Ehliyet alma şartlarına dair yıllar içinde birçok değişiklik yapılırken, kamuoyunda yeniymiş gibi sunulan bazı kuralların aslında uzun süredir yürürlükte olduğu ortaya çıkıyor. Sosyal medyada yeniden gündeme gelen ve tartışmalara neden olan "IQ alt sınırı" uygulaması da bunlardan biri. Gerçekte ise söz konusu düzenleme, 2015 yılından beri geçerli.
Zeka düzeyi 79'un altındaysa ehliyet verilmiyor
Sürücü belgesi almak isteyen vatandaşlar için uygulanan şartlar arasında “zeka geriliği” maddesi 2015 yılından bu yana mevzuatta yer alıyor. “Sürücü Adayları ve Sürücülerde Aranacak Sağlık Şartları ile Muayenelerine Dair Yönetmelik” kapsamında belirlenen düzenlemeye göre, IQ seviyesi 79’un altında olan bireylere hiçbir sınıf ehliyet verilemiyor.
Bu maddeye göre sürücü adaylarında demans, zeka geriliği, ağır davranış bozukluğu ve duygu-düşünceyi bozan sürekli hastalıkların bulunmaması gerekiyor. Ancak bu şart mevzuatta açıkça yer almasına rağmen, başvuru sürecinde doğrudan IQ testi yapılmıyor. Bu tür sağlık durumları daha çok doktor muayenesi sırasında gözlemlenerek değerlendiriliyor.
Sosyal medyada gündem olan haber doğru ama yeni değil
Sosyal medyada "yeni karar" gibi dolaşıma sokulan bu uygulama aslında 10 yıldır sağlık şartları arasında bulunuyor. Mevzuatın ilgili maddesi, 29 Aralık 2015 tarihli Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe girmişti. Herhangi bir değişiklik yapılmadan uygulanmaya devam eden bu düzenleme, sürücülük için minimum zihinsel yeterliliğin korunmasını amaçlıyor.
Uzmanlar, doğrudan IQ testi yapılmamasının nedenini, sağlık muayenelerinde bu düzeyde bir sorunun gözlemlenebilir olmasına bağlıyor. Başvuru sırasında sürücü adaylarına kalıtsal ya da bilişsel rahatsızlıkları olup olmadığı soruluyor ve belirtilen durumlarda ileri uzman değerlendirmesine yönlendiriliyor.
Sağlık muayenesinde hangi kriterler dikkate alınıyor?
Sürücü belgesi için alınan sağlık raporunda yalnızca zeka seviyesi değil, aynı zamanda fiziksel ve psikolojik birçok unsur değerlendiriliyor. İşitme kaybı, denge bozukluğu, uyku apnesi, görme bozuklukları, organ yetmezliği, kalp-damar hastalıkları, epilepsi gibi durumlar da ehliyet alımını engelleyebilecek rahatsızlıklar arasında.
Muayeneyi yapan tabip, sürücülükle bağdaşmayan bir sağlık durumu tespit ettiğinde aday, ilgili uzman hekime sevk ediliyor. Nihai karar ise uzman raporuyla birlikte veriliyor. Bu süreç, yalnızca ilk başvuruda değil, ehliyet yenilemelerinde de geçerli.
Uygulama bireysel güvenliğin yanı sıra trafik güvenliğini de hedefliyor
Zihinsel veya psikiyatrik rahatsızlıkların ehliyet alımındaki belirleyici rolü, yalnızca bireyin değil, trafikteki tüm paydaşların güvenliği açısından önemli görülüyor. Yetkililer, bu tür düzenlemelerin sürücülük ehliyetinin bir hak olduğu kadar ciddi bir sorumluluk olduğunu da hatırlattığını vurguluyor.