Çanakkale Savaşı’na ilişkin yeni bir arşiv belgesi, 111 yıl sonra gün yüzüne çıkarıldı. Çanakkale Savaşları Enstitüsü tarafından tespit edilen ve ilk kez yayımlanan rapor, savaşın en kritik dönemine ait tıbbi verileri detaylı biçimde ortaya koyuyor.
Belge savaşın en kanlı dönemine ışık tutuyor
Enstitü Müdürü Utkan Emre Er, söz konusu raporun 3’üncü Kolordu Harp Cerideleri çalışmaları kapsamında bulunduğunu ve daha sonra Anafarta Dergisi’nde yayımlandığını açıkladı. 1915 tarihli belge, kara muharebelerinin başladığı 25 Nisan ile Kasım ayı sonuna kadar olan süreci kapsıyor.
Bu dönem, Çanakkale Savaşları’nın en yoğun ve kayıpların en yüksek olduğu zaman dilimi olarak biliniyor. Raporda yer alan veriler, cephede yaşanan insan kaybının boyutunu ve sağlık hizmetlerinin yükünü somut rakamlarla ortaya koyuyor.
Yaralı sayısı ve kayıplar dikkat çekici düzeyde
Belgeye göre yalnızca 3’üncü Kolordu sorumluluk sahasında 41 bin 471 yaralı asker kayıt altına alındı. Bu askerlerin büyük bölümü cepheden alınarak sahra hastaneleri ve sağlık merkezlerine sevk edildi.
Ancak yaralılardan 2 bin 549’unun hastanelerde hayatını kaybederek şehit olduğu bilgisi de raporda yer aldı. Veriler, cephe gerisinde yürütülen sağlık hizmetlerinin yoğunluğunu ve savaşın yarattığı ağır tabloyu gözler önüne seriyor.
Cephe gerisinde geniş bir sağlık ağı kuruldu
Raporda, askeri sağlık hizmetlerinin yalnızca cephe hattıyla sınırlı kalmadığı vurgulandı. Lapseki, Biga ve Ezine gibi farklı noktalarda kurulan sağlık tesislerinde yaralılara müdahale edildiği belirtildi.
Durumu ağır olan askerlerin ise deniz yoluyla İstanbul’daki hastanelere sevk edildiği ifade edildi. Bu bilgiler, savaş sırasında bölge genelinde organize bir askeri hastane ağının kurulduğunu ortaya koyuyor.
Yasaklı mühimmat ve yakın muharebe verileri raporda yer aldı
Belgede, savaşın şiddetini gösteren dikkat çekici ayrıntılar da bulunuyor. Gelibolu Yarımadası’nın coğrafi yapısı nedeniyle cephelerin yoğun topçu ateşine açık olduğu ve bomba ile şarapnel yaralanmalarının yaygın olduğu kaydedildi.
Ayrıca uluslararası harp hukukuna aykırı olan ve çarpma anında genişleyerek ağır doku tahribatına yol açan “domdom kurşunları” ile 332 askerin yaralandığı bilgisi yer aldı. Raporda 83 askerin süngü hücumlarında ağır yaralandığı veya hayatını kaybettiği da belirtilerek, yakın muharebelerin sertliği ortaya kondu.