AK Parti, suça sürüklenen çocuklara ilişkin cezalar ile infaz hükümlerinde değişiklik öngören kanun teklifini Türkiye Büyük Millet Meclisi’ne sundu. Yedi farklı kanunda düzenleme yapılmasını içeren teklife göre, 15-18 yaş grubundaki çocukların kasten öldürme ve neticesi sebebiyle ağırlaşmış yaralama suçlarında yaş indirimi uygulanmaması hâkimin takdirine bırakılabilecek.
AK Parti Grup Başkanvekili Leyla Şahin Usta, teklifin yasalaşması durumunda belirli ağır suçları işleyen 15-18 yaş grubundakilere müebbet hapis cezası verilebilmesinin önünün açılacağını açıkladı. Düzenlemenin henüz kanunlaşmadığı, TBMM’deki komisyon ve Genel Kurul görüşmelerinin ardından kesinleşeceği belirtildi.
Teklif yedi farklı kanunda değişiklik öngörüyor
Leyla Şahin Usta, düzenlemeye ilişkin ayrıntıları düzenlediği basın toplantısında kamuoyuyla paylaştı. Teklifin suç işlenmesinin önlenmesi, caydırıcılığın artırılması, toplumsal huzurun güçlendirilmesi, infaz adaletinin sağlanması ve çocukların korunması amacıyla hazırlandığını söyledi.
Teklifte Türk Ceza Kanunu başta olmak üzere çocukların cezai sorumluluğu, infaz koşulları, koşullu salıverilme süreleri ve ailelerin sorumluluklarıyla ilgili hükümler bulunuyor. Ateşli silahların çocukların eline geçmesini önlemeye yönelik yeni bir suç ve ceza düzenlemesi de teklifte yer alıyor.
Bazı ağır suçlarda yaş indirimi uygulanmayabilecek
Teklifle Türk Ceza Kanunu’nun çocukların cezai sorumluluğunu düzenleyen 31’inci maddesindeki alt ve üst ceza sınırlarının artırılması amaçlanıyor. Ayrıca 15-18 yaş grubundakilerin işlediği bazı ağır suçlarda yaş nedeniyle uygulanan ceza indiriminin kaldırılabilmesi öngörülüyor.
Düzenlemeye göre hâkim; failin kastının ağırlığını, suçun işleniş biçimini ve daha önce kasıtlı bir suç nedeniyle hapis cezası alıp almadığını değerlendirecek. Kasten öldürme ve neticesi sebebiyle ağırlaşmış yaralama suçlarında herhangi bir yaş indirimi uygulanmamasına hâkim karar verebilecek.
Bu hüküm nedeniyle 15-18 yaş grubundaki bir çocuk hakkında, suçun kanundaki karşılığına göre müebbet hapis cezası verilebilmesi mümkün hâle gelebilecek. Ancak düzenleme bütün suçlar ve bu yaş grubundaki bütün çocuklar için otomatik olarak uygulanmayacak.
Karar hâkimin değerlendirmesine bağlı olacak
Teklif, 15-18 yaş grubundaki bütün çocuklara doğrudan yetişkinlerle aynı cezanın verilmesini öngörmüyor. Ceza indiriminin uygulanıp uygulanmayacağı, dosyanın özellikleri ve çocuğun kusurunun ağırlığı dikkate alınarak mahkeme tarafından belirlenecek.
Bu kapsamda suçun planlı olup olmadığı, kullanılan yöntem, ortaya çıkan sonuç ve failin geçmişteki kasıtlı suçları değerlendirmede etkili olacak. Böylece çocukların suç örgütleri tarafından ağır suçlarda kullanılmasının önlenmesi ve caydırıcılığın artırılması hedefleniyor.
Tekerrür yaş sınırı 18’den 15’e indirilecek
Teklifte Türk Ceza Kanunu’ndaki tekerrür hükümlerinin uygulanma yaşının değiştirilmesi de yer alıyor. Mevcut sistemde 18 yaşın altındakilere uygulanmayan tekerrür hükümlerinin yaş sınırının 15’e düşürülmesi öngörülüyor.
Düzenlemenin yasalaşması hâlinde, 15 yaşını doldurduktan sonra yeniden suç işleyen çocuklar bakımından önceki mahkûmiyetler tekerrür hükümleri kapsamında dikkate alınabilecek. Bu hükümle özellikle suç örgütlerinin 15-18 yaş arasındaki çocukları tekrar tekrar suçta kullanmasının önüne geçilmesi amaçlanıyor.
Ailelerin sorumluluğuna ilişkin cezalar artırılacak
Kanun teklifinde “Aile hukukundan kaynaklanan yükümlülüğün ihlali” suçuna ilişkin ceza sınırlarının yükseltilmesi de öngörülüyor. Çocuğun bakım, eğitim ve gözetiminden sorumlu kişilerin yükümlülüklerini yerine getirmemesine yönelik yaptırımlar ağırlaştırılacak.
