Milyonlarca ücretli çalışanın “kara gün güvencesi” olarak bilinen İşsizlik Sigortası Fonu’nun kullanımına ilişkin çarpıcı veriler ortaya çıktı. Devrimci İşçi Sendikaları Konfederasyonu Araştırma Merkezi (DİSK-AR) tarafından yayımlanan rapora göre, fondan işsiz kalanlara ayrılan kaynağın tam iki katı işverenlere teşvik olarak aktarıldı.
“İşsizlik Sigortası Fonu Gerçeği 2023–2025” başlıklı çalışmada, fonun kuruluş amacıyla mevcut kullanım biçimi arasındaki derin uçurum dikkat çekti. Rapora göre fon, giderek işsizleri koruyan bir mekanizma olmaktan uzaklaşıyor.
Fonun kullanımında işçiler aleyhine büyük fark
DİSK-AR’ın incelemesine göre son üç yılda İşsizlik Sigortası Fonu harcamalarının yalnızca yüzde 27’si doğrudan işsiz kalan yurttaşlara işsizlik ödeneği olarak aktarıldı. Buna karşın işverenlere sağlanan doğrudan ve dolaylı teşviklerin payı yüzde 54’ü aştı.
Raporda, bu durumun fonun asıl varlık nedeni olan işsizliği telafi etme amacını ikinci plana ittiği vurgulandı. İşsizlik riskine karşı biriken kaynakların, işsiz kalanlara değil, büyük ölçüde sermaye kesimine yönlendirildiği belirtildi.
İşveren teşvikleri ve ‘ucuz işgücü’ eleştirisi
Raporda en dikkat çeken başlıklardan biri, işverenlere aktarılan teşviklerin niteliği oldu. DİSK-AR, yüzde 38 oranında doğrudan teşvik verildiğini, bunun yanında işbaşı eğitim programları üzerinden yapılan ödemelerin de fiilen işverenlere “ucuz işgücü desteği” sağladığını kaydetti.
Raporda şu değerlendirmeye yer verildi:
“İşverenlere yüzde 38 oranında doğrudan teşvik ayrılırken, işbaşı eğitim programlarına yapılan ödemeler işverenler için ucuz işgücü ödemesi desteğine dönüştü. Böylece İşsizlik Sigortası Fonundan işçilere ayrılan kaynağın iki katı işverenlere aktarılmış oldu.”
“İşveren yağma fonu” eleştirisi
DİSK-AR, sosyal medya hesaplarından yaptığı açıklamalarda fonun geldiği noktayı sert ifadelerle eleştirdi. Açıklamada, İşsizlik Sigortası Fonu’nun fiilen bir “işveren yağma fonu” haline getirildiği savunuldu.
Özellikle işbaşı eğitim programları kapsamında yapılan ödemelerin, işsizlerin nitelik kazanmasından çok, patronların maliyetlerini düşüren bir mekanizmaya dönüştüğü vurgulandı. Bu durumun, işsizliği azaltmak yerine güvencesiz ve düşük maliyetli istihdamı teşvik ettiği belirtildi.
Amaç dışı kullanım tartışması büyüyor
Raporda ortaya konan veriler, İşsizlik Sigortası Fonu’nun kuruluş felsefesine aykırı biçimde kullanıldığı yönündeki tartışmaları yeniden alevlendirdi. İşsizlik riski karşısında çalışanların birikimiyle oluşturulan fonun, işsiz kalanlara sınırlı destek sunarken, işverenlere geniş teşvik alanı açması eleştirilerin odağında yer aldı.
DİSK-AR’a göre mevcut tablo, işsizlikle mücadelede sosyal devlet ilkesinin zayıfladığını ve fon kaynaklarının işsizliği önlemek yerine işveren maliyetlerini sübvanse etmeye yöneldiğini açık biçimde gösteriyor.