Yerel Çorum Haberleri Son Dakika

19.08.2019, 10:37 703

Halide Edip ve Mustafa Kemal

Gerçekte ne olmuştu? Halide Edip neden Mustafa Kemal’le ters düşmüştü? Milli Mücadele yıllarında yaşanan gelişmelerin, insan ilişkilerinin görünen ya da görünmeyen sahneleri nasıldı?

Tarihi şahsiyetlerin hayatları iniş-çıkışlarla doludur. Başarıya giden yolda birlikte yola çıkılan mücadele arkadaşlarının çoğu, sonrasında birer düşmana dönüşebilir.

George Büchner’in, Danton’un Ölümü isimli eserinden alıntılanan “İhtilal Satürn gibidir, kendi evlatlarını yer.” sözü, “Her devrim, önce kendi çocuklarını yer.” şeklinde adeta sloganlaşarak günümüze kadar gelmiştir.

Keza “Tanrım, beni dostlarımdan koru! Düşmanlarımla kendim baş edebilirim!” diyen Voltaire, “Sen de mi Brutus?” diyen Ceasar günümüzden çok uzakta değiller.

Kurtuluş Savaşı kahramanlarından Kazım Karabekir Paşa “Öyle puslu ki hava; şeytan bile Müslüman mintanı giyiyor.” dedikten on yıllar sonra bile, o mintan pek çok kişinin sırtından çıkarılamadı.

Atatürk’e 1926 yılındaki İzmir suikastından önce, Ankara ve Bursa’da olmak üzere iki suikast daha planlanmış, şartlar uygun olmadığı için iptal edilmişti. Suikastın planlayıcısı ve baş aktörü Ziya Hurşit, Kurtuluş Savaşı’nda gösterdiği çabadan ötürü Mustafa Kemal tarafından milletvekili yapılmıştı. Suç ortaklarından biri dönemin İzmit milletvekili Şükrü Bey, diğeri eski Ankara valisi Abdülkadir idi. Ziya Hurşit’in Atatürk’le yüzleştiği anda yaptığı açıklamaya bakılırsa, suikastın Cumhuriyet sistemini reddetmekle alakası yoktu; kendini dışlanmış hissetmesiyle ilgiliydi. Nitekim kimi milletvekilleri, yapılan bazı toplantılarda Ziya Hurşit’i kapının dışında bırakmışlardı. Ancak Ziya Hurşit’in öncülük ettiği suikast girişimine, Atatürk karşıtı kimi muhalifler balıklama atlamıştı. Neticede İstiklal Mahkemesi tarafından 15 idam kararı çıkmıştı. Ali Fuad Paşa, Rauf Paşa, Refet Paşa, Kazım Karabekir Paşa ise beraat etmişlerdi. (Kaynak: Vahdettin Engin-Hesaplaşma)

Mustafa Kemal’in 19 Mayıs 1919’da Samsun’a varıp Milli Mücadele’yi başlatmasının hemen ardından Halide Edip, 19 Mayıs’ta Sultanahmet Meydanı’nda yaptığı tarihi konuşmada Türklerin hak ve istiklal davasında halkı mücadeleye çağırıyordu. O dönemin şartlarında bir kadının 200 bin kişiyi meydana çağırıp böylesine büyük bir miting yapması oldukça sıra dışı bir durumdu. Böyle bir kadın ancak karizmatik olarak tanımlanabilirdi.

Peki Halide Edip Adıvar ve Mustafa Kemal Atatürk arasındaki bağlar nerede, ne zaman, nasıl kopmuştu? Halide Edip gerçekte kimdi, nasıl bir insandı? Yenilikçi sisteme açık mıydı? Ya da Cumhuriyet sonrasında yapılan yenilikler çok mu hızlı gidiyordu? Yoksa hepsinin ötesinde, Mustafa Kemal’le arasında o dönemde açığa çıkmayan kişisel sürtüşmeler mi vardı?

