El Salvador'da Devlet Başkanı Nayib Bukele’nin uzun süredir sinyalini verdiği süresiz iktidar planı, sadece üç saatte meclisten geçerek yasalaştı. Bukele’nin partisi Yeni Fikirler’in sunduğu anayasa değişikliği teklifi, komisyon aşaması atlanarak doğrudan oylamaya sunuldu ve iktidar çoğunluğuyla kabul edildi. Yeni yasa, başkanlık süresini uzatırken, seçilme sınırını da fiilen ortadan kaldırdı.
Değişikliğe göre, devlet başkanının görev süresi beş yıldan altı yıla çıkarıldı. Ayrıca, seçim sisteminde ikinci tur uygulaması kaldırıldı. En dikkat çeken düzenleme ise, başkanın süresiz olarak yeniden aday olabilmesini mümkün kılan madde oldu. Bu hamleyle birlikte, Bukele’nin 2027 seçimlerinden itibaren sınırsız sayıda aday olmasının önü açıldı.
Meclisten Hızlı Geçti, Tepkiler Bölündü
Yasalaşan düzenlemeye ilişkin açıklama yapan Meclis Başkanı Ernesto Castro, gelişmeyi “demokrasinin zaferi” olarak yorumladı. Castro, “Halk bir liderin ne kadar görevde kalacağına kendisi karar verir” dedi. Ancak oylamada “hayır” oyu kullanan üç milletvekilinden biri olan Marcela Villatoro, “Bugün El Salvador’da demokrasi öldü” ifadeleriyle sert tepki gösterdi.
Siyasi gözlemciler, teklifin komisyon sürecine dahi alınmadan geçmesinin, yürütmenin yasama üzerindeki etkisinin ne denli arttığını gösterdiği görüşünde. 2020’de askerlerle meclisi basan Bukele, ardından yargı kurumlarının yönetimini değiştirerek anayasanın yorumunu lehine çevirmişti.
Muhalefet Zayıflatıldı, Medya Ülkeyi Terk Etti
Bukele’nin özellikle çetelere karşı yürüttüğü sert güvenlik politikaları kamuoyunun geniş kesimlerinden destek alırken, insan hakları örgütleri ve muhalefet cephesi endişeli. Geçtiğimiz yıl Anayasa Mahkemesi’ndeki yargıçlar değiştirilmiş, muhalefet milletvekilleri susturulmuş, bağımsız gazeteciler ise tehditlerle karşı karşıya kalmıştı. Son aylarda iki muhalif ismin tutuklanması ve yaklaşık 100 gazeteci ile hak savunucusunun ülkeyi terk etmesi, siyasi baskının ulaştığı boyutu gözler önüne serdi.
Temmuz ayında El Salvador’un en büyük insan hakları kuruluşu faaliyetlerini durdurduğunu açıkladı. Uluslararası kamuoyu ise gelişmeleri sınırlı şekilde izliyor. BM raportörü Gina Romero, “ABD yönetimi, Bukele rejimini sessizliğiyle koruyor. Bukele, mahkemeleri, meclisi, medyayı ve anlatıyı kontrol ediyor. Bu otokrasi değilse nedir?” sözleriyle tepki gösterdi.
Toplum Sessiz, Sisteme Güvensizlik Büyük
El Salvador’da 1992 barış anlaşmalarının ardından inşa edilen demokratik sistem, halk nezdinde yeterli güveni oluşturamamış durumda. Çete şiddeti ve kronik yolsuzluk sorunları, vatandaşların sistemden umudunu kesmesine yol açtı. Anayasa değişikliğine karşı halktan güçlü bir tepki gelmemesi de bu durumla ilişkilendiriliyor. Üstelik yasa geçerken ülke genelinde resmi tatil ilan edilmesi, kitlesel eylemlerin önüne geçen bir diğer unsur oldu.
Bukele’nin eski danışmanlarından avukat Bertha María DeleOn, mevcut süreci “Parlamento baskınıyla birlikte Bukele, adeta diktatörlük el kitabını uygulamaya başladı” sözleriyle değerlendirdi. 2027 seçimleri ise, El Salvador’un siyasi geleceği açısından yeni bir dönemin başlangıcı olarak görülüyor.