Çorum’un Osmancık ilçesinde halk arasında çitlembik veya sakız ağacı olarak da bilinen tarihi ağaçlar, yalnızca doğal özellikleriyle değil, yüzyıllara uzanan geçmişleriyle de dikkat çekiyor. Yeşilçatma Mahallesi Tekke Sokağı’nda bulunan tarihi çitlembik ağaçlarının bir bölümü, taşıdıkları kültürel ve doğal değer nedeniyle “Anıt Ağaç” olarak tescil edilerek koruma altına alındı.
Ankara 2. Kültür Varlıklarını Koruma Bölge Kurulu tarafından tescillenen ağaçların, Osmancık tarihinde önemli bir yere sahip olduğu belirtiliyor. Bölgede anlatılan rivayetlere göre söz konusu ağaçların Koyunbaba Hazretleri tarafından yetiştirildiği, Fatih Sultan Mehmet’in de bölgeden geçişi sırasında bu ağaçların gölgesinde dinlendiği aktarılıyor.
Tekke Sokağı üzerinde bugün de yüzyıllık geçmişe sahip çok sayıda tarihi çitlembik ağacı bulunuyor. Zamana meydan okuyan gövdeleri ve geniş gölgeleriyle bölgenin tarihine tanıklık eden ağaçlar, Osmancık’ın yaşayan doğal ve kültürel mirası arasında gösteriliyor.
Yaprakları adeta doğal zımpara
Bilimsel adı Celtis australis olan çitlembik, Türkiye’nin birçok bölgesinde doğal olarak yetişiyor. Sıcak ve kurak koşullara dayanıklı olan ağacın en ilginç özelliklerinden biri ise yapraklarının yüzeyi. Ele alındığında oldukça pürüzlü bir his veren yaprakların, geçmiş dönemlerde ince ahşap işlerinde doğal zımpara olarak kullanıldığı biliniyor.
Gri renkli kabuğu, sade taç yapısı ve küçük meyveleriyle ilk bakışta gösterişsiz görünen çitlembik, yakından incelendiğinde farklı özellikleriyle dikkat çekiyor.
Meyveleri sonbaharda renk değiştiriyor
Çitlembik ağacının küçük ve yuvarlak meyveleri sonbaharla birlikte önce sarımsı, ardından koyu mor ve siyaha yakın bir renge dönüşüyor. Meyvenin dışındaki ince etli bölüm yenilebilirken içerisinde oldukça sert bir çekirdek bulunuyor.
Meyveler aynı zamanda kuşlar için doğal bir besin kaynağı oluşturuyor. Kuşların meyveleri tüketerek çekirdekleri farklı alanlara taşıması, çitlembik ağaçlarının doğada yayılmasına katkı sağlıyor.
Ağacın odunu da sert ve esnek yapısıyla öne çıkıyor. Geçmişte baston, alet sapı ve dayanıklılık gerektiren farklı ahşap eşyaların yapımında kullanılan çitlembik, yaprağından meyvesine ve odununa kadar pek çok özelliğiyle dikkat çekiyor.
Osmancık’taki tarihi örnekler ise çitlembik ağacına farklı bir anlam kazandırıyor. Yüzyıllardır aynı sokaklarda yaşamını sürdüren ve tarihi rivayetlere konu olan anıt ağaçlar, ilçenin geçmişiyle bugünü arasında kurulan canlı bir bağ niteliği taşıyor.