1960’lı yıllarda ortaya attığı iddialarla dünya çapında tartışmaların merkezine yerleşen İsviçreli yazar Erich von Däniken, 90 yaşında hayatını kaybetti. 1968’de yayımlanan Tanrıların Arabaları ile küresel şöhrete ulaşan Däniken, bu kitabın yarattığı ilginin ardından farklı dönemlerde Türkiye’ye de gelmiş, Almanya’dan 50 kişilik bir grupla Hattuşa’da incelemelerde bulunmuştu. Kızı Cornelia von Däniken’in açıklamasına göre ünlü yazar, İsviçre’nin Interlaken kentindeki bir hastanede yaşlılığa bağlı nedenlerle, huzur içinde yaşamını yitirdi.
Däniken’in ölümü, yalnızca popüler kültürde bıraktığı derin etkiyi değil, aynı zamanda bilim dünyasıyla yıllarca süren sert tartışmaları da yeniden gündeme taşıdı. Sevenleri onu “soru sormaktan vazgeçmeyen bir zihin” olarak tanımlarken, eleştirmenler ise iddialarının bilimsel temelden yoksun olduğunu bir kez daha vurguladı.
‘Tanrıların Arabaları’ ile gelen küresel şöhret
Erich von Däniken’i dünya çapında tanınır hale getiren eser, 1968’de yayımlanan Tanrıların Arabaları oldu. Kitapta, antik uygarlıkların mimari ve teknolojik başarılarının, dünya dışı varlıkların müdahalesiyle mümkün olduğu ileri sürüldü. Bu iddia, dönemin yerleşik tarih anlatılarını sarsarak büyük bir tartışma başlattı.
Kısa sürede milyonlarca okura ulaşan kitap, pek çok dile çevrildi ve uzun yıllar çok satanlar listelerinde yer aldı. Bu başarı, Däniken’i yalnızca bir yazar değil, aynı zamanda küresel bir fenomene dönüştürdü.
Bilim dünyasıyla bitmeyen tartışma
Däniken’in ileri sürdüğü tezler, akademik çevreler tarafından büyük ölçüde “sözde bilim” olarak nitelendirildi. Arkeologlar ve tarihçiler, piramitler, Stonehenge ve Nazca çizgileri gibi yapıların insan eliyle ve dönemsel tekniklerle inşa edildiğini vurguladı. Buna karşın Däniken, eleştirileri “yerleşik düşünceye karşı refleks” olarak yorumladı.
Tüm itirazlara rağmen bu görüşler, popüler kültürde güçlü bir karşılık buldu. Özellikle Ancient Aliens gibi belgesel yapımlar, Däniken’in tezlerinden ilham alarak geniş bir izleyici kitlesine ulaştı.
Türkiye, Hattuşa ve Kapadokya ziyaretleri
Erich von Däniken, kariyeri boyunca birçok ülkede saha incelemeleri yaptı. Türkiye’deki en dikkat çekici ziyaretlerinden biri, Almanya’dan 50 kişilik bir grupla Hattuşa’ya gelişi oldu. Daha önce 1988 yılında da Hitit başkentini ziyaret eden Däniken, her iki gezisinde de bölgenin tarihsel ve kültürel önemine dikkat çekti.
Ziyaretlerinde, dönemin Aşıkoğlu Otel sahibi Cengiz Aşıkoğlu tarafından ağırlanan Däniken’in, Hattuşa’da bulunmaktan duyduğu memnuniyeti dile getirdiği ifade edildi. Ayrıca Kapadokya ve Nevşehir Kalesi çevresinde ortaya çıkarılan yeraltı şehirlerine ilişkin incelemeleri, Türkiye’de de geniş yankı uyandırdı.
Tartışmalı miras, kalıcı etki
Erich von Däniken, bilim dünyasında kabul görmeyen tezlerine rağmen, insanlık tarihi ve evren algısına dair soruları popüler düzeyde yaygınlaştıran isimlerden biri oldu. Kitapları, milyonlarca okuru “bilinenin ötesini” düşünmeye sevk etti.
Ardında bıraktığı miras, destekleyenler için cesur bir hayal gücü, eleştirenler için ise bilim dışı bir yaklaşım olarak değerlendiriliyor. Ancak tartışmasız gerçek şu ki; Däniken, ortaya attığı iddialarla popüler kültürde silinmesi zor bir iz bıraktı.