Hazine ve Maliye Bakanlığı, özel muayenehanesi bulunan yaklaşık 29 bin doktoru yapay zeka destekli analiz sisteminden geçirdi. Gelir İdaresi Başkanlığı tarafından yürütülen bu kapsamlı tarama sonucunda 2,1 milyar liralık gelir beyanı ortaya çıktı. “Gönüllü uyum” modeliyle hem vergi kaybı önlendi hem de mükelleflerle cezai süreç yaşanmadan önemli bir gelir artışı sağlandı.
2023’ün son aylarında, vergi sisteminde gönüllülük esasına dayalı yeni bir uygulama hayata geçirildi. Hedefte, serbest meslek grubu içinde en dikkat çeken kesim olan özel muayenehane sahibi doktorlar vardı. Ancak bu kez klasik denetim değil, yapay zekayla desteklenen önleyici bir yöntem benimsendi.
Yapay zeka nasıl devreye girdi?
Gelir İdaresi Başkanlığı’nın geliştirdiği makine öğrenmesi algoritmaları, doktorların yıllık beyan, sağlık hizmeti üretimi, gider kalemleri, banka hareketleri ve sektörel ortalamalar gibi birçok değişkeni karşılaştırmalı olarak inceledi. Bu analiz sonucunda 28 bin 931 doktorun verileri sisteme yüklendi ve 3 bin 663 kişi "yüksek riskli" olarak belirlendi.
Ancak cezalandırma yoluna gidilmedi. Bunun yerine, gönüllü düzeltme için çağrı yapıldı. Sistem tarafından riskli görülen doktorlara bilgilendirme gönderildi ve “pişmanlık hükmünden yararlanarak” beyan düzeltmeleri teşvik edildi.
Düzeltme beyannameleriyle çarpıcı farklar ortaya çıktı
Bu çağrıya 1701 doktor olumlu yanıt verdi. Beyan ettikleri gelir matrahı toplamda 1,7 milyar liraya ulaştı. Önceki dönem beyanlarıyla karşılaştırıldığında bu rakam yaklaşık 5 katlık bir artışa işaret ediyor.
Sistemin “düşük riskli” olarak gördüğü 158 doktor ise herhangi bir uyarı olmaksızın gönüllü beyanda bulundu. Bu kişiler de toplam 76 milyon liralık gelir bildiriminde bulundu.
En dikkat çekici fark ise KDV beyannamelerinde yaşandı. Aralık 2023 dönemine ait ilk bildirimlerde yalnızca 9 milyon liralık hizmet beyanı yer alırken, düzeltme beyannameleriyle bu rakam 358 milyon liraya çıktı.
Vergi incelemesi yapılmayacak, sistem genişleyecek
Gönüllü uyum süreci kapsamında beyanlarını artıran doktorlar hakkında hiçbir vergi incelemesi başlatılmadı. Ancak çağrılara rağmen beyan düzeltmesi yapmayan, sistemsel analize göre gelirleri düşük görünen mükellefler için inceleme süreçleri devreye alınacak. Ayrıca Sağlık Bakanlığı’ndan ameliyat ve hasta kayıt verileri talep edilerek, beyan edilen gelirlerle fiili sağlık hizmetleri arasında eşleştirme yapılacak.
Vergi adaletinde yeni dönem: Şimşek’ten açıklama
Hazine ve Maliye Bakanı Mehmet Şimşek, konuyla ilgili yaptığı açıklamada şu ifadelere yer verdi:
“Vergi sistemimizdeki adaletin güçlenmesi adına yalnızca ceza ve yaptırımlarla değil, mükelleflerimizi bilinçlendirerek de ilerliyoruz. Bu model, hem gelir artışı sağlıyor hem de güveni pekiştiriyor.”
Şimşek ayrıca, gönüllü uyum modeli sayesinde vatandaşla devlet arasında güven ilişkisini güçlendirmeyi amaçladıklarını belirterek, benzer çalışmaların diğer meslek gruplarına da yaygınlaştırılacağını duyurdu.
Yeni dönem ne anlama geliyor?
– Yapay zeka destekli denetim, klasik vergi incelemelerine alternatif olarak kullanılmaya başlandı
– Mükelleflerin gönüllü uyumu teşvik edilerek cezai işlem yerine iş birliği ortamı sağlanıyor
– Gelir kaybı önleniyor, vergi sistemi şeffaflaşıyor
– Kayıt dışılıkla mücadelede teknoloji destekli modeller yaygınlaştırılıyor