Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi’nin (Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi – AİHM) açıkladığı 2025 yıllık bilanço, Türkiye’nin insan hakları karnesindeki yapısal sorunların sürdüğünü bir kez daha ortaya koydu. Türkiye, 2025’i de AİHM’ye en fazla bireysel başvurunun yapıldığı ülke olarak kapattı.
Başvurular azaldı ama Türkiye hâlâ ilk sırada
AİHM verilerine göre 2025 yılında Türkiye’den mahkemeye 18 bin 464 başvuru yapıldı. Bu sayı, 2024’teki 21 bin 600 başvuruya kıyasla düşüşe işaret etse de Türkiye’nin Avrupa Konseyi üyesi ülkeler arasında ilk sıradaki konumu değişmedi.
Genel tabloda ise AİHM’ye yapılan toplam başvurular yüzde 11 azalarak 53 bin 450’ye geriledi. Buna rağmen Türkiye, tek başına başvuruların çok büyük bir bölümünü oluşturmaya devam etti.
Başvuruların ana kaynağı: 15 Temmuz sonrası süreç
AİHM istatistikleri, Türkiye’den gelen başvuruların yüzde 80’den fazlasının, 15 Temmuz 2016 darbe girişimi sonrasında alınan önlemlerle bağlantılı olduğunu gösteriyor.
Gözaltı, tutuklama, uzun yargılamalar ve adil yargılanma hakkı iddiaları, başvuruların merkezinde yer alıyor.
Mahkeme kaynakları, 2026 yılı başından itibaren yeni bir başvuru dalgası beklendiğini de vurguluyor.
Yeni dava grubu: Meslekten ihraçlar
AİHM kaynaklarına göre, 2026’nın başından bu yana Türkiye’ye karşı yaklaşık 650 yeni başvuru kaydedildi. Toplam dosya sayısı 19 bin 110’a ulaştı.
Bu yeni başvuruların büyük bölümünün, 15 Temmuz sonrası meslekten ihraç edilenler tarafından yapıldığı belirtiliyor.
Özellikle Anayasa Mahkemesi’nin son kararlarının ardından, yıl sonuna kadar 30 bin potansiyel yeni başvurunun AİHM gündemine gelebileceği ifade ediliyor. Bu tablo, iç hukuk yollarının hâlâ etkili bir çözüm üretmediği yönündeki eleştirileri güçlendiriyor.
Spor kulüpleri de AİHM yolunda
AİHM gündeminde yalnızca bireysel hak ihlalleri yok. Türkiye’den gelen başvurular arasında, spor kulüplerinin açtığı davalarda da artış gözleniyor.
Mahkemenin önünde, Türkiye Futbol Federasyonu Tahkim Kurulu’nun bağımsızlığına ilişkin yaklaşık 60 başvuru bulunuyor.
Bu başvurular arasında Fenerbahçe ve Galatasaray gibi kulüplerin dosyaları da yer alıyor. AİHM, bu ay başında verdiği bir kararda Tahkim Kurulu’nun bağımsızlığını yetersiz bulmuştu.
İhlal kararlarında adil yargılanma öne çıkıyor
AİHM, 2025 yılında Türkiye hakkında 74 davada karar açıkladı.
– 66 davada en az bir madde ihlali tespit edildi
– 6 davada ihlal bulunmadı
– 2 dosya diğer yöntemlerle sonuçlandı
Türkiye hakkında en fazla ihlal kararı, Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi’nin adil yargılanma hakkını düzenleyen 6’ncı maddesi kapsamında verildi. Bunu, özgürlük ve güvenlik hakkına ilişkin 5’inci madde izledi.
Orantısız tablo: Nüfusa göre başvuru
Nüfusa oranlandığında Türkiye, 10 bin kişide 0,79 başvuru ile Avrupa ortalamasının (0,38) üzerinde yer aldı.
Bu oran, Türkiye’nin sadece başvuru sayısında değil, sistematik hak ihlalleri açısından da sorunlu bir konumda bulunduğuna işaret ediyor.
AİHM de baskı altında
Raporda dikkat çeken bir diğer unsur ise AİHM’nin giderek artan siyasi baskılarla karşı karşıya kalması. Göç, savaş ve sınır dışı kararları nedeniyle bazı Avrupa hükümetleri, mahkemeyi yetkilerini aşmakla suçluyor. 2025’te 27 Avrupa ülkesi, AİHM’nin göç içtihadını gözden geçirmesi için ortak bildirilere imza attı.
Genel tablo: Sorun azalmak yerine kronikleşiyor
2025 bilançosu, Türkiye açısından başvuru sayısındaki sınırlı düşüşe rağmen hak ihlali iddialarının yapısal niteliğini koruduğunu ortaya koyuyor. Özellikle meslekten ihraçlar, uzun tutukluluklar ve adil yargılanma sorunları çözülmediği sürece, Türkiye’nin AİHM gündemindeki ağırlığının azalması beklenmiyor.
AİHM kaynaklarının “yeni başvuru dalgası” uyarısı, önümüzdeki dönemde Türkiye–AİHM ilişkisinin daha da gerilimli bir zemine taşınabileceğine işaret ediyor.