Çorum'un il olmadan önceki idari durumu ve "Çorum" adının nereden geldiği merak edilen konular arasında. Türkiye'nin önemli kentlerinden biri olan Çorum, kendi adıyla anılan bir il olarak haritalarda yer alıyor. Ancak, il olmadan önce farklı idari birimlere bağlı olarak varlığını sürdürdü.
ÇORUM İL OLMADAN ÖNCE NEREYE BAĞLIYDI?
Tarihsel kayıtlara göre, Ankara Meydan Savaşı'ndan sonra Osmanlı birliğini sağlayan Çelebi Mehmet, oğlu II. Murat'ı 1413 yılında Amasya'ya vali olarak atamıştır. Bu dönemde Çorum sancağı Amasya'ya bağlıydı. Çorum, Cumhuriyet'in ilanıyla birlikte idari yapıda önemli bir değişikliğe uğramış ve 20 Nisan 1924 tarihinde ilk kez kent (il) statüsüne kavuşmuştur. Dolayısıyla Çorum, Amasya'dan ayrılarak il olmuştur denilebilir.
ÇORUM ADININ KÖKENİNE DAİR RİVAYETLER
Çorum isminin kaynağı hakkında tarih boyunca farklı görüşler ortaya atılmıştır:
Bizans (Doğu Roma) Kaynaklarına Göre: Anadolu'nun Türkleşme sürecinden çok önce, Türk boylarının bölgeye yerleşmeye başladığı dönemlerde Çorum, Bizans İmparatorluğu'na bağlıydı ve Nikonya (Yankoniye) adıyla anılıyordu.
Danişmendname'ye Göre: Melik Ahmet Danişmend'in Bizanslıların elinden aldığı Çorum bölgesinde, halkın ihaneti ve ardından yaşanan deprem felaketi sonrası Bizanslılara "suçlu" anlamına gelen "Cürümlü" denildiği ve bu ismin zamanla "Çorumlu"ya dönüştüğü anlatılır.
Evliya Çelebi Seyahatnamesi'ne Göre: Ünlü seyyah Evliya Çelebi, bölgenin havasının astım hastalarına iyi geldiğini belirtir. Selçuklu Sultanı Kılıçarslan'ın hasta oğlu Yakup Mirza ve birçok "çorlu" (bakımsız, zayıf, hasta) kişiyi buraya gönderdiği ve bu kişilerin sağlıklarına kavuştuğu, bu nedenle şehre "Çorum" dendiği rivayet edilir.
Diğer Kaynaklara Göre: Bir diğer görüş, Çorum'un etrafının dağlarla çevrili geniş bir ova olmasından dolayı "Çevrim" kelimesinden türediği ve halk ağzında "Çorum"a dönüştüğüdür. Ayrıca, 1576 tarihli mufassal defterde geçen "Çorumlu kazası" ismi, bölgeye Anadolu'nun fethinden sonra yerleşen Alayuntlu Boyu'na mensup "Çorumlu" oymağının isminin verildiği yönündeki bilgiyi destekler.
Çorum il olmadan önce Amasya sancağına bağlı bir yerleşim yeriydi ve 20 Nisan 1924'te il statüsü kazanmıştır. Adının kökeni ise çeşitli tarihi rivayetlere dayanmaktadır.