Engelli vatandaşların uzun yıllardır yararlandığı vergi indirimiyle emeklilik sistemi 14 Ocak 2025 itibarıyla tamamen değişiyor. Sosyal güvenlik uzmanı Özgür Erdursun, yeni düzenlemenin yalnızca teknik bir geçiş olmadığını, doğrudan hak kaybına yol açabilecek bir dönüşüm olduğunu belirterek önemli uyarılarda bulundu. Yeni yılda yürürlüğe girecek sistem, kişinin engel oranını değil, hastalığın çalışma gücü üzerindeki etkisini esas alacak. Bu yaklaşım hem prim günlerini hem emeklilik kriterlerini kökten değiştirmiş durumda.
Erdursun’un açıklaması milyonlarca engelli birey ve ailesi için kritik önem taşıyor. Özellikle eski sistemden yararlanmak isteyenler için zaman daralıyor. Erdursun’un sözleri, okurun zihin haritasında tek bir cümleyle özetlenebilir: “Bu tarihi kaçıran eski haklara veda eder.”
Vergi indirimiyle emeklilik sona eriyor: Yeni sistem neyi değiştiriyor?
193 sayılı Gelir Vergisi Kanunu kapsamında verilen “engelli vergi indirimi belgesi”, yıllardır emeklilik için temel kriterlerden biriydi. Yeni düzenlemeyle birlikte bu belge artık emeklilik hakkı sağlamayacak. Vergi indirimiyle emeklilik uygulaması resmi olarak 14 Ocak 2025’te kaldırıldı ve yerini çalışma gücü kaybına dayalı yeni sisteme bıraktı.
Bu değişiklik, yalnızca bir prosedür güncellemesi değil; sosyal güvenliğe erişimden aylık bağlama formüllerine kadar tüm yapıyı etkileyen yapısal bir dönüşüm anlamına geliyor. Yeni sistemde hastalığın adı değil, çalışma kapasitesini ne kadar düşürdüğü dikkate alınacak. Bu da birçok vatandaş için emeklilik hesaplamasının baştan yapılması demek.
“Artık hastalığın adı değil etkisi önemli”
Erdursun, yeni düzenlemeyi anlatırken temel farkı şu cümleyle özetledi:
Kişinin hastalığı değil, hastalığın çalışma gücünü ne kadar azalttığı ölçülüyor.
Yeni dönemde emeklilik için yüzde 40–59 arasında çalışma gücü kaybı aranacak. Değerlendirmeler yalnızca Erişkinler İçin Engellilik Yönetmeliği çerçevesinde yapılacak ve raporların tamamı yetkili hastanelerden alınacak. Eski tip raporların hiçbir geçerliliği olmayacak.
Bu şart, engel oranı yüzde 40’ın altına düşen emeklilerin maaşlarının kesilebileceği anlamına geliyor; yani yeni sistemde kontrol mekanizması çok daha sıkı.
Erdursun’dan tarih uyarısı: 15 Ocak 2025 kritik eşik
Özgür Erdursun’un en net uyarısı tarih konusunda geldi.
“15 Ocak 2025 öncesinde başvuru yapanlar eski haklardan yararlanır. Bu tarihi kaçıranlar yeni sisteme tabi olur.”
Buna göre vergi indirimi belgesiyle başvuru yapanlar için eski sistem korunacak. Yani uzun yıllardır uygulanan prim günleri ve sigortalılık süreleri bu grup için geçerli olmaya devam edecek. Bu tarih sonrası başvuranlar ise yeni prim yapısına tabi olacak.
Prim günleri ve sigortalılık süreleri yeniden tanımlandı
Yeni yasa ile engelli emekliliğinde süreler kökten değişti. Artık sistem şu şekilde işliyor:
Yüzde 50–59 çalışma gücü kaybı olanlar: 16 yıl sigortalılık ve 3700 gün
Yüzde 40–49 çalışma gücü kaybı olanlar: 18 yıl sigortalılık ve 4100 gün
Bu değişiklikle birlikte vergi indirimine dayalı eski prim yapısı tamamen kaldırıldı. Yeni sistem, daha net kriterlere dayanırken bazı vatandaşlar için emeklilik sürecini uzatabilecek.
Maaşlarda alt sınır koruması geliyor
Erdursun, düşük maaş riskinin azaltılması için yeni dönemde alt sınır koruması uygulanacağını da açıkladı.
“5400 gün üzerinden bağlanan aylıklar için ABO en az yüzde 30, 2000–2008 dönemi kısmi aylıklarında en az yüzde 60 olacak.”
Bu düzenleme özellikle düşük primle çalışanlar için kritik bir güvence sağlıyor. Emekli aylığı hesaplamalarında oluşabilecek ani düşüşlerin önüne geçilmesi hedefleniyor.
Hangi hastalıklar yüzde 40 ve üzeri çalışma kaybı yaratabilir?
Yeni sistemde hangi hastalıkların yüzde 40’ın üzerinde çalışma gücü kaybı oluşturabileceği merak edilen başlıklardan biri oldu. Erdursun’un verdiği liste oldukça geniş: epilepsi, inme, Parkinson, MS, demans, ağır psikiyatrik rahatsızlıklar, kanser türleri, böbrek ve kalp yetmezliği, AIDS, KOAH, uzuv kayıpları ve pek çok sistemik hastalık bu kapsamda değerlendirilecek.
Bu bilgiler, milyonlarca engelli vatandaşın yeni dönemde nasıl bir süreçle karşı karşıya kalacağını daha net ortaya koyuyor.
Vatandaş için anlamı ne?
Bu düzenleme, engelli bireylerin emeklilik planlarını doğrudan etkiliyor. Eskiden vergi indirimi belgesi almak emekliliğe kapı açıyordu; şimdi ise çalışma gücü kaybı oranı tüm kararın merkezine alındı. Hem rapor süreci hem prim koşulları değiştiği için vatandaşlar açısından belirsizliklerin önüne geçmek adına doğru tarihte başvuru yapmak hayati önem taşıyor.
Yeni sistem, bir yandan hesaplamalarda standartlaşma sağlarken, diğer yandan kontrol mekanizmalarını sıkılaştırarak emeklilik sürecini daha teknik bir zemine taşıyor. Engelli bireyler için bu geçiş dönemi, doğru bilgilendirme yapılmadığında büyük sorunlar yaratabilir.