Srebrenitsa Soykırımı’nın üzerinden yıllar geçti: Acısı hâlâ dinmedi

Birleşmiş Milletler tarafından “güvenli bölge” ilan edilen Srebrenitsa’nın 11 Temmuz 1995’te Bosnalı Sırp güçler tarafından ele geçirilmesinin ardından başlayan katliamın üzerinden 31 yıl geçti.

Ratko Mladić komutasındaki Bosnalı Sırp birlikleri, bölgedeki Boşnak sivilleri zorla ayırdı. Kadınlar, çocuklar ve yaşlılar bölgeden sürülürken 8 binden fazla Boşnak erkek ve çocuk gözaltı merkezlerine götürüldü; burada işkenceye uğradı ve sistematik biçimde öldürüldü. Kurbanların cesetleri, suçun izlerini gizlemek amacıyla toplu mezarlara gömüldü ve daha sonra farklı noktalara taşındı.

Hollandalı askerlerin korumasına sığınmışlardı Srebrenitsa’daki binlerce sivil, Potoçari’de bulunan ve Hollanda taburunun görev yaptığı Birleşmiş Milletler üssüne sığındı. Ancak yeterli koruma sağlanamadı. Bosnalı Sırp güçler, sivilleri otobüslere bindirerek bölgeden çıkarırken erkekleri ve erkek çocuklarını ailelerinden ayırdı.

Uluslararası Ceza Mahkemesi kararlarında, Srebrenitsa’daki Boşnak erkek ve çocukların kitlesel olarak öldürülmesinin ve kadınlarla çocukların bölgeden zorla çıkarılmasının, Boşnak toplumunu ortadan kaldırmaya yönelik planın parçaları olduğu tespit edildi.

Srebrenitsa’nın soykırım olduğu mahkeme kararlarıyla tescillendi Eski Yugoslavya Uluslararası Ceza Mahkemesi, Srebrenitsa’da işlenen suçların soykırım olduğuna hükmetti. Mahkeme, 2001’de Radislav Krstić davasında Srebrenitsa’da soykırım işlendiğini “makul şüphenin ötesinde” tespit etti.

Uluslararası Adalet Divanı da 2007 tarihli kararında Srebrenitsa’da soykırım işlendiğini kabul etti. Divan, Sırbistan’ın soykırımı doğrudan işlediğinin kanıtlanamadığına ancak soykırımı önleme ve sorumluları cezalandırma yükümlülüğünü ihlal ettiğine hükmetti. Bu nedenle “Lahey, Srebrenitsa’da soykırım yaşanmadığına karar verdi” şeklindeki ifade doğru değildir.

Ratko Mladić’e ömür boyu hapis Bosnalı Sırp ordusunun eski komutanı Ratko Mladić, 22 Kasım 2017’de soykırım, insanlığa karşı suçlar ve savaş hukuku ihlallerinden suçlu bulundu. Mladić’in Srebrenitsa’daki soykırımın yanı sıra Saraybosna halkına yönelik terör kampanyası, cinayet, sürgün, zorla yerinden etme ve Birleşmiş Milletler görevlilerinin rehin alınması gibi suçlardan sorumlu olduğuna hükmedildi. Mladić, ömür boyu hapis cezasına çarptırıldı.

11 Temmuz uluslararası anma günü ilan edildi Birleşmiş Milletler Genel Kurulu, 23 Mayıs 2024’te kabul ettiği kararla 11 Temmuz’u “Srebrenitsa Soykırımı’nı Düşünme ve Anma Uluslararası Günü” ilan etti. Kararla birlikte soykırımın inkâr edilmesi ve savaş suçlularının yüceltilmesi de kınandı. Aradan geçen 31 yıla rağmen kurbanların kimliklerinin belirlenmesi ve toplu mezarların araştırılması çalışmaları devam ediyor. Her yıl 11 Temmuz’da Potoçari Anıt Mezarlığı’nda düzenlenen törenlerde, kimliği yeni belirlenen kurbanların cenazeleri toprağa veriliyor.

Srebrenitsa, yalnızca Boşnakların değil, insanlığın ortak hafızasında kapanmayan bir yara olarak varlığını sürdürüyor.