16 Mart 1920’de İstanbul İngilizler tarafından işgal edildiğinde, İstanbul’daki hükümet tarafından Mustafa Kemal ile beraber Halide Edip ve kocası Adnan Adıvar hakkında da idam fermanı çıkarıldı. Ankara’ya gelerek Milli Mücadeleye katılan Halide Edip ve Adnan Bey, Cumhuriyetin ilk yıllarında Türkiye’yi terk ettiler. Adnan Adıvar, kapatılan Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası’nın mensubuydu ve bazıları gibi o da Atatürk’e suikast davasında yargılandı ve beraat etti.

1920’de Ankara’da tanışmalarının ardından Mustafa Kemal ve Halide Edip arasında savaşın gidişatı ve mücadele yöntemleriyle ilgili zıtlaşmalar olduğu söyleniyor. Savaşın başkomutanı Mustafa Kemal idi, askeri eğitim ve deneyime sahip olan yine Mustafa Kemal idi. Ancak ortada iki karizmatik insan vardı.

Bazı kaynaklarda aralarındaki münasebetle ilgili, Halide Edip’in o dönemde kendisine bile itiraf edemediği bir aşktan bahsediyor. Halide Edip’in Kalp Ağrısı isimli kitabını Atatürk’e izafeten yazdığı düşünülüyor. Tuna Serim’in yazdığı Aşktan da Üstün isimli kitapta yine, Halide Edip Adıvar ve Mustafa Kemal Atatürk arasındaki büyük aşkın nefrete dönüşmüş halinden bahsediliyor.

Kimileri Cumhuriyet döneminde yapılan yeniliklerin hızına dönemin bazı aydınlarının bile yetişemediğini söylüyorlar. Örneğin; Atatürk’ün vapur ve tramvaylardaki kadın ve erkekler arasındaki perdeyi kaldırmasının ardından Halide Edip, “bizim perdemize ne karışıyorsunuz” demişti. (Yılmaz Özdil-Mustafa Kemal)

Halide Edip’in 1928’de Londra’da yayınlanan “The Turkish Ordeal” isimli eseri ayrı bir tartışma konusu. Türkçe’ye Türk’ün Ateşle İmtihanı olarak çevrilen eserin orijinal metinlerinin değiştirildiği öne sürülüyor. Atatürk’ün vefatından sonra ancak Türkiye’ye dönebilen Halide Edip’in bu eseri, günümüzde hala tartışma konusudur. İddiaya göre Türkiye’ye dönmesinin ardından Atatürk’ün aleyhine yazdığı metinleri, eserinden çıkarmıştı.

Hakan Erdem’in yazdığı Lenk isimli kitapta, kitabın İngilizce orijinal metninde Atatürk’le ilgili kısımda şunlar yazılıydı:

“Eklemek isterim ki Türkiye bir parlamentarizmin gereğinden fazla ileri bir hükümet şekli olduğunu düşünenlerin hepsi, aynı zamanda, bir yabancı himaye rejimi de istiyor değildi: Mustafa Kemal Paşa’nın, parlamentoyu kapatması için sultanı iknaya çalışanlardan biri olduğu söyleniyordu. Ama, o (M. Kemal), sultanın daha sonra mutlakiyetçi bir rejim başlatmasını ve içinde kendisinin bizzat harbiye nazırı olacağı bir hükümet kurmasını arzuluyordu”

Bilindiği üzere, Kurtuluş Savaşı yıllarında Halide Edip ve bazı aydınlar Amerikan mandasını (himayesini) savunuyorlardı…

Edebiyatçı Vedat Günyol aynı şekilde, Paris’te tanıştığı Halide Edip Adıvar’la ilgili anılarından bahsederken, kitabın Türkçe’ye çevirisiyle ilgili, Atatürk’e hakaret içeren bölümleri bizzat Halide Edip’in sansürlediğini anlatıyor.

