Tarım ve Orman Bakanlığı tarafından hazırlanan Türk Gıda Kodeksi Yeni Gıdalar Yönetmeliği Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe girdi. Yeni düzenleme kapsamında Türkiye’de daha önce yaygın şekilde tüketilmemiş “yeni gıda” ürünleri sıkı denetim altına alınırken, böcek ve domuz kaynaklı ürünlerin onay almayacağı açıklandı.
Yeni gıdalar için sıkı denetim dönemi başladı
Tarım ve Orman Bakanlığı’nın yürürlüğe koyduğu yeni yönetmelik, 31 Aralık 2025 tarihinden önce Türkiye’de yaygın şekilde tüketilmeyen gıda ürünlerini kapsıyor. Bakanlık, özellikle gelişen teknolojiyle birlikte piyasaya sürülmesi planlanan yeni nesil ürünler için kapsamlı denetim süreci oluşturdu.
Düzenleme kapsamında laboratuvar ortamında üretilen, yapısı değiştirilmiş veya farklı üretim teknikleriyle hazırlanan birçok ürün artık “yeni gıda” kategorisinde değerlendirilecek. Bu ürünlerin piyasaya sunulabilmesi için uzun inceleme süreçlerinden geçmesi gerekecek.
Yetkililer, düzenlemenin temel amacının halk sağlığını korumak ve tüketicilerin güvenilir gıdaya erişimini sağlamak olduğunu belirtiyor.
Böcek ve domuz kaynaklı ürünlere onay verilmeyecek
Yönetmelikte en dikkat çeken başlıklardan biri yasaklanan ürünlerle ilgili bölüm oldu. Düzenlemeye göre böcek ve domuz kaynaklı hiçbir yeni gıda ürününe Türkiye’de satış onayı verilmeyecek.
Bu kapsamda ilgili ürünler “izinli ürünler listesi”ne alınmayacak ve piyasaya sürülemeyecek. Bakanlığın, bu tür başvuruları doğrudan reddedeceği belirtildi.
Son yıllarda bazı ülkelerde alternatif protein kaynağı olarak gündeme gelen böcek bazlı gıdalar dünya genelinde tartışma yaratırken, Türkiye’nin bu konuda daha katı bir yaklaşım benimsediği görülüyor.
Yeni gıda sayılacak ürünler açıklandı
Yönetmelikte hangi ürünlerin “yeni gıda” kapsamına gireceği de detaylı şekilde sıralandı. Buna göre laboratuvar ortamında yapısı değiştirilmiş moleküler ürünler yeni gıda kategorisinde değerlendirilecek.
Mikroorganizma, mantar ve alglerden elde edilen ürünler ile bitki ve hayvanlardan alışılmışın dışında yöntemlerle üretilen maddeler de kapsam içine alındı.
Ayrıca hücre ve doku kültürüyle üretilen yapay gıdalar, nanomateryal teknolojisi kullanılan ürünler ve daha önce yalnızca takviye edici gıda olarak satılan bazı maddelerin normal yiyeceklere eklenmesi de yeni düzenleme kapsamında incelenecek.
Bilimsel komisyon 9 ay inceleme yapacak
Yeni bir ürünün Türkiye’de satışa çıkabilmesi için şirketlerin kapsamlı başvuru sürecinden geçmesi gerekecek. Öncelikle ürünün “yeni gıda” kapsamında olup olmadığı değerlendirilecek.
Başvuruların uygun bulunması halinde dosya, alanında uzman bilim insanlarından oluşan Bilimsel Komisyon’a gönderilecek. Komisyon, ürünün insan sağlığı üzerindeki etkilerini yaklaşık 9 ay boyunca inceleyecek.
Bu süreçte ürünün güvenli olup olmadığı, besin değeri, tüketici sağlığı üzerindeki olası etkileri ve yanıltıcı özellik taşıyıp taşımadığı değerlendirilecek.
Bazı geleneksel ürünler için daha hızlı süreç uygulanacak
Başka ülkelerde uzun yıllardır güvenle tüketildiği belgelenen ürünler için ise farklı bir prosedür uygulanacak. Yönetmeliğe göre en az 25 yıldır başka ülkelerde kullanılan geleneksel ürünler daha hızlı inceleme sürecinden geçebilecek.
Bu kapsamda Bilimsel Komisyon’un değerlendirme süresinin 4 aya kadar düşebileceği belirtildi. Ancak güvenlik riski tespit edilmesi halinde bu ürünler de onay alamayacak.
Bakanlık ayrıca bilimsel raporların belirli süre boyunca kamuoyunun görüşüne açılacağını duyurdu.
Şirketlerin ticari sırları korunacak
Yeni yönetmelik şirketlerin ticari bilgilerinin korunmasına ilişkin hükümler de içeriyor. Üretim yöntemleri, ürün formülleri ve ticari stratejiler şirket talebi doğrultusunda gizli tutulabilecek.
Ancak ürünün insan sağlığı ve çevre üzerindeki etkilerine ilişkin bilgilerin gizlenemeyeceği açık şekilde belirtildi. Acil bir sağlık riski oluşması halinde Bakanlığın tüm bilgileri kamuoyuyla paylaşabileceği ifade edildi.
Uzmanlar, yeni düzenlemenin özellikle alternatif protein teknolojileri ve laboratuvar üretimi gıdalar açısından Türkiye’deki gıda piyasasını doğrudan etkileyebileceğini değerlendiriyor.
Gıda güvenliği tartışmaları yeniden gündemde
Son yıllarda dünyada alternatif protein kaynakları, yapay et üretimi ve laboratuvar destekli gıda teknolojileri hızla yaygınlaşırken birçok ülkede yeni düzenlemeler yapılmaya başlanmıştı.
Türkiye’nin yayımladığı yeni yönetmelik ile birlikte özellikle geleneksel tüketim alışkanlıklarının korunması ve tüketici güvenliğinin ön planda tutulduğu yorumları yapılıyor.
Tarım ve Orman Bakanlığı’nın önümüzdeki süreçte yeni gıda başvurularını bilimsel kriterlere göre değerlendireceği ve denetim süreçlerini sıkı şekilde sürdüreceği belirtiliyor.