Yargı kararlarına uyulmuyor, ifade özgürlüğü daralıyor, tutuklamalar cezalandırma aracına dönüşüyor. Aralarında eski bakanlar, milletvekilleri ve yüksek yargı mensuplarının da bulunduğu 20'yi aşkın isim, Türkiye’de hukuk devleti ilkesinin yok sayıldığını belirterek tarihi bir metne imza attı. “Adalet halkın ekmeğidir” vurgusuyla yayımlanan bildiride, acil ve kapsamlı yargı reformu talep ediliyor.
Adalet neden askıda, güven nasıl sarsıldı?
“Adalet Çağrısı” başlıklı deklarasyon, Türkiye’de uzun süredir tartışılan yargı bağımsızlığı krizini tüm yönleriyle ele alıyor. Ortak imzayla yayınlanan metinde, özellikle Anayasa Mahkemesi (AYM) ve Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (AİHM) kararlarına uyulmaması, temel insan hakları açısından alarm verici bir durum olarak tanımlanıyor. İmzacıların ifadelerine göre hukuk devleti askıya alınmış durumda ve bu süreç toplumsal barışı doğrudan tehdit ediyor.
Hangi uygulamalardan rahatsızlık duyuluyor?
Metinde, “iltisak” ve “irtibat” gibi belirsiz kavramlarla yaratılan yeni suç tanımlarına dikkat çekiliyor. Bu çerçevede gizli tanık beyanlarıyla yapılan tutuklamalar, mahkeme kararı olmadan el konulan mal varlıkları, ifade özgürlüğünün sınırlandırılması gibi uygulamalar insan hakları ihlali olarak değerlendiriliyor. Bertolt Brecht’in "Adalet halkın ekmeğidir" sözünün altını çizen deklarasyon, adaletin olmadığı yerde ne kalkınmanın ne de huzurun mümkün olabileceğini vurguluyor.
Reform talepleri neleri kapsıyor?
Deklarasyonda yargı reformu geniş bir çerçevede ele alınıyor. Hukuk fakültelerinden yargı yapısına kadar uzanan çok katmanlı bir yeniden yapılandırma öneriliyor. Dikkat çeken bazı talepler şöyle:
Anayasa Mahkemesi ve AİHM kararlarına tam uyum sağlanması
Gizli tanık ve "iltisak" gibi istismara açık kavramların kaldırılması
Sulh ceza hakimliklerinin lağvedilmesi
Tutuklamanın bir cezalandırma aracı olarak kullanılmasına son verilmesi
Cezaevlerinde hasta ve yaşlı mahkumlar için özel tahliye mekanizmaları
Kısmi genel af çağrısı ve siyasi tutukluların serbest bırakılması
Kuvvetler ayrılığı ilkesinin yeniden işler hale getirilmesi
İfade özgürlüğünün anayasal güvenceye alınması
İmzacılar kimlerden oluşuyor?
Deklarasyona imza atanlar arasında devletin çeşitli kademelerinde görev almış deneyimli isimler bulunuyor. Eski bakanlar Ertuğrul Günay, Hakan Tartan, Hüseyin Çelik ve Müslüm Doğan’ın yanı sıra eski Anayasa Mahkemesi Başkanı Haşim Kılıç, hukukçular Figen Çalıkuşu ve Saffet Özbek, siyasetçiler Haluk Özdalga, Suat Kınıklıoğlu ve Nesrin Nas da metne destek verdi.
Bu çağrının önemi ne?
Türkiye’de uzun süredir tartışma konusu olan hukuk devleti krizi ilk kez bu denli geniş ve yüksek profilli bir imzacı grubuyla kamuoyuna açık bir metinle taşındı. Giderek artan yargı politizasyonu, ifade özgürlüğüne yönelik baskılar ve keyfi tutuklamaların yaygınlaştığı bir dönemde yapılan bu çağrı, sivil toplumdan yargıya kadar geniş kesimlerin dikkatini çekmeye aday.
Metnin tamamı nerede yayımlandı?
Deklarasyonun tam metnine ve imzacı listesine https://demokrasiplatformu.org.tr adresinden ulaşılabiliyor. Gerçekleşip gerçekleşmeyeceği tartışmalı olsa da, bu çağrı şimdiden hukukun üstünlüğü savunucuları için bir referans belgesi olma yolunda.