klasik yön tariflerinin yerine daha anlaşılır ve günlük dilde yönlendirmeler yapılacağını söyledi.

“‘Kuzey yönünde ilerleyin, sağdan üçüncü çıkış’ demeyecek” ifadelerini kullanan Küçükpehlivan, sistemin “Göbeğe gir, sağda kal” gibi halk arasında kullanılan tariflerle çalışacağını belirtti.

Ayrıca uygulamanın semt pazarları, geçici yol kapanmaları ve günlük trafik yoğunluklarını da analiz ederek alternatif rota oluşturacağı ifade edildi.

Şive seçeneği ve kişiselleştirilmiş ses sistemi planlanıyor

Yerli navigasyon projesinde geleceğe yönelik dikkat çeken hedeflerden biri de kişiselleştirilmiş sesli yönlendirme sistemi oldu.

Küçükpehlivan, ilerleyen versiyonlarda Karadeniz veya Yörük şivesi gibi bölgesel ses seçeneklerinin kullanılabileceğini belirterek, kullanıcıların çocuklarının sesiyle yönlendirme alabileceği bir sistem üzerinde de çalışıldığını söyledi.

Bu özelliklerin kullanıcı deneyimini daha doğal ve kişisel hale getirmesinin amaçlandığı ifade edildi.

Radar ve ambulans uyarı sistemi de olacak

Yerli navigasyon sisteminin kamu kurumlarıyla entegre çalışacağı belirtildi.

Yol çalışmaları, trafik yoğunluğu ve acil durum bilgilerinin doğrudan kamu kurumlarından alınacağı ifade edilirken, radar noktalarının da onay verilmesi halinde sisteme dahil edilebileceği kaydedildi.

Küçükpehlivan, “Radar varsa ‘yavaşla, yoksa ceza yersin’ uyarısı yapacağız” dedi.

Sistem ayrıca arkadan yaklaşan ambulansları sürücülere bildirerek yol verilmesini kolaylaştıracak. Trafik akışındaki ani yavaşlamalar analiz edilerek olası kaza riskleri konusunda da sürücülere uyarı yapılacak.

Elektrikli araçlar için rezervasyon sistemi geliyor

Projede elektrikli araç kullanıcılarına yönelik özel çözümler de planlanıyor.

Uygulamanın devreye alınmasının ikinci yılından itibaren kullanıcıların şarj istasyonlarında rezervasyon yapabilmesinin hedeflendiği açıklandı.

Sistem sayesinde sürücüler, araçlarının şarj seviyesine göre hangi noktada enerji ihtiyacı oluşacağını önceden görebilecek ve uygun şarj istasyonlarını planlayabilecek.

Ayrıca otopark doluluk bilgileri ve uygun park alanlarının da navigasyon sistemine entegre edilmesi planlanıyor.

İlk sürüm için hedef yıl sonu

Başarsoft Yönetim Kurulu Başkanı Alim Küçükpehlivan, uygulamanın ilk versiyonunu yıl sonunda yayımlamayı hedeflediklerini açıkladı.

Küçükpehlivan, “Bu bayram yetişmedi ama seneye Ramazan Bayramı’nda cebinizdeyiz” diyerek yerli navigasyon uygulamasının kısa süre içerisinde kullanıcılarla buluşturulmasının planlandığını söyledi.

Yeni sistemle birlikte kullanıcıların, gönderdiği mesajın karşı taraf tarafından görüntülenmeden kaybolması riskinin azaltılması amaçlanıyor. Özelliğin şu anda beta aşamasında test edildiği belirtilirken, tüm kullanıcılara ne zaman sunulacağı ise henüz açıklanmadı.

Mevcut sistemde geri sayım gönderim anında başlıyor

WhatsApp’ın mevcut süreli mesaj sisteminde geri sayım, mesajın gönderildiği anda başlıyor. Bu nedenle kullanıcılar bazen saatlerce hatta gün boyunca açılmayan mesajların okunmadan otomatik şekilde silinmesiyle karşı karşıya kalabiliyor.

Yeni geliştirilen sistemde ise geri sayım yalnızca mesajın alıcı tarafından görüntülenmesiyle başlayacak. Böylece mesajın gerçekten okunup okunmadığı dikkate alınarak süreli mesaj sistemi daha işlevsel hale getirilecek.

Özellikle yoğun çalışan kullanıcılar veya farklı zaman dilimlerinde iletişim kuran kişiler için yeni sistemin önemli kolaylık sağlayabileceği değerlendiriliyor.

“After Reading” sistemi test edilmeye başlandı

Beta sürümünde ortaya çıkan bilgilere göre WhatsApp, “After Reading” adı verilen yeni bir altyapı üzerinde çalışıyor.

Bu sistemde kullanıcılar mesajın okunduktan sonra ne kadar süre içinde silineceğini manuel olarak belirleyebilecek. Test edilen seçenekler arasında 5 dakika, 1 saat ve 12 saatlik otomatik silinme süreleri bulunuyor.

Mesajın hiçbir şekilde açılmaması durumunda ise sistemin güvenlik amacıyla mesajı 24 saatin sonunda tamamen kaldıracağı belirtiliyor.

Gönderici ve alıcı tarafında farklı çalışacak

Yeni özelliğin dikkat çeken yönlerinden biri de gönderici ve alıcı tarafında farklı şekilde işleyecek olması oldu.

