İspanya’da yürütülen klinik bir araştırma, düzenli domates salçası tüketiminin orta yaşlı sağlıklı yetişkinlerde dikkat, çağrışımsal bellek ve bazı beyin ağlarıyla ilişkili değişikliklerle bağlantılı olabileceğini ortaya koydu. Antioxidants dergisinde yayımlanan randomize çapraz geçişli çalışmayı 42 kişi tamamladı; katılımcılar üç ay boyunca günlük ortalama yaklaşık 35 gram konsantre domates salçası tüketti.
Seçici dikkat ve çağrışımsal bellekte değişim görüldü
Araştırmada 40-55 yaş aralığındaki sağlıklı yetişkinler iki ayrı beslenme dönemine alındı. Katılımcılar bir dönemde günlük 0,5 gram/kilogram vücut ağırlığına karşılık gelen konsantre domates salçası tüketirken, diğer dönemde likopen bakımından kısıtlı bir beslenme programı uyguladı. İki dönem arasına bir aylık arınma süresi konuldu.
Domates tüketilen dönemin sonunda yapılan bilişsel testlerde seçici dikkat performansında ve işlem hızında artış gözlendi. Araştırmacılar ayrıca yüz-isim eşleştirmesine dayalı çağrışımsal bellek testinde küçük bir iyileşme tespit etti.
Kandaki likopen seviyesi belirgin şekilde arttı
Çalışmada günlük ortalama domates salçası tüketimi 34,6 gram olarak hesaplandı. Bu miktar katılımcılara günde ortalama 38,4 miligram likopen sağladı.
Kan analizlerinde domates tüketilen dönemde plazma likopen seviyesinin belirgin biçimde yükseldiği görüldü. Araştırmacılar, likopen artışının dikkat performansı ve işlem hızındaki değişimlerle mütevazı düzeyde ilişkili olduğunu bildirdi.
Beyin ağlarında bağlantı değişiklikleri tespit edildi
Araştırmanın daha küçük bir grubunda fonksiyonel manyetik rezonans görüntüleme kullanılarak beyin bağlantıları da incelendi. Taramalarda sağ frontoparyetal ağ, işitsel ağ ve dorsal dikkat ağı gibi bölgelerde bağlantı düzeninde değişiklikler saptandı.
Araştırmacılar bu bulguların, domateste bulunan biyolojik aktif bileşenlerin beyin ağlarının işleyişini etkileyebileceğine işaret ettiğini belirtti. Ancak gözlenen bağlantı değişikliklerinin tek başına daha iyi beyin sağlığı veya hastalıklardan korunma anlamına gelmediği vurgulandı.
BDNF düzeyinde artış eğilimi görüldü
Çalışmada sinir hücrelerinin gelişimi ve sinaptik uyum süreçleriyle ilişkili olan beyin kaynaklı nörotrofik faktörün, yani BDNF’nin plazma düzeyleri de ölçüldü. Domates tüketilen dönemde BDNF düzeyinde ortalama 15,2 ng/mL artış gözlendi.
Araştırmacılar bu sonucu temkinli yorumladı. Artışın istatistiksel anlamlılığının sınırda olması, kişiler arasındaki değişkenliğin yüksekliği ve çapraz geçişli tasarımda taşıma etkisinin görülmesi nedeniyle daha güçlü kanıtlara ihtiyaç olduğu belirtildi.
Araştırma 42 kişiyle sınırlı kaldı
Çalışmaya başlangıçta 47 kişi dahil edildi, ancak araştırmayı 42 katılımcı tamamladı. Katılımcıların ortalama yaşı 46,6 olarak hesaplanırken, grubun yaklaşık üçte ikisini kadınlar oluşturdu.
Araştırmacılar sonuçların umut verici olduğunu ancak örneklem büyüklüğünün sınırlı olması nedeniyle genellenemeyeceğini vurguladı. Bulguların daha büyük katılımcı gruplarında, farklı yaşlarda ve daha uzun takip sürelerinde doğrulanması gerektiği belirtildi.
Salçanın hastalıkları önlediği sonucuna varılamaz
Çalışma, düzenli domates tüketiminin orta yaşta bazı bilişsel süreçler ve fonksiyonel beyin bağlantılarıyla ilişkili olabileceğine dair klinik veri sundu. Buna karşın araştırma, salçanın demansı önlediğini, hafıza kaybını engellediğini ya da nörolojik hastalıkları tedavi ettiğini göstermiyor.
Araştırmacılar, likopen ve diğer domates bileşenlerinin antioksidan ve nöroprotektif etkilerinin daha ayrıntılı biçimde incelenmesi gerektiğini belirterek, daha uzun süreli ve geniş kapsamlı klinik çalışmaların önemine dikkat çekti.