Aile hukukundan kaynaklanan yükümlülüklerin ihlali sonucunda çocuğun kasten öldürme veya neticesi sebebiyle ağırlaşmış yaralama suçu işlemesi durumunda ebeveynlere verilecek ceza artırılabilecek. Bu cezanın, olayın niteliğine göre yarısından iki katına kadar yükseltilebilmesi planlanıyor.
Düzenlemeyle anne ve babaların çocuk üzerindeki bakım, gözetim ve yönlendirme sorumluluğunun güçlendirilmesi hedefleniyor. Ancak ebeveynlerin cezalandırılması için yükümlülük ihlali ile işlenen suç arasındaki bağlantının yargılama sırasında ortaya konulması gerekecek.
İnfaz çocuk kapalı cezaevinde başlayacak
Teklif, çocuk hükümlülerin cezalarının infaz edileceği kurumlara ilişkin sistemi de değiştiriyor. Mevcut uygulamadaki doğrudan çocuk eğitimevine gönderilme yerine, infazın çocuk kapalı ceza infaz kurumunda başlaması öngörülüyor.
Hükümlü çocuk, kurumda bulunduğu süre içindeki davranışları ve iyilik hâli dikkate alınarak daha sonra çocuk eğitimevine ayrılabilecek. Böylece eğitimevine geçişin otomatik değil, iyi hâl değerlendirmesine bağlı olması planlanıyor.
Bu düzenlemenin ağır suç işleyen veya kurum güvenliği açısından risk taşıdığı değerlendirilen çocukların daha sıkı denetim altında tutulmasını sağlaması amaçlanıyor. Eğitimevlerinin ise iyi hâlli çocukların eğitim ve topluma yeniden kazandırılma sürecinde kullanılması hedefleniyor.
Bazı suçlarda bir günlük infaz iki gün sayılmayacak
Teklifte çocuk hükümlülerin koşullu salıverilme sürelerinin hesaplanmasında uygulanan avantajlı infaz hükmüne de sınırlama getiriliyor. Mevcut uygulamada çocuğun 15 yaşını dolduruncaya kadar infaz kurumunda geçirdiği bir gün, bazı hesaplamalarda iki gün olarak kabul ediliyor.
Kasten öldürme, cinsel dokunulmazlığa karşı suçlar, uyuşturucu veya uyarıcı madde imal ve ticareti ile suç işlemek amacıyla örgüt kurma suçlarında bu uygulamadan vazgeçilmesi planlanıyor. Bu suçlardan hüküm giyen çocukların infaz kurumunda geçirdiği bir gün, koşullu salıverilme hesabında bir gün olarak değerlendirilecek.
Düzenlemenin yasalaşması hâlinde belirtilen suçlardan mahkûm olan çocukların cezaevinde kalacağı fiilî süre uzayabilecek. Değişiklik yalnızca teklifte açıkça sayılan ağır suçlar bakımından uygulanacak.
Silahını korumayan kişiye hapis cezası verilecek
Teklif, ateşli silahların çocukların erişebileceği biçimde muhafaza edilmesine yönelik yeni bir yaptırım da içeriyor. Silah sahibinin dikkat ve özen yükümlülüğüne aykırı davranması sonucunda silahın bir çocuk tarafından ele geçirilmesi hâlinde cezai sorumluluk doğacak.
Silahını güvenli şekilde muhafaza etmeyen kişi hakkında bir yıldan üç yıla kadar hapis cezası verilmesi öngörülüyor. Düzenlemeyle evlerde veya diğer alanlarda bulunan ruhsatlı ya da ruhsatsız silahların çocuklar tarafından ele geçirilmesi sonucu yaşanabilecek olayların önlenmesi amaçlanıyor.
Suç örgütlerinin çocukları kullanması gerekçe gösterildi
Leyla Şahin Usta, son yıllarda çocukların karıştığı ağır suçlarda yaşanan artışın mevcut sistemin yeniden değerlendirilmesini zorunlu hâle getirdiğini söyledi. Özellikle organize suç yapılanmalarının çocuklara yetişkinlere kıyasla daha düşük ceza uygulanmasından yararlandığını belirtti.
Usta, suç örgütlerinin çocukları tetikçilik, uyuşturucu ticareti ve diğer ağır suçlarda kullanmasının önüne geçilmesinin teklifin temel amaçlarından biri olduğunu ifade etti. Düzenlemenin yalnızca cezaları artırmadığını, çocukların aile ve suç örgütleri tarafından istismar edilmesini engellemeye yönelik hükümler de içerdiğini kaydetti.
Düzenleme henüz yürürlüğe girmedi
TBMM’ye sunulan metin şu aşamada bir kanun teklifi niteliği taşıyor. Düzenlemenin yürürlüğe girmesi için ilgili komisyonda görüşülmesi, ardından TBMM Genel Kurulunda kabul edilmesi ve Resmî Gazete’de yayımlanması gerekiyor.
Komisyon veya Genel Kurul görüşmeleri sırasında teklifin maddelerinde değişiklik yapılabilecek. Bu nedenle 15-18 yaş grubuna yönelik cezalar ve diğer infaz hükümleri, yasama süreci tamamlanana kadar kesinleşmiş bir uygulama olarak değerlendirilemeyecek.