Samsun Üniversitesi (SAMÜ) bünyesinde yapılan araştırmaya göre Türkiye’de dolu yağışı yılın belirli dönemlerinde yoğunlaşıyor. Çalışma, özellikle mayıs ve haziran aylarında dolu görülme sıklığının diğer aylara kıyasla 2 ila 3 kat arttığını ortaya koydu.
23 yıllık veri analiz edildi, 874 dolu olayı incelendi
Araştırma, SAMÜ Havacılık ve Uzay Bilimleri Fakültesi öğretim üyeleri Veli Yavuz ve Yiğitalp Kara öncülüğünde gerçekleştirildi. 2001-2023 yılları arasında Avrupa Şiddetli Hava Olayları Veritabanı üzerinden elde edilen 3 bin 860 dolu raporu analiz edildi.
Yinelenen kayıtların elenmesi ve kalite kontrol süreçlerinin ardından toplam 874 dolu hadisesi detaylı şekilde değerlendirildi. Bu analizler sonucunda dolu olaylarının yıl içine rastgele dağılmadığı, belirli dönem ve saatlerde yoğunlaştığı tespit edildi.
Dolu en çok öğleden sonra görülüyor
Araştırma sonuçlarına göre dolu riski gece saatlerinde düşük seviyede seyrederken, sabah saatlerinden itibaren artış gösteriyor. En yüksek risk ise öğleden sonra ortaya çıkıyor.
Dolu yağışının en sık 14.00 ile 19.00 saatleri arasında görüldüğü, özellikle 14.00 ve 16.00 saatlerinde zirveye ulaştığı belirlendi. Akşam saatlerinden itibaren ise risk yeniden azalma eğilimine giriyor.
İç Anadolu ve Akdeniz öne çıkıyor
Türkiye genelinde 81 ilin tamamında dolu görülmesine rağmen bazı bölgelerde yoğunlaşma dikkat çekiyor. Araştırmaya göre İç Anadolu ve Akdeniz bölgeleri dolu yağışının en sık yaşandığı alanlar arasında yer alıyor.
Marmara Bölgesi ise dolu olaylarının en az görüldüğü bölge olarak öne çıkıyor. Bununla birlikte İstanbul çevresi, Mersin ve Antalya kıyıları, Kuzey İç Anadolu ve Doğu Anadolu’nun yüksek kesimleri dolu açısından riskli bölgeler arasında gösteriliyor.
Dolu çapı 8 santimetreye kadar ulaştı
Çalışmada dolu tanelerinin çapının Türkiye genelinde 2 ila 8 santimetre arasında değiştiği tespit edildi. En büyük dolu taneleri 8 santimetre ile İstanbul ve Elazığ’da ölçülürken, 7 santimetrelik dolular Çankırı ve Çanakkale’de kaydedildi.
Araştırma, büyük çaplı dolu oluşumunun atmosferdeki güçlü konvektif enerji ve yukarı yönlü hava akımlarıyla doğrudan ilişkili olduğunu ortaya koydu.
Sadece yaz değil, kışın da görülebiliyor
Dolu olaylarının yalnızca yaz aylarına özgü olmadığı, kış döneminde de uygun atmosferik koşullar oluştuğunda meydana gelebildiği belirlendi. Özellikle güçlü rüzgar kayması ve dinamik hava sistemleri dolu oluşumunu tetikleyebiliyor.
Bu durum, dolu riskinin yılın belirli dönemlerinde yoğunlaşsa da tamamen mevsimsel bir olay olmadığını gösteriyor.
Tarım ve sigorta sektörü için kritik uyarı
Araştırmayı değerlendiren Yiğitalp Kara, elde edilen bulguların özellikle tarım ve sigorta sektörü açısından önemli olduğunu vurguladı. Dolu olaylarının ürün kaybına, kalite düşüşüne ve çiftçi gelirinde dalgalanmalara yol açabildiği ifade edildi.
Kara, bu verilerin hangi dönemlerde önlem alınması gerektiğini ortaya koyduğunu belirterek, erken uyarı sistemlerinin geliştirilmesi ve risk yönetiminin güçlendirilmesi gerektiğine dikkat çekti. Ayrıca dolu, zirai don ve aşırı yağış gibi iklim kaynaklı risklere karşı daha bütünleşik bir yaklaşımın önemine işaret etti.