Türkiye’nin sosyal güvenlik yapısında bir süredir sessiz ama etkisi büyük bir dönüşüm yaşanıyor. Bu dönüşümün en belirgin hissedildiği illerden biri Çorum. Zorunlu sigortalı çalışan sayısı üzerinden yapılan 2024 analizine göre kentte pasif sigortalı sayısı, yani emekli, dul ve yetim aylığı alanların toplamı, aktif çalışan sayısını açık şekilde geçmiş durumda. Bu tablo sadece Çorum’un değil, Türkiye’nin 21 ilinin ortak gerçeğine dönüşmüş halde.
Çorum’da SGK kayıtlarına göre 106.737 aktif çalışana karşılık 123.008 pasif sigortalı bulunuyor. Bu durum aktif/pasif oranını 0,87 seviyesine indiriyor. Başka bir ifadeyle kentte her 100 emekliye karşılık 87 çalışan var. Bu fark sosyal güvenlik dengesi açısından kritik seviyeye işaret ediyor.
Çorum’un Tablosu Tesadüf Değil: 21 İl Aynı Eşiği Aştı
Çorum’un da dahil olduğu 21 ilde durum benzer. Emeklilerin memleketlerine veya daha sakin şehirlere geri dönmesi, genç nüfusun ise büyük şehirlere taşınması bu trendi hızlandırıyor. Amasya’dan Kırklareli’ne, Sinop’tan Zonguldak’a kadar pek çok ilde çalışan sayısı emeklilerin altında.
Türkiye’de sosyal güvenlik sisteminin temel göstergelerinden biri olan aktif/pasif oranı, 2024 verileriyle birlikte kritik seviyelere geriledi. Habertürk’ten Ahmet Kıvanç tarafından yayımlanan analiz, 21 ilde emekli sayısının aktif çalışanları geçtiğini ortaya koydu. Bu tablo, özellikle nüfus yaşlanması ve gençlerin büyük şehirlere göç etmesiyle birlikte daha da belirgin hale geliyor.
İşte Çorum’la aynı kategoride yer alan 21 ilin zorunlu sigortalı verileri:
Amasya: 77.225 aktif, 84.327 pasif (0,92)
Artvin: 37.650 aktif, 42.403 pasif (0,89)
Aydın: 283.146 aktif, 297.017 pasif (0,95)
Balıkesir: 329.609 aktif, 368.433 pasif (0,89)
Burdur: 73.744 aktif, 80.035 pasif (0,92)
Çanakkale: 154.502 aktif, 156.140 pasif (0,99)
Çorum: 106.737 aktif, 123.008 pasif (0,87)
Edirne: 109.196 aktif, 114.015 pasif (0,95)
Giresun: 96.324 aktif, 120.012 pasif (0,80)
Kırklareli: 109.355 aktif, 114.918 pasif (0,95)
Kırşehir: 51.426 aktif, 52.427 pasif (0,98)
Kütahya: 139.109 aktif, 142.451 pasif (0,98)
Ordu: 154.634 aktif, 163.570 pasif (0,94)
Rize: 86.143 aktif, 102.005 pasif (0,84)
Sinop: 48.042 aktif, 65.514 pasif (0,73)
Tokat: 117.079 aktif, 123.298 pasif (0,95)
Trabzon: 279.774 aktif, 301.629 pasif (0,93)
Yozgat: 73.683 aktif, 76.945 pasif (0,96)
Zonguldak: 134.203 aktif, 180.805 pasif (0,74)
Bartın: 36.199 aktif, 45.117 pasif (0,80)
Karabük: 59.255 aktif, 59.082 pasif (1,00)
Bu illerin büyük kısmı Çorum gibi, aktif çalışanlarının önemli bölümünü büyük şehirlere kaptırmış durumda. Emekli nüfusun memleketlerinde kalması ise pasif yükü artırıyor.
Çorum’un Üzerindeki Yük Büyürken Büyük Şehirler Sistemi Ayakta Tutuyor
Çorum ve benzeri illerde çalışan sayısı azalırken İstanbul, Ankara ve İzmir sistemi taşıyan merkezlere dönüşüyor. İstanbul’da aktif çalışan sayısı 5,5 milyon seviyesinde ve 3,3 milyon pasif sigortalıyı destekliyor. Bu tablo aktif/pasif oranını 1,64’e çıkarıyor. Ankara’da oran 1,46, İzmir’de ise 1,10 olarak ölçülüyor.
Çorum ve çevre illerde çalışan başına düşen sosyal güvenlik yükü artmaya devam ederken büyük şehirlerde çalışan sayısı sistemin dengesini şimdilik koruyor.
Yalnızca Çorum Değil, Sınırda Olan 8 İl Daha Var
Çalışan sayısının emeklilerden çok az fazla olduğu 8 il de kırılgan noktada duruyor. Denizli, Gümüşhane, İzmir, Kastamonu, Samsun, Sivas, Uşak ve Kırıkkale’de fark yüzde 10’un altında.
Örneğin Samsun’da 318.433 emekliye karşılık 325.069 çalışan bulunuyor. Bu illerin aktif/pasif oranı 1,02 ile 1,10 arasında değişiyor ve olası bir göç hareketinde hızla Çorum’un bulunduğu kategoriye düşebilir.
Çorum’un Durumu Avrupa Karşılaştırmasında Ne Anlama Geliyor
Avrupa ülkelerinde de aktif/pasif oranları düşük seyrediyor. Hırvatistan 1,30 ile en zayıf ülkelerden biri. Fransa’daki oran 1,32, Letonya’da ve Litvanya’da 1,38 seviyesinde. En güçlü ülkeler Malta ve İzlanda; oranın 2,45’e kadar çıktığı nadir örnekler.
Bu karşılaştırma, Çorum’un da yer aldığı 21 ilin gelecekte sosyal güvenlik planlaması açısından daha yakından izlenmesi gerektiğini gösteriyor.
Çorum’un Göstergesi: Nüfus Hareketleri Sosyal Güvenlik Dengesini Değiştiriyor
Çorum özelinde görülen bu tablo, Türkiye’nin demografik dönüşümünün küçük bir özeti gibi. Gençlerin büyük şehirlere akması, emeklilerin memleketlerine dönmesi ve çalışma çağındaki nüfusun giderek azalması, sosyal güvenlik sisteminin geleceğini doğrudan etkiliyor.
Çorum bugün 0,87’lik aktif/pasif oranıyla Türkiye ortalamasının oldukça altında. Bu oran, hem kentin hem de benzer illerin önümüzdeki yıllarda daha dikkatli politikalar gerektireceğini açıkça ortaya koyuyor.