Muzaffer Öztekin ise “Halide Edip ve Gerçekler” isimli kitabında, Turkish Ordeal’in orijinal metinlerinde Mustafa Kemal Paşa’ya hakaret içeren bölümlerden bahsetmiş:

“Kesinlikle ahlaksız değildi; sadece ahlakla ilgisiz kişiydi. İnsan ahlakının mevcut standardını hiçbir zaman kabul etmedi veya gerekliliğini görmedi... O daima uyuşmaz, sabırsız ve zarar vericiydi… Mustafa Kemal Paşa yerine göre alaycı, şüpheci, ilkesiz ve şeytanca kurnazdı. İnsanları sindirir, basit sokak kahramanlığından keyif alırdı…”

Turkish Ordeal orijinal haliyle yeniden yayınlanmalıdır. Eğer bu yazılanlar doğruysa ki inanmakta zorlanıyorsunuz…

Bu yazılanlardan sonra geriye söylenecek söz kalmıyor. Kurtuluş Savaşı’nın kadın kahramanıyla ilgili tüm hayallerinizin yıkıldığını hissedebilirsiniz.

Sanırım yola nasıl çıktıysanız öyle tamamlayabilmek, çok daha önemlidir.

Yorumlar (0)
33°
açık
Namaz Vakti 09 Ağustos 2020
İmsak 03:59
Güneş 05:38
Öğle 12:51
İkindi 16:42
Akşam 19:53
Yatsı 21:25
Puan Durumu
Takımlar O P
1. Başakşehir 34 69
2. Trabzonspor 34 65
3. Beşiktaş 34 62
4. Sivasspor 34 60
5. Alanyaspor 34 57
6. Galatasaray 34 56
7. Fenerbahçe 34 53
8. Gaziantep FK 34 46
9. Antalyaspor 34 45
10. Kasımpaşa 34 43
11. Göztepe 34 42
12. Gençlerbirliği 34 36
13. Konyaspor 34 36
14. Denizlispor 34 35
15. Çaykur Rizespor 34 35
16. Malatyaspor 34 32
17. Kayserispor 34 32
18. Ankaragücü 34 32
Takımlar O P
1. Hatayspor 34 66
2. Erzurumspor 34 62
3. Adana Demirspor 34 61
4. Akhisar Bld.Spor 34 57
5. Fatih Karagümrük 34 56
6. Bursaspor 34 56
7. Altay 34 54
8. Keçiörengücü 34 50
9. Menemen Belediyespor 34 44
10. Giresunspor 34 44
11. Ümraniye 34 44
12. İstanbulspor 34 40
13. Balıkesirspor 34 38
14. Altınordu 34 37
15. Boluspor 34 33
16. Osmanlıspor 34 30
17. Adanaspor 34 21
18. Eskişehirspor 34 12
Takımlar O P
1. Liverpool 38 99
2. Man City 38 81
3. M. United 38 66
4. Chelsea 38 66
5. Leicester City 38 62
6. Tottenham 38 59
7. Wolverhampton 38 59
8. Arsenal 38 56
9. Sheffield United 38 54
10. Burnley 38 54
11. Southampton 38 52
12. Everton 38 49
13. Newcastle 38 44
14. Crystal Palace 38 43
15. Brighton 38 41
16. West Ham 38 39
17. Aston Villa 38 35
18. Bournemouth 38 34
19. Watford 38 34
20. Norwich City 38 21
Takımlar O P
1. Real Madrid 38 87
2. Barcelona 38 82
3. Atletico Madrid 38 70
4. Sevilla 38 70
5. Villarreal 38 60
6. Real Sociedad 38 56
7. Granada 38 56
8. Getafe 38 54
9. Valencia 38 53
10. Osasuna 38 52
11. Athletic Bilbao 38 51
12. Levante 38 49
13. Real Valladolid 38 42
14. Eibar 38 42
15. Real Betis 38 41
16. Deportivo Alaves 38 39
17. Celta de Vigo 38 37
18. Leganés 38 36
19. Mallorca 38 33
20. Espanyol 38 25
Arşiv

Gelişmelerden Haberdar Olun

@
Bumerang - Yazarkafe