Geçmişte Anadolu'da kadınların kendi duygularını ve hayallerini özgürce ifade etme imkanı oldukça kısıtlıydı. Etnograflar ve sanat tarihçileri, bu yüzden kadınların kendilerine iplikler ve motiflerden yeni bir alfabe yarattığını belirtiyor. Dokudukları her bir kilim, aslında dış dünyaya gönderdikleri şifreli birer mektuptu ve bu gizli dilin en zengin örneklerinden biri Çorum'un Bayat ilçesindeki asırlık kilimlerde saklı.
Bayat kilimlerindeki her bir desenin bir kelime veya bir cümle anlamına geldiği, bu sembolik dilin nesiller boyu aktarıldığı ifade ediliyor. Bir kadın, kocasına olan sevgisini, gurbetteki oğluna duyduğu hasreti veya bir kayıp için duyduğu yası, bu motiflerle kilimine işliyordu.
BAYAT KİLİMLERİNDEKİ BAZI MOTİFLER VE ANLAMLARI:
Sandık Motifi: Genç bir kızın dokuduğu kilimde görülen bu motif, onun çeyiz sandığını temsil eder. Bu, "Ben evlenmek istiyorum ve çeyizim hazır" anlamına gelen en net ilanıdır.
Elibelinde Motifi: Üremeyi, bereketi ve dişiliği simgeleyen ana tanrıça sembolüdür. Bu motifi kullanan bir kadın, anne olma arzusunu dile getirirdi.
Koçboynuzu Motifi: Gücü, kahramanlığı ve erkekliği temsil eder. Genç kızlar bunu dokuyarak güçlü ve yiğit bir eş hayalini anlatırdı.
Pıtrak Motifi: Tarlalarda elbiselere yapışan bu dikenli bitki, "nazardan ve kötü gözlerden korunma" tılsımı olarak dokunurdu.
Akrep Motifi: Sadece akrepten korunmak için değil, aynı zamanda düşmana ve kötülüğe karşı bir "meydan okuma" ve "kendini koruma" sembolü olarak kullanılırdı.
Bu kilimler, sadece birer yer yaygısı değil, aynı zamanda Anadolu kadınının binlerce yıllık sessizliğinin, renkli ipliklerle yazılmış en dokunaklı şiiridir.