Aktarılan bilgilere göre gönderici tarafında mesaj, gönderildikten kısa süre sonra otomatik olarak kaybolacak. Buna karşın alıcı tarafında silinme süresi yalnızca mesaj görüntülendiğinde başlayacak.

Bu yapı sayesinde mesajı gönderen kişi kendi ekranında daha kısa süreli bir görünürlük elde ederken, alıcı tarafında mesajın okunmasına dayalı farklı bir zamanlama sistemi uygulanacak.

Yeni sistemin özellikle gizlilik odaklı sohbetlerde daha yaygın kullanılabileceği değerlendiriliyor.

Özellik isteğe bağlı kullanılacak

WhatsApp’ın yeni sistemi varsayılan olarak aktif olmayacak. Kullanıcılar bu özelliği yalnızca istedikleri sohbetlerde manuel olarak açabilecek.

Şirketin süreli mesaj sistemini tamamen değiştirmek yerine kullanıcı tercihine bırakması, farklı kullanım alışkanlıklarına göre esneklik sunmayı hedefliyor.

WhatsApp son dönemde özellikle gizlilik, mesaj güvenliği ve kullanıcı kontrolünü artırmaya yönelik yeni özellikler üzerinde çalışıyor. Platform daha önce de tek seferlik görüntülenebilen medya, ekran görüntüsü engelleme ve sohbet kilidi gibi sistemleri kullanıma sunmuştu.

Gizlilik odaklı mesajlaşma trendi güçleniyor

Mesajlaşma uygulamalarında son yıllarda gizlilik odaklı özelliklerin öne çıktığı görülüyor. Özellikle geçici mesajlar, uçtan uca şifreleme ve otomatik silinen içerikler kullanıcılar tarafından daha fazla tercih edilmeye başlandı.

Uzmanlara göre kullanıcıların kişisel veri güvenliği konusundaki hassasiyetinin artması, teknoloji şirketlerini daha kontrollü mesajlaşma sistemleri geliştirmeye yöneltiyor.

WhatsApp’ın test ettiği yeni sistemin başarılı olması halinde, süreli mesaj kullanımının daha yaygın hale gelebileceği değerlendiriliyor. Özelliğin beta test sürecinin ardından kademeli şekilde tüm kullanıcılara açılması bekleniyor.

Son dönemdeki tartışmaların odağında ise yapay zekanın kendi kendini geliştirebilme ihtimali yer alıyor. Teknoloji çevrelerinde “tekrarlayan öz gelişim” olarak adlandırılan senaryoda, bir yapay zeka sistemi daha gelişmiş sürümlerini üretmeye başlayabiliyor. Uzmanlara göre bu süreç, insan zekasını aşabilecek “süper zeka” dönemine geçişin başlangıcı olabilir.

Anthropic yöneticisinden 2028 uyarısı

ABD merkezli yapay zeka şirketi Anthropic’in kurucu ortaklarından Jack Clark, yapay zekaların 2028 yılına kadar kendi sistemlerini geliştirebilecek seviyeye ulaşma ihtimalini yüzde 60 olarak değerlendirdi. Clark, böyle bir eşiğin aşılması durumunda geleceğin öngörülemez hale gelebileceğini söyledi.

Yapay zeka alanında daha önce yapılan tahminlerde insan seviyesinde genel yapay zekanın, yani AGI’nin, 2060’lı yıllarda ortaya çıkabileceği düşünülüyordu. Ancak son yıllarda geliştirilen yeni modeller nedeniyle birçok araştırmacı ve teknoloji şirketi bu tarihin 2030’lu yılların başına çekildiğini belirtiyor.

Uzmanlara göre bu değişimde iki temel unsur etkili oldu. Bunlardan ilki, 2024 sonunda yaygınlaşmaya başlayan “akıl yürütme modeli” yaklaşımı oldu. Yeni nesil sistemler yalnızca metin üretmekle sınırlı kalmayıp problem çözme, planlama ve çok aşamalı düşünme becerileri de sergilemeye başladı.

Kod yazan yapay zekalar süreci hızlandırdı

İkinci önemli gelişme ise yapay zekanın yazılım geliştirme alanındaki ilerlemesi olarak gösteriliyor. Teknoloji şirketlerinde geliştirilen yazılımların önemli bölümünün artık yapay zeka destekli sistemlerle üretildiği belirtiliyor. Bu durumun, sistemlerin kendi gelişim süreçlerini hızlandırabileceği ifade ediliyor.

OpenAI da kısa süre önce geliştirdiği GPT-5.3-Codex sisteminin oluşturulmasında yine yapay zeka araçlarından yararlanıldığını açıkladı. Şirket, bunun kendi kendini geliştiren yapay zekaya yönelik ilk adımlardan biri olarak değerlendirildiğini duyurdu.

Uzmanlar, üretken yapay zekanın özellikle kod üretme kapasitesindeki artışın teknoloji sektöründe iş yapış biçimlerini değiştirdiğini belirtiyor. Birçok şirket, hata tespiti, güvenlik taraması ve otomatik optimizasyon süreçlerinde yapay zeka destekli araçları aktif olarak kullanıyor.

Siber güvenlik riskleri de gündemde

Yapay zeka alanındaki hızlı gelişimle birlikte güvenlik tartışmaları da yoğunlaşmış durumda. Anthropic tarafından geliştirildiği belirtilen ve kamuya açık olmayan “Mythos” adlı sistemin binlerce güvenlik açığını tespit ettiği ileri sürüldü.

Siber güvenlik uzmanları, bu tür sistemlerin savunma amaçlı kullanılmasının önemli avantajlar sağlayabileceğini ancak aynı araçların kötü niyetli aktörlerin elinde ciddi tehdit oluşturabileceğini ifade ediyor. Özellikle otomatik güvenlik açığı analizi yapabilen sistemlerin, siber saldırı kapasitesini artırabileceği değerlendiriliyor.

Uzmanlara göre önümüzdeki birkaç yıl, yapay zekanın yalnızca ekonomik ve teknolojik etkilerinin değil, aynı zamanda etik ve güvenlik boyutlarının da daha yoğun tartışıldığı bir dönem olacak.

T.C. Cumhurbaşkanlığı İletişim Başkanlığı’nın Hugging Face platformunda resmi kurumsal hesap açarak içerik paylaşmaya başlaması, uluslararası teknoloji çevrelerinde yankı uyandırdı. Başkanlık, bu adımla platform üzerinde aktif içerik paylaşımı yapan ilk kamu kurumu olma özelliği kazandı.

İletişim Başkanlığı yapay zeka platformunda yer aldı

Açık kaynaklı yapay zeka modellerinin geliştirildiği en büyük küresel platformlardan biri olarak gösterilen Hugging Face’in dünya genelinde 18 milyondan fazla kullanıcıya ve 2,4 milyondan fazla yapay zeka modeline ev sahipliği yaptığı belirtildi.

T.C. Cumhurbaşkanlığı İletişim Başkanlığı’nın platforma katılmasıyla birlikte Türkiye’nin kamu iletişimi ve açık veri alanındaki çalışmaları uluslararası teknoloji ekosistemine taşınmış oldu. Başkanlığın bu hamlesi, özellikle kamu verilerinin yapay zeka uygulamalarında kullanılması açısından önemli bir adım olarak değerlendirildi.

CEO Delangue’den dikkat çeken paylaşım

Hugging Face Kurucu Ortağı ve CEO’su Clement Delangue, sosyal medya platformu X üzerinden yaptığı paylaşımda İletişim Başkanlığı’nın duyurusunu alıntılayarak açık kaynaklı yapay zeka kullanımına vurgu yaptı.

Delangue paylaşımında, “Daha fazla hükümet ve kamu kurumu Hugging Face’i ve genel olarak açık kaynaklı yapay zekayı kullanmalı. Haydi egemen yapay zekaya” ifadelerini kullandı.

Bu açıklama, Türkiye’nin yapay zeka ve açık veri alanındaki girişimlerinin Silikon Vadisi merkezli teknoloji çevrelerinde dikkat çektiği şeklinde yorumlandı. Özellikle kamu kurumlarının yapay zeka teknolojilerine entegrasyonu konusunda Türkiye’nin örnek gösterilmesi dikkat çekici bulundu.

Dezenformasyon verileri açık erişime açıldı

İletişim Başkanlığı’nın Hugging Face üzerindeki ilk paylaşımı, Dezenformasyonla Mücadele Merkezi tarafından hazırlanan dezenformasyon bültenlerinden oluşan açık veri seti oldu.

Yaklaşık 2 bin 810 doğrulanmış iddia kaydını içeren veri setinde; deprem, seçim, ekonomi, göç ve sosyal medya kaynaklı bilgi kirliliği gibi birçok farklı başlık yer aldı. Veri setinin Türkçe ve İngilizce olarak araştırmacılar, gazeteciler ve yapay zeka geliştiricilerinin erişimine açıldığı belirtildi.

Paylaşılan açık verilerin özellikle Türkçe dezenformasyon tespiti yapan yapay zeka modellerinin geliştirilmesine katkı sağlamasının hedeflendiği ifade edildi. Akademik araştırmalar ve veri analizi çalışmaları açısından da önemli bir kaynak oluşturacağı değerlendiriliyor.

Türkiye’nin yapay zeka vizyonu öne çıktı

Uzmanlar, kamu kurumlarının açık veri paylaşımına yönelmesinin yapay zeka ekosisteminin gelişimi açısından kritik önemde olduğunu belirtiyor. Özellikle doğrulanmış resmi verilerin yapay zeka modellerine entegre edilmesi, yanlış bilgiyle mücadelede yeni bir dönemin kapısını aralayabilecek gelişmeler arasında gösteriliyor.

İletişim Başkanlığı’nın attığı bu adımın, Türkiye’nin dijital kamu yönetimi ve yapay zeka stratejileri açısından uluslararası görünürlüğünü artırdığı değerlendiriliyor. Açık kaynaklı yapay zeka sistemlerine kamu desteğinin büyümesiyle birlikte benzer uygulamaların farklı ülkelerde de yaygınlaşabileceği ifade ediliyor.

Süreç ani değil, kademeli ilerliyor

İstanbul Teknik Üniversitesi İklim Bilimi ve Meteoroloji Mühendisliği Öğretim Üyesi Prof. Dr. Mikdat Kadıoğlu, Türkiye’nin bir ada devleti olmaması nedeniyle topyekûn bir yok oluş riski taşımadığını, ancak kıyı şeritlerinde kademeli bir dönüşümün kaçınılmaz olduğunu belirtti.

Kadıoğlu’na göre risk, ani felaketlerden ziyade “sinsi” olarak tanımlanan bir süreçle ilerliyor. Deniz suyunun yükselmesiyle birlikte kıyı erozyonu, yeraltı sularında tuzlanma ve kronik taşkınlar artıyor. Bu durum, özellikle alçak kotlu yerleşimlerin zamanla yaşanamaz hâle gelmesine neden oluyor.

2050 ve 2100 projeksiyonları dikkat çekiyor

Uzman değerlendirmelerine göre deniz seviyesindeki artış Türkiye kıyılarında şimdiden ölçülebilir düzeye ulaştı. Önümüzdeki yıllar için yapılan tahminler ise daha çarpıcı sonuçlar ortaya koyuyor.

2050 yılına kadar deniz seviyesinin 30 ila 50 santimetre arasında yükselmesi bekleniyor. Bu artışın özellikle tarım ovalarında tuzlanmayı hızlandıracağı ve düzenli su baskınlarına yol açacağı ifade ediliyor. 2100 yılına gelindiğinde ise yükselmenin 1 metreyi aşabileceği öngörülüyor. Bu senaryoda deltaların önemli bir kısmının kaybedilmesi ve bazı yerleşim alanlarının iç kesimlere taşınması gündeme gelebilir.

En riskli bölgeler sıralandı

Yapılan değerlendirmelerde Türkiye’nin hem ekonomik hem de tarımsal açıdan kritik bölgelerinin risk altında olduğu vurgulanıyor. Marmara Bölgesi’nde İstanbul kıyıları, Haliç çevresi ile Kocaeli ve Yalova hattındaki sanayi bölgeleri öne çıkıyor.

Ege Bölgesi’nde İzmir Körfezi, Kordon hattı ve Gediz Deltası hem altyapı hem de tarım açısından risk taşıyor. Akdeniz’de Çukurova başta olmak üzere Adana, Mersin, Antalya ve İskenderun hattı tarımsal üretim açısından kırılgan bölgeler arasında yer alıyor. Karadeniz’de ise Samsun’daki Çarşamba ve Bafra deltalarının su baskınlarına açık olduğu belirtiliyor.

Yerel yönetimlere adaptasyon çağrısı

Uzmanlara göre deniz seviyesindeki yükselme yalnızca çevresel değil, aynı zamanda ekonomik ve demografik sonuçlar doğuracak. Kıyı bölgelerinde nüfus hareketleri, tarım alanlarının kaybı ve altyapı sorunları önümüzdeki yıllarda daha belirgin hâle gelebilir.

Bu çerçevede yerel yönetimlerin iklim değişikliğine uyum planlarını hızla devreye alması gerektiği ifade ediliyor. Kıyı koruma yapılarının yanı sıra doğal ekosistemlerin güçlendirilmesi, yerleşim planlarının yeniden düzenlenmesi ve uzun vadeli şehircilik stratejilerinin geliştirilmesi kritik önemde görülüyor.

Anıtsal yapılar ve heykeller dikkat çekiyor

Karahantepe’de yapılan kazılarda, Göbeklitepe ile benzerlik gösteren “T” biçimli dikili taşlar tespit edildi. Bunun yanında insan figürlü üç boyutlu heykeller ve çeşitli hayvan tasvirleri, bölgenin sembolik ve sanatsal yönüne ışık tuttu.

Şehir merkezine yaklaşık 46 kilometre uzaklıktaki Tek Tek Dağları Milli Parkı’nda yer alan alan, hem bilimsel araştırmalar hem de ziyaretçi ilgisi açısından önemini artırıyor.

Beslenme alışkanlıkları: Ceylan eti ve baklagiller öne çıkıyor

Kazı Başkanı Necmi Karul, yapılan analizlerde Karahantepe’de yaşayan toplulukların ağırlıklı olarak ceylan eti tükettiğini belirtti. Bunun yanında bitki kalıntıları üzerinden yapılan incelemelerde baklagillerin de önemli bir besin kaynağı olduğu ortaya kondu.

Karul, Göbeklitepe ile yapılan karşılaştırmalarda ise daha geniş bir hayvan çeşitliliğinin tüketildiğini ve farklı ekolojik alanlardan besin temin edildiğini ifade etti.

Taş Tepeler Projesi uluslararası ilgi görüyor

Taş Tepeler Projesi kapsamında yürütülen çalışmaların uluslararası alanda da ilgi gördüğü belirtildi. Berlin’de düzenlenen “Toplumun Keşfi” sergisiyle projenin yabancı bilim insanlarının dikkatini çektiği ifade edildi.

Ayrıca Şanlıurfa Kültür Yolu Festivali’nin gastronomi ayağına Karahantepe’nin de dahil edilmesiyle, arkeolojik bulguların günümüz kültürüyle ilişkilendirildiği kaydedildi.

Ekoloji ve çevre araştırmaları genişletiliyor

Kazı çalışmalarının yalnızca arkeolojik buluntularla sınırlı olmadığına dikkat çekildi. Başlatılan “Taş Tepeler Ekoloji Projesi” ile hem geçmiş hem de güncel çevresel koşulların incelendiği bildirildi.

Bu kapsamda jeolojik araştırmalar, bitki örtüsü ve canlı yaşamına ilişkin veriler toplanarak bölgenin bütüncül bir şekilde anlaşılması hedefleniyor.

Kazılar devam edecek, yeni veriler bekleniyor

Yaklaşık 12 hektarlık bir alana yayılan Karahantepe’de kazıların yalnızca 6 bin metrekarelik bölümde sürdürüldüğü ve daha derin katmanlarda yeni bulguların bulunduğu belirtiliyor.

Uzmanlar, her kazı sezonunda yeni verilerin ortaya çıktığını ve bu nedenle çalışmaların süresine ilişkin kesin bir takvim verilemediğini ifade ediyor. Karahantepe’nin, insanlık tarihine dair önemli bilgiler sunmaya devam etmesi bekleniyor.

Yükselen plato içinde çöküş nasıl açıklanıyor

İç Anadolu Platosu’nun milyonlarca yıldır yükselmesine rağmen Konya Havzası’nın çökmesi uzun süredir bilim dünyasında tartışma konusuydu. Araştırmayı yürüten ekip, uydu verileri ve sismik ölçümleri birleştirerek bu çelişkinin nedenini ortaya koydu.

Julia Andersen liderliğindeki ekip, havzada dairesel bir çökme modeli tespit etti. Yer altındaki veriler ise üst mantoda yoğunlaşmış bir kütle ve kalınlaşmış kabuk yapısına işaret etti. Bu durum, bölgede “litosferik damlama” olarak adlandırılan jeolojik sürecin gerçekleştiğini gösterdi.

Litosferik damlama süreci nasıl işliyor

Araştırmaya göre yer kabuğunun alt kısmındaki yoğun kaya kütlesi zamanla ağırlaşıyor ve yerçekimi etkisiyle aşağı doğru sarkıyor. Bu süreçte yoğun malzeme mantoya doğru “damlıyor”.

Bu sarkma sırasında yüzeydeki kabuk, alttaki ağırlığı taşıyamayarak çökmeye başlıyor ve havza oluşuyor. Ancak yoğun kütle tamamen kopup derinlere indiğinde yüzey yeniden yükselme eğilimine giriyor.

Bu mekanizmanın, İç Anadolu Platosu’nun son 10 milyon yılda yaklaşık 1 kilometre yükselmesini de açıkladığı belirtiliyor.

Süreç tek seferlik değil, zincirleme ilerliyor

Araştırmanın ortak yazarlarından Russell Pysklywec, sürecin tek bir olaydan ibaret olmadığını vurguladı. İlk damlama hareketinin ardından bölgede yeni “ikincil damlamalar” oluştuğu ve bunun zincirleme bir tektonik sürece dönüştüğü ifade edildi.

Bu nedenle Konya Havzası’nın, yükselen bir plato içinde olmasına rağmen çökme göstermesi bu çok aşamalı süreçle ilişkilendiriliyor.

Laboratuvar deneyleriyle doğrulandı

Bilim insanları teoriyi yalnızca saha verileriyle değil, laboratuvar deneyleriyle de test etti. Dünya’nın iç yapısını taklit eden modellerde yoğun malzemenin gerçekten aşağı doğru sarktığı ve koparak derinlere indiği gözlemlendi.

Bu deneyler, litosferik damlama sürecinin fiziksel olarak mümkün ve tutarlı bir mekanizma olduğunu ortaya koydu.

Benzer süreçler dünyada ve diğer gezegenlerde de görülüyor

Araştırmada benzer bir jeolojik sürecin Güney Amerika’daki And Dağları bölgesinde de tespit edildiği belirtildi. Kalın kabuk yapısına sahip dağ platolarının bu tür hareketlere daha yatkın olduğu ifade ediliyor.

Bilim insanlarına göre bu bulgular yalnızca Dünya için değil, Mars ve Venüs gibi levha tektoniği bulunmayan gezegenler için de önemli ipuçları sunuyor. Litosferik damlama, gezegenlerin yüzey şekillerinin oluşumunu açıklamada yeni bir model olarak değerlendiriliyor.

Hangi telefonlar etkilenecek

Yeni düzenlemeye göre çok eski işletim sistemine sahip cihazlar artık WhatsApp’ı kullanamayacak. Özellikle Android 5.0 ve altı sürümleri kullanan telefonlar kapsam dışı kalacak.

Uygulamanın çalışmaya devam edebilmesi için minimum gereksinim ise Android 6.0 ve üzeri olarak belirlendi. Bu sınırın altında kalan cihazlar güncelleme alamayacak ve uygulama tamamen devre dışı kalacak.

Kararın nedeni güvenlik ve performans

WhatsApp’ın eski cihazlara desteği kesme kararı, güvenlik ve teknik gereklilikler doğrultusunda alındı. Uçtan uca şifreleme, gelişmiş görüntülü görüşme ve yeni nesil özelliklerin eski donanımlarda sağlıklı çalışmaması bu kararda etkili oldu.

Uzmanlara göre eski işletim sistemleri, güvenlik açıkları nedeniyle kullanıcı verileri açısından risk oluşturuyor. Bu nedenle platform, daha güncel ve güvenli altyapılara geçişi zorunlu hale getiriyor.

Kullanıcılara 4 aylık süre

27 Nisan 2026 itibarıyla duyurulan değişiklikle birlikte kullanıcılar için yaklaşık 4 aylık bir geçiş süreci öngörülüyor. Bu süre sonunda destek dışı kalan cihazlarda WhatsApp açıldığında “cihazınız artık desteklenmiyor” uyarısı görülecek.

Bu süreçte kullanıcıların veri kaybı yaşamamak için yedekleme yapmaları ve mümkünse güncel işletim sistemine sahip cihazlara geçmeleri öneriliyor.

Telefonunuzun sürümünü nasıl kontrol edersiniz

Kullanıcılar cihazlarının uyumlu olup olmadığını kolayca kontrol edebiliyor. Bunun için telefonun “Ayarlar” menüsünden “Sistem” veya “Telefon hakkında” bölümüne girilerek mevcut Android sürümü görüntülenebiliyor.

Eğer cihaz bu sınırın altında kalıyorsa ve üretici tarafından yeni güncelleme sunulmuyorsa, WhatsApp kullanımı 2026 sonu itibarıyla sona erecek.

15 yaş altına erişim yasağı, gençlere kontrollü kullanım

Yasayla birlikte sosyal medya platformlarına yaş temelli kademeli bir kullanım modeli getiriliyor. 15 yaş altındaki bireylerin platformlara erişimi tamamen engellenirken, 15–18 yaş arası kullanıcılar için özel bir kullanım çerçevesi uygulanacak.

Bu kapsamda platformlar, kullanıcıların yaşını doğrulamakla doğrudan sorumlu olacak. Yaş doğrulama sürecinin eksiksiz işletilmesi, hem kullanıcı güvenliği hem de platformların yasal yükümlülüklerini yerine getirmesi açısından kritik önem taşıyor.

Her çocuk hesabına ebeveyn kontrol paneli tanımlanacak

Düzenlemenin en dikkat çekici maddelerinden biri, çocuk kullanıcılar için ebeveyn denetimini zorunlu hale getirmesi oldu. Buna göre her çocuk hesabı için en az bir ebeveyne özel “kontrol paneli” oluşturulacak.

Bu panel üzerinden hesap ayarları, içerik satın alma ve kiralama işlemleri ile ücretli abonelikler yalnızca veli onayıyla yapılabilecek. Böylece çocukların dijital ortamda karşılaşabileceği risklerin azaltılması ve harcama kontrollerinin sağlanması hedefleniyor.

Zararlı içeriklere ön filtre ve hızlı müdahale zorunluluğu

Yasa, çocukları olumsuz etkileyebilecek içerik ve reklamlar için de yeni yükümlülükler getiriyor. Platformlar, bu tür içerikleri yayımlanmadan önce filtrelemekle yükümlü olacak.

Ayrıca yetkili merciler tarafından verilen erişim engeli veya içerik kaldırma kararlarının en geç bir saat içinde uygulanması zorunlu hale getirildi. Bu sürenin aşılması durumunda platformlara ciddi yaptırımlar uygulanabilecek.

Yaş doğrulama sistemi e-Devlet altyapısıyla işleyecek

Teknik altyapı açısından en önemli yeniliklerden biri, yaş doğrulama mekanizmasının e-Devlet Kapısı üzerinden yürütülecek olması. Sistem, elektronik imzalı “token” yapısı üzerine kurulacak ve kullanıcıların yalnızca yaş bilgisini doğrulayacak şekilde tasarlanacak.

Bu sayede kullanıcılar kimlik bilgilerini paylaşmadan yalnızca yaş kriterini sağladıklarını kanıtlayabilecek. Token sistemi, üçüncü taraflar tarafından da doğrulanabilir olacak ve kişisel verilerin korunması ön planda tutulacak.

Kurallara uymayan platformlara ağır yaptırımlar

Yasaya uymayan sosyal medya şirketlerine, yıllık cirolarına orantılı idari para cezaları uygulanacak. Ayrıca oyun içerikleri de yaş gruplarına göre sınıflandırılacak ve çocukların erişimi bu sınırlara göre düzenlenecek.

Cumhurbaşkanı onayının ardından yürürlüğe girmesi beklenen düzenlemenin, ekim ayının sonundan itibaren fiilen uygulanması planlanıyor. Yeni sistemle birlikte dijital platformlarda çocuk ve genç kullanıcıların korunmasına yönelik daha sıkı bir denetim dönemi başlayacak.

VPN hizmetlerinde kimlik doğrulama dönemi

Yeni düzenleme kapsamında, erişim engellerini aşmak için kullanılan VPN hizmetleri de denetim altına alınacak. Buna göre yasal VPN sağlayıcılarını kullanmak isteyen kullanıcılar için e-Devlet entegrasyonlu kimlik doğrulaması ve yaş kontrolü zorunlu hale getirilecek.

Bu adımın amacı, çocukların yaşlarına uygun olmayan içeriklere erişimini sınırlamak ve dijital güvenliği artırmak olarak ifade ediliyor. VPN kullanımının tamamen yasaklanması yerine kontrollü hale getirilmesi planlanıyor.

Sosyal medya ve oyun platformları da kapsama alındı

Düzenleme yalnızca VPN hizmetlerini değil, sosyal medya ve oyun platformlarını da kapsıyor. 15 yaş altındaki çocuklara doğrudan hizmet sunulmaması ve yaş doğrulama sistemlerinin devreye alınması öngörülüyor.

Ayrıca platformların ebeveyn kontrol araçları sunması zorunlu olacak. Bu araçlar; hesap denetimi, harcama onayı ve kullanım süresi sınırlaması gibi mekanizmaları içerecek.

Yurt dışı platformlara temsilci zorunluluğu

Yeni düzenleme ile Türkiye’den günlük erişimi 100 bini aşan yurt dışı kaynaklı oyun platformlarına da yükümlülük getiriliyor. Bu platformların Türkiye’de temsilci bulundurması ve bu bilgileri Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumu’ye bildirmesi gerekecek.

Ayrıca bu platformların içerik denetimi, yaş sınırlaması ve kullanıcı güvenliği konularında belirlenen kurallara uyması zorunlu olacak.

Amaç çocukların dijital güvenliğini artırmak

Düzenleme çalışmalarının, son dönemde yaşanan olayların ardından hız kazandığı belirtiliyor. Özellikle çocukların dijital ortamlarda daha güvenli bir şekilde bulunmasını sağlamak temel hedef olarak öne çıkıyor.

Yasa teklifinin kabul edilmesi halinde, dijital platformlar ve erişim araçları üzerinde daha sıkı bir denetim mekanizmasının devreye girmesi bekleniyor.

Robotik performans yeni bir eşik oluşturdu

“Flash” adlı insansı robot, yarış boyunca tamamen otonom navigasyon sistemiyle hareket etti. Sensörler ve yapay zekâ algoritmaları sayesinde parkuru kesintisiz şekilde tamamlayan robot, bu alanda yeni bir performans eşiği oluşturdu.

Robotun elde ettiği 50 dakika 26 saniyelik süre, insan yarı maraton performanslarıyla karşılaştırıldığında oldukça dikkat çekici bir seviyede değerlendirildi. Bu sonuç, robotik mühendislik ve yapay zekâ alanındaki ilerlemelerin sahaya doğrudan yansıması olarak yorumlandı.

Geçmiş yarışlara göre büyük gelişim

E-Town Yarı Maratonu’nun 2025 yılında düzenlenen ilk organizasyonunda robot performansları çok daha sınırlıydı. O yıl “Tiangong Ultra” isimli robot yarışı 2 saat 40 dakika 42 saniyede tamamlayarak birinci olmuştu.

Ayrıca 2025’te yarışa katılan 20 takımdan yalnızca 6’sı parkuru tamamlayabilmişti. 2026 yılında ise hem sürelerin ciddi şekilde iyileştiği hem de robotların dayanıklılık ve denge kabiliyetlerinin önemli ölçüde arttığı görüldü.

İnsan rekorlarıyla karşılaştırma tartışma yarattı

Haberde yer alan verilere göre robotun derecesinin, insan yarı maraton dünya rekorunun önünde olduğu iddia edildi. Ancak güncel verilere göre erkekler yarı maraton dünya rekoru Jacob Kiplimo tarafından kırılmış olup 1 saatin altındadır.

Bu nedenle robot performansının doğrudan insan rekorlarıyla karşılaştırılması teknik olarak tartışmalı bulunuyor. Uzmanlar, robotların enerji kaynağı, mekanik yapı ve koşu koşullarının insanlardan farklı olduğunu vurguluyor.

Robot yarışları yeni bir teknoloji vitrini

E-Town Yarı Maratonu gibi organizasyonlar, robot teknolojilerinin gerçek dünya koşullarında test edilmesi açısından önemli bir platform haline geldi. Bu tür yarışlar, özellikle denge, enerji verimliliği ve otonom hareket kabiliyetlerinin geliştirilmesine katkı sağlıyor.

Uzmanlara göre önümüzdeki yıllarda robotların sadece yarışlarda değil, lojistik, arama-kurtarma ve endüstriyel alanlarda da daha aktif rol alması bekleniyor. Bu gelişmeler, yapay zekâ ve robotik teknolojilerin günlük yaşama entegrasyonunu hızlandıracak.

Kampüste öğrencileri karşılıyor ve derslere katılıyor

Canik Özdemir Bayraktar Keşif Kampüsü bünyesinde görev yapan CANİKMAN, kampüse gelen öğrencileri karşılıyor, derslere katılarak çeşitli konularda bilgi veriyor ve kampüsü tanıtıyor. Robotun kısa sürede öğrencilerin yoğun ilgisini çektiği ve kampüsün en dikkat çeken unsurlarından biri haline geldiği belirtildi.

Robotun özellikle teknolojiye ilgi duyan öğrenciler için önemli bir deneyim sunduğu, birebir etkileşim sayesinde öğrenme sürecine katkı sağladığı ifade edildi.

Belediye: Teknolojik eğitimler genişleyecek

Canik Belediyesi tarafından yürütülen projede, robotun eğitim faaliyetlerine entegre edilmesi hedefleniyor. Belediye Başkanı İbrahim Sandıkçı, CANİKMAN’ın artık aktif olarak sahada görev alacağını belirterek, çocuklara yönelik teknoloji eğitimlerinin artarak devam edeceğini söyledi.

Sandıkçı, robotun sadece kampüsle sınırlı kalmayacağını, kırsal bölgelerdeki öğrencilerle de buluşturulacağını vurguladı. Bu sayede eğitimde fırsat eşitliğinin artırılmasının amaçlandığını ifade etti.

Öğrencilerden yoğun ilgi

Öğrenciler, robotla etkileşim kurmanın kendileri için yeni ve heyecan verici bir deneyim olduğunu dile getirdi. Robotun insan benzeri hareketleri ve iletişim kurabilmesi, özellikle ilk kez karşılaşan öğrenciler üzerinde dikkat çekici bir etki oluşturdu.

CANİKMAN’ın, öğrencilerin teknolojiye olan ilgisini artırmasının yanı sıra gelecekte yazılım, robotik ve yapay zekâ alanlarına yönelimlerini de teşvik etmesi bekleniyor.

Mobil aboneler internet kullanımında en büyük paya sahip

Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumu verilerine göre mobil internet, toplam internet abonelikleri içinde en büyük payı oluşturdu. Mobil abone sayısının 75,6 milyona ulaşması, kullanıcıların büyük ölçüde mobil erişimi tercih ettiğini ortaya koydu.

Bakan Uraloğlu, mobil telefon abone sayısının da 2025’in son çeyreğinde bir önceki yılın aynı dönemine göre yüzde 5,7 artarak 99,7 milyona yükseldiğini açıkladı. Bu artış, Türkiye’de mobil iletişimin yaygınlığını bir kez daha gözler önüne serdi.

Toplam internet aboneliği 97,4 milyona çıktı

Toplam internet abone sayısı, 2025 yılı dördüncü çeyreğinde yıllık bazda yüzde 1,1 artışla 97,4 milyona ulaştı. Bu artışta özellikle mobil internet ve fiber altyapı yatırımları etkili oldu.

Geniş bant internet kullanımındaki yükseliş de dikkat çekti. Veri trafiği bir önceki yılın aynı dönemine göre yüzde 17,1 artarak 24,2 milyon terabayta çıktı.

Fiber internet abone sayısında güçlü artış

Fiber internet tarafında da önemli bir büyüme yaşandı. Eve kadar fiber (FTTH) abone sayısı 6 milyon 845 bin 641’den 8 milyon 670 bin 664’e yükselerek yüzde 26,7 arttı.

Toplam fiber abone sayısı ise yüzde 22 artışla 9 milyon 845 bin 226’ya ulaştı. Bu veriler, yüksek hızlı internet altyapısının hızla yaygınlaştığını gösterdi.

Ses trafiğinde mobil kullanım öne çıktı

İletişim verilerine göre mobil ses trafiği 2025’in son çeyreğinde 76,8 milyar dakika olarak gerçekleşti. Sabit hatlarda ise bu rakam 1,3 milyar dakika olarak kaydedildi.

Sabit telefon abone sayısı ise düşüş eğilimini sürdürerek 9,03 milyondan 8,4 milyona geriledi. Bu durum, kullanıcı tercihlerinin mobil iletişime yöneldiğini ortaya koydu.

Dijitalleşme süreci hız kazanıyor

Bakan Uraloğlu, kullanıcı sayısı ve veri tüketimindeki artışın Türkiye’nin dijitalleşme sürecini hızlandırdığını vurguladı. Mobil ve fiber altyapı yatırımlarının artmasıyla birlikte internet kullanımının daha da yaygınlaşması bekleniyor.

Açıklanan veriler, Türkiye’de dijital dönüşümün hız kesmeden devam ettiğini ve iletişim teknolojilerinin günlük yaşamda daha fazla yer edindiğini ortaya koydu.

Pembe dolunay adı nereden geliyor

“Pembe dolunay” ifadesi, Ay’ın renginden değil, Kuzey Amerika’da ilkbahar döneminde açan phlox adlı pembe çiçeklerden geliyor. Bu isimlendirme, doğrudan gökyüzündeki görüntüyü değil, mevsimsel bir doğa olayını temsil ediyor.

Uluslararası bilim kaynaklarına göre bu dolunay her yıl nisan ayında gerçekleşiyor. Ancak sosyal medyada yapılan paylaşımlar, bu yıl olayın farklı bir görünüme sahip olacağı yönünde yanlış bir algı oluşturdu.

Ay gerçekten pembe görünecek mi

Uzmanlar, dolunayın pembe görünmeyeceğini net şekilde ifade ediyor. Ay, her zamanki gibi beyaz, sarı ya da ufka yakın konumdayken turuncu tonlarında gözlemlenebilecek.

Atmosfer koşullarına bağlı olarak renk tonunda hafif değişimler yaşanabilse de, belirgin bir pembe renk oluşumu beklenmiyor. Bu nedenle sosyal medyada dolaşan görsellerin büyük bölümü gerçeği yansıtmıyor.

Astronomik ve kültürel önemi

Nisan dolunayı yalnızca bir gökyüzü olayı değil, aynı zamanda kültürel anlam da taşıyor. Hristiyan dünyasında Paskalya tarihinin belirlenmesinde bu dolunay referans kabul ediliyor.

Bu yönüyle dolunay, farklı toplumlarda baharın başlangıcını simgeleyen önemli bir zaman göstergesi olarak öne çıkıyor. Her yıl benzer şekilde gözlemlenmesine rağmen, isimlendirmesi nedeniyle ilgi çekmeye devam ediyor.

Ne zaman ve nasıl izlenmeli

Dolunay, 1 Nisan gecesi en parlak haline ulaşacak. Ancak 31 Mart ve 2 Nisan gecelerinde de neredeyse dolunay görünümünde izlenebilecek.

Uzmanlar, daha net bir gözlem için şehir ışıklarından uzak, açık ve bulutsuz bir ortamın tercih edilmesini öneriyor. Türkiye genelinde hava koşullarının uygun olması halinde dolunay rahatlıkla gözlemlenebilecek.

Türkiye’den gözlem mümkün

Pembe dolunay Türkiye’nin tüm illerinden çıplak gözle izlenebilecek. Ay’ın doğuşundan itibaren özellikle ufka yakın olduğu saatlerde daha büyük ve turuncuya yakın tonlarda görünmesi bekleniyor.

Gözlem için herhangi bir teleskop gerekmese de, karanlık bir ortamda yapılan izleme daha net bir deneyim sunacaktır.