Anayasa Mahkemesi, Türk Medeni Kanunu'nda yer alan ve boşanma sonrasında yoksulluk nafakasının süre sınırı olmaksızın ödenmesine imkan tanıyan düzenlemeyi oy çokluğuyla iptal etti. Karar, Antalya 12. Aile Mahkemesi'nin başvurusu üzerine alınırken, uzun yıllardır kamuoyunda tartışılan "süresiz nafaka" uygulamasında yeni bir dönemin kapısını araladı.
Yüksek Mahkeme'nin iptal kararı, Türk Medeni Kanunu'nun 175. maddesinde yer alan "süresiz olarak" ibaresine yönelik oldu. Kararın gerekçesinin ilerleyen günlerde yayımlanması bekleniyor.
İptal edilen düzenleme neyi içeriyordu?
Anayasa Mahkemesi'nin iptal ettiği hükümde şu ifade yer alıyordu:
"Boşanma yüzünden yoksulluğa düşecek taraf, kusuru daha ağır olmamak koşuluyla geçimi için diğer taraftan mali gücü oranında süresiz olarak nafaka isteyebilir. Nafaka yükümlüsünün kusuru aranmaz."
Bu düzenleme kapsamında boşanma nedeniyle yoksulluğa düşecek eş, gerekli şartların oluşması halinde herhangi bir süre sınırı olmaksızın yoksulluk nafakası talep edebiliyordu.
Antalya 12. Aile Mahkemesi, söz konusu hükümde yer alan "süresiz olarak" ifadesinin Anayasa'ya aykırı olduğu gerekçesiyle iptal başvurusunda bulunmuştu.
Bakan Gürlek de düzenleme sinyali vermişti
Nafaka konusu son yıllarda hem siyasi hem de hukuki tartışmaların merkezinde yer alıyordu.
Adalet Bakanı Akın Gürlek da geçtiğimiz dönemde yaptığı açıklamada boşanma davalarının uzun sürmesinin nafaka yükümlülükleri açısından mağduriyetlere yol açabildiğini belirtmişti.
Gürlek, "Boşanma davaları 10 yıl sürüyor, bu süre zarfında nafaka ödeyen şahıs kendine yeni bir hayat kuramıyordu. Bunu çözeceğiz." ifadelerini kullanmıştı.
Mevcut sistemde nafaka hangi durumlarda sona eriyordu?
Mevcut uygulamada yoksulluk nafakası teorik olarak süresiz olsa da her durumda ömür boyu devam etmiyordu.
Nafaka alan kişinin yeniden evlenmesi halinde nafaka kendiliğinden sona eriyordu. Bunun yanında mahkeme kararıyla;
-
Nafaka alan kişinin fiilen evli gibi yaşaması,
-
Yoksulluğun ortadan kalkması,
-
Düzenli gelir elde etmeye başlaması,
-
Haysiyetsiz yaşam sürdüğünün ispat edilmesi,
-
Nafaka yükümlüsünün ödeme gücünü kaybetmesi
gibi durumlarda da nafakanın kaldırılması mümkün oluyordu.
Taslakta süreli nafaka modeli öne çıkıyor
AK Parti tarafından hazırlanan ve bir süredir üzerinde çalışılan taslakta, nafaka süresinin evlilik süresine göre belirlenmesi öngörülüyor.
Taslak çalışmaya göre;
-
3 yıl evli kalanlara 5 yıl,
-
5 yıl evli kalanlara 7 yıl,
-
10 yıl evli kalanlara 12 yıl
nafaka ödenmesi seçenekleri üzerinde duruluyor.
Belirlenecek sürenin sonunda nafaka yükümlülüğünün sona erdirilmesi planlanırken, ekonomik mağduriyet yaşama ihtimali bulunan kişiler için sosyal yardım mekanizmalarının devreye alınması da değerlendiriliyor.
Boşanma davalarının hızlandırılması hedefleniyor
Hazırlanan düzenlemeler yalnızca nafaka süresiyle sınırlı değil. Adalet Bakanlığı'nın üzerinde çalıştığı reform paketinde çekişmeli boşanma davalarının daha kısa sürede sonuçlandırılması da amaçlanıyor.
Buna göre boşanma davalarının uzamasına neden olan mal paylaşımı, tazminat ve benzeri uyuşmazlıkların ayrı süreçlerde değerlendirilmesi ve boşanma kararının daha hızlı verilebilmesi üzerinde çalışmalar yürütülüyor.
AYM aynı talebi 2012'de reddetmişti
Süresiz nafaka düzenlemesi daha önce de Anayasa Mahkemesi'nin gündemine gelmişti.
2012 yılında Kestel Asliye Hukuk Mahkemesi tarafından yapılan başvuruda düzenlemenin Anayasa'nın 2, 10 ve 40. maddelerine aykırı olduğu ileri sürülmüş ancak Anayasa Mahkemesi iptal talebini reddetmişti.
Mahkeme o tarihte verdiği kararda, boşanma nedeniyle yoksulluğa düşen eşin korunmasının sosyal hukuk devleti ilkesinin bir gereği olduğunu vurgulamıştı.
Aynı hüküm 2015 yılında Ankara 5. Aile Mahkemesi tarafından yeniden AYM'nin önüne taşınmış ancak daha önce verilen kararın üzerinden 10 yıl geçmediği gerekçesiyle başvuru esastan incelenmeden reddedilmişti.
Gözler gerekçeli karar ve yeni yasal düzenlemede
Anayasa Mahkemesi'nin son kararıyla birlikte yoksulluk nafakasında süre sınırı getirilmesinin önü açılmış oldu. Ancak uygulamanın nasıl şekilleneceği, mevcut nafaka kararlarının nasıl etkileneceği ve yeni sistemin ayrıntıları, AYM'nin gerekçeli kararının yayımlanmasının ardından netlik kazanacak.
Kararın ardından gözler hem gerekçeli karar metnine hem de hükümetin hazırladığı yeni nafaka düzenlemesine çevrildi.