Türkiye İstatistik Kurumunun Yükseköğretim İstihdam Göstergeleri, üniversite diplomasının tek başına iş güvencesi sağlamadığını ortaya koydu. Verilere göre 2015-2024 döneminde lisans programlarından mezun olan gençlerin en az yüzde 20’si, 2025 yılı itibarıyla kayıtlı bir işte çalışmıyor.
İstihdam edilen mezunların önemli bir bölümü ise eğitim aldığı alandan farklı işlerde çalışıyor. Özellikle sosyal bilimler, gazetecilik, enformasyon, sanat ve beşeri bilimler mezunlarında hem istihdam oranlarının düşük olduğu hem de alan dışı çalışmanın yaygınlaştığı görülüyor.
En yüksek istihdam sağlık ve mühendislikte
İstihdam oranının yüzde 80’in üzerinde olduğu alanlar sağlık ve refah ile mühendislik, imalat ve inşaat olarak öne çıktı. Bu iki alan dışında kalan bölümlerde kayıtlı istihdam oranlarının daha düşük seviyelerde kaldığı görüldü.
Eğitim alanından mezun olanların yaklaşık dörtte biri kayıtlı bir işte çalışamazken, sosyal bilimler, gazetecilik ve enformasyon mezunlarında iş bulamayanların oranı yüzde 31,3’e ulaştı. Sanat ve beşeri bilimler mezunlarının istihdam oranı ise yüzde 60,86’da kaldı.
Kadın mezunlarda tablo daha ağır
Veriler, bazı alanlarda kadın ve erkek mezunlar arasındaki istihdam farkının belirginleştiğini ortaya koydu. Sanat ve beşeri bilimler alanından mezun kadınların kayıtlı istihdam oranı yüzde 52,61 olarak hesaplandı.
Bu oran, söz konusu alandan mezun kadınların neredeyse yarısının kayıtlı bir işte çalışmadığını gösteriyor. Eğitim sürecini tamamlayan kadın mezunların iş gücü piyasasına katılımında ciddi sorunlarla karşılaştığı değerlendiriliyor.
İlk işe yerleşme aylar sürüyor
Üniversite mezunlarının yalnızca iş bulma oranlarında değil, ilk işe başlama sürelerinde de önemli zorluklarla karşılaştığı görüldü. Sağlık ve refah alanında mezunların ilk işe yerleşme süresi ortalama dokuz ayı buluyor.
İş, yönetim ve hukuk mezunları ortalama 18,32 ayda, sosyal bilimler, gazetecilik ve enformasyon mezunları 17,71 ayda ilk işlerine yerleşiyor. Bu süre sanat ve beşeri bilimlerde 15,95 ay, tarım, ormancılık ve veterinerlikte 15,24 ay, mühendislik, imalat ve inşaatta ise 11,58 ay olarak hesaplandı.
Mezunların çoğu alanı dışında çalışıyor
TÜİK verileri, kayıtlı bir iş bulan üniversite mezunlarının önemli bir bölümünün eğitim aldığı alandan farklı sektörlere yöneldiğini gösterdi. Dört ile altı yıl arasında eğitim alan gençlerin, mezuniyetlerinin ardından uzmanlık alanlarıyla ilgisi bulunmayan işlerde çalışmak zorunda kaldığı görüldü.
Tıp mezunlarının yaklaşık beşte biri kendi alanı dışında çalışırken, mühendislik, imalat ve inşaat mezunlarında bu oran üçte bire yaklaşıyor. Sosyal bilimler, gazetecilik ve enformasyon mezunlarının yüzde 80’i, doğa bilimleri, matematik ve istatistik mezunlarının ise yüzde 60’ı eğitim aldığı alanın dışında çalışıyor.
Eğitim yatırımlarında kaynak kaybı tartışması
Alan dışı istihdamın yalnızca mezunların kariyer gelişimini değil, üniversite eğitimine yapılan kamusal ve bireysel yatırımları da olumsuz etkilediği belirtiliyor. Mezunların edindikleri bilgi ve becerileri kullanamadıkları işlerde çalışmaları, nitelikli insan kaynağından yeterince yararlanılamadığı yönündeki tartışmaları artırıyor.
Veriler, yükseköğretim ile iş gücü piyasası arasındaki uyumsuzluğun devam ettiğine işaret ediyor. Üniversite kontenjanları, bölüm tercihleri ve istihdam politikalarının iş gücü ihtiyaçlarıyla daha uyumlu hale getirilmesi gerektiği değerlendiriliyor.