Ekonomist İnan Mutlu, küresel petrol fiyatları ile Türkiye’deki akaryakıt fiyatları arasındaki kopuşa dikkat çeken çarpıcı veriler paylaştı. Mutlu’nun değerlendirmesine göre, son iki yılda dünya genelinde ham petrol fiyatları gerilerken, Türkiye’de benzin fiyatlarında tarihi düzeyde artış yaşandı.
Paylaşılan veriler, Mehmet Şimşek’in Hazine ve Maliye Bakanlığı görevine geldiği dönemde, küresel enerji maliyetleri ile yurtiçi pompa fiyatlarının ters yönlü seyrettiğini ortaya koyuyor.
Küresel petrol düştü, yerel fiyatlar fırladı
İnan Mutlu’nun aktardığı rakamlara göre, Şimşek’in göreve geldiği 2023 seçimleri sonrasından bu yana dünya genelinde ham petrol fiyatları yüzde 17 geriledi. Aynı dönemde Türkiye’de benzin fiyatları yüzde 132 oranında arttı.
Bu tablo, uluslararası piyasalarda enerji maliyetlerinin düşmesinin birçok ülkede enflasyonu aşağı çekici etki yaratmasına karşın, Türkiye’de tüketici fiyatlarına aynı yönde yansımadığını gösteriyor.
“Küresel endekslerle bağ koptu” değerlendirmesi
Mutlu, küresel petrol fiyatlarındaki düşüşe rağmen Türkiye’de akaryakıt fiyatlarının sert biçimde yükselmesini, pompa fiyatlarının artık uluslararası endekslerden ziyade iç ekonomik dinamiklerle belirlendiğinin göstergesi olarak yorumladı.
Ekonomiste göre, sanayi ve ulaşımın ana girdisi olan petrolde yaşanan küresel düşüş, Türkiye’de maliyet avantajına dönüşmedi; aksine akaryakıt zamları vatandaşın bütçesini daha da zorladı.
Artışın temel nedenleri neler?
İnan Mutlu, benzin fiyatlarındaki yüksek artışın arkasında iki temel unsurun öne çıktığını belirtti. Bunlardan ilki, Türk Lirası’nın döviz karşısındaki değer kaybı. Kur artışı, ithal edilen petrol ve rafineri maliyetlerini doğrudan yukarı çekiyor.
İkinci ve daha belirleyici unsur olarak ise, bütçe açıklarını kapatmak amacıyla akaryakıt üzerinden alınan maktu Özel Tüketim Vergisi (ÖTV) tutarlarına yapılan yüksek oranlı zamlar gösteriliyor. Mutlu’ya göre bu vergi artışları, küresel fiyat düşüşlerinin tüketiciye yansımasını engelliyor.
Tüketici için tablo ağırlaşıyor
Uzmanlar, mevcut verilerin akaryakıt fiyatlarının Türkiye’de ağırlıklı olarak vergi politikaları ve kur hareketleri tarafından belirlendiğini ortaya koyduğunu ifade ediyor. Küresel petrol fiyatlarında yaşanan düşüşlerin, mevcut yapı korunursa, pompa fiyatlarına sınırlı ya da gecikmeli yansıması bekleniyor.
İnan Mutlu’nun paylaştığı bu karşılaştırma, ekonomi yönetiminin akaryakıt fiyat politikalarının kamuoyunda daha fazla tartışılmasına yol